مسجد؛ مهمانخانه خدا در زمین
مسجد در فرهنگ اهلبیت(ع) مهمانخانه خدا در زمین، جایگاه نزول خیرات و برکات آسمانی، خانه آگاهی و عبادت، عشق و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و رحمت، تجلیگاه بهشت در زمین و تفریحگاه موحدان است.
مسجد جایی است که نقش بسیار ارزنده در تربیت فرد و بازسازی اجتماع و حاکم کردن دین در جامعه دارد. برهمین اساس مسلمانان باید به مساجد روی آورند و آنرا به پایگاهی برای تربیت افراد و ساختن جامعه تبدیل کنند.
انسان مسلمان باید با مسجد ارتباط و نسبت به آن محبت داشته باشد و آنرا مرکز عبادت و خودسازی خود قرار دهد. مساجد با ذکر و عبادت خداوند متعال آباد میشود و از همین جهت است که مساجد به «بیت الله» مشهور شده است، مساجد محبوبترین اماکن مقدس در نزد خداوند متعال است
ابو هریره از رسول اکرم(ص) روایت میکند که فرمودند: «سَبْعَةٌ يُظِلُّهُمُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي ظِلِّهِ يَوْمَ لاَ ظِلَّ إِلاَّ ظِلُّهُ...وَ رَجُلٌ قَلْبُهُ مُتَعَلِّقٌ بِالْمَسْجِدِ، خداوند، هفت گروه را روزی که هیچ سایهای جز سایه او وجود ندارد، در زیر سایه خود، جای میدهد: از جمله مسلمانی که همیشه قلب آن متوجه مسجد باشد و از یک نماز به انتظار نماز بعدی باشد.»
در زمان رسول الله(ص) و خلفای راشدین مسجد تنها برای عبادت و آموزش علوم دینی نبود، بلکه در تقویت و رشد فرهنگی مسلمانان هم نقش مؤثری داشت و به دستور پیامبر(ص) برای حسان بن ثابت شاعر رسولالله(ص) منبر نهاده بودند و کعب بن زهیر دو قصیده مشهور خود را در مسجد سرود. همچنین در زمان حضرت عمر فاروق (رضی الله عنه) در کنار مسجد نبوی مکان خاصی برای امور فرهنگی اختصاص داده شده بود و عبدالله بن سعید بن العاص در مسجد نبوی کلاس شیوه نگارش و خوشنویسی برپا کرده بود.
پیامبر اکرم(ص) در حدیثی پس از بیان فضیلت مسجدالحرام و مسجدالاقصی، به ابوذر فرمودند: «حیثما ادرکتک الصلاة فصلِّ و الأرض لک مسجد؛ هر جا وقت نماز رسید، همان جا نماز بخوان که سرتاسر زمین برای تو مسجد است»، واژه مسجد با صیغههای مختلف 29 بار در قرآن بهکار رفته و در بیشتر موارد، منظور مسجدالحرام است که بهعنوان نخستین مسجد روی زمین شناخته و برای عبادت مردم ساخته شده است، خداوند در آیه 96 سوره مبارکه آلعمران میفرماید: «إِنّ أَوّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبَکّةَ مُبارَکًا وَ هُدًى لِلْعالَمینَ؛ نخستین خانهای که برای مردم قرار داده شده است، خانهای است در مکه که مایه برکت و هدایت برای جهانیان است»، مهمترین نقش مسجد، مرکزیت بخشیدن به عبادت مسلمانان است. مسجد محیطی، است که انسان ناپاک نباید وارد آن شود و فضا و زمین آن باید از هرگونه پلیدی محفوظ باشد.
مسجد علاوه بر مرکزیت برای عبادت، محلی برای نشان دادن اتحاد و هماهنگی امّت و تمسّک جمعی به «حبل الله» برای رسیدن به اهداف الهی و انسانی، مرکزی برای حکومت و پس از آن، مکانی برای تعلیم و تعلّم بود.
مسجد در فرهنگ اهلبیت(ع) مهمانخانه خدا در زمین، جایگاه نزول خیرات و برکات آسمانی، خانه آگاهی و عبادت، عشق و محبت، صفا و صمیمیت، ایثار و رحمت، تجلیگاه بهشت در زمین و تفریحگاه موحدان است.
پیامبر اکرم(ص)، در اولین قدم برای تشکیل حکومت اسلامی، مسجد النبی را در مدینه پایهگذاری کرد که نخستین پایگاه علمی، سیاسی، اجتماعی و حکومتی اسلام به شمار آمد و بهعنوان مرکز آموزش معارف اسلامی و انسان سازی و مرکز حکومت و سیاستگذاری شناخته شد.
القابی مانند خانه خدا، خانه پرهیزکاران، خانه مؤمن، جایگاه پیامبران، برترین مکان و محبوبترین مکان برای این مکان مقدس بهکار رفته است.
