بخشنامه مساجد را به پایگاه قرآن تبدیل نمی‌کند

همواره مسجد در فرهنگ