از آنجا که مساجد در اسلام جایگاه بسیار مهمی دارند، بر ساختن و تعمیر مسجد تأکید زیادی شده است، پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «مَن بَنی مَسجِداً وَلَو مَفحَصَ قَطاةٍ بَنَی اللهُ لَهُ بَیتاً فی الجَنَّةِ؛ کسی که مسجد بسازد، اگر چه به اندازه خوابگاه مرغ سنگخوارهای باشد، خداوند برای او در بهشت خانهای میسازد.» البته وقتی ساختن مسجد ارزشمند است و این همه ثواب دارد که هدف از ساخت آن، اعتلای کلمه توحید و تبلیغ فرهنگ اسلام ناب و مکتب پیامبران و امامان معصوم(ع) باشد؛ اما اگر هدف غیر الهی و شیطانی باشد، نه تنها ارزش و ثوابی ندارد، بلکه سازنده آن مؤاخذه خواهد شد. از این رو، خداوند از اولین بانی مسجد در اسلام که مسجد قبا را ساخت در آیه 108 سوره مبارکه توبه این چنین یاد میکند: «لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التّقْوى مِنْ أَوّلِ یَوْمٍ أَحَقّ أَنْ تَقُومَ فیهِ فیهِ رِجالٌ یُحِبّونَ أَنْ یَتَطَهّرُوا وَ اللّهُ یُحِبّ الْمُطّهِّرینَ؛ تو (ای رسول ما) هرگز در مسجد آنها (به نماز) مایست که همان مسجد (قبا) که بنیانش از اول بر پایه تقوای محکم بنا شده سزاوارتر است به اینکه در آن اقامه نماز کنی، که در آن مسجد مردان پاکی که مشتاق تهذیب نفوس خودند درآیند، و خدا مردان پاک مهذّب را دوست میدارد»، مسجدی که از روز نخست بر اساس تقوا بنا شده، سزاوارتر است که در آن به نماز قیام کنی؛ چون در این مسجد کسانی هستند که دوست دارند پاک و منزه شوند و خداوند پاکیزگان را دوست دارد.»
اما خداوند به کسانی که با مقاصد دیگر مسجد ساختند، نه تنها ثوابی نمیدهد، بلکه با آنان به شدت برخورد میکند و در آیه 107 سوره مبارکه توبه آنان را منافق به شمار میآوردو فرموده: «وَ الّذینَ اتّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرارًا وَ کُفْرًا وَ تَفْریقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنینَ وَ إِرْصادًا لِمَنْ حارَبَ اللّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنا إِلاّ الْحُسْنى وَ اللّهُ یَشْهَدُ إِنّهُمْ لَکاذِبُونَ؛ و (گروهی دیگر از منافقانند) آنان که مسجدی برای زیان به اسلام برپا کردند و مقصودشان کفر و عناد و تفرقه کلمه بین مسلمین و ساختن کمینگاهی برای دشمنان دیرینه خدا و رسول بود، و با این همه قسمهای مؤکّد یاد میکنند که ما جز قصد خیر غرضی نداریم، و خدا گواهی میدهد که محققا دروغ میگویند.»
منافقان کسانیاند که مسجدی ساختند به منظور ضرر رساندن به پیامبر و مؤمنان و تقویت کفر و ایجاد تفرقه میان مؤمنان و کمینگاه برای کسانی که با خدا و پیامبرش مبارزه کرده بودند و آنان سوگند یاد میکنند که نظری جز نیکی نداشتهایم اما خداوند گواهی میدهد که دروغ میگویند.
پیامبر اکرم(ص) به ابوذر فرمود: «ای اباذر! مادامی که تو در مسجد هستی، خداوند در مقابل هر نفسی که میکشی، یک درجه در بهشت به تو عطا میکند و فرشتگان بر تو درود میفرستند و برای تو برای هر نفس در مسجد، ده حسنه مینویسند و ده گناه از تو پاک میکنند» و در حدیث دیگری فرمود: در مسجد به انتظار نماز نشستن، عبادت است، مگر آنکه حدثی از او سر زند ». عرض شد: ای رسول خدا! حدث چیست؟ فرمود: «غیبت کردن.»
حضرت امام خمینی(ره) میفرماید: «در شرع مقدس اسلام بسیار سفارش شده است که نماز را در مسجد بخوانند و بهتر از همه مسجدها، مسجد الحرام است و بعد از آن مسجد پیامبر اسلام(ص)، بعد مسجد کوفه، بعد از آن مسجد بیت المقدس، بعد از آن مسجد جامع هر شهر و سپس مسجد محله و بعد از مسجد محله، مسجد بازار است» و بعد میفرماید: «زیاد رفتن به مسجد و رفتن به مسجدی که نمازگزار ندارد، مستحب است و همسایه مسجد اگر عذری نداشته باشد، مکروه است در غیر مسجد نماز بخواند.»
در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) آمده است که فرمودند: «لا صَلاةَ لِجارِ المَسجِد إلاّ فی المَسجدِ؛ نمازی برای همسایه مسجد نیست، مگر در مسجد» و در حدیث دیگر فرمودند: «هر کس در مسجد ندای نماز را بشنود و بدون علت از آن خارج شود، منافق است، مگر اینکه قصد برگشت داشته باشد.»
منابع:
آثار اسلامی مکه و مدینه نوشته صحیح مسلم
وسائل الشیعه، روایات باب مسجد
جایگاه مسجد در فرهنگ اسلامی، به نقل از مستدرک الوسائل
نهجالفصاحه
کنزالعمال
خطبههای مسجد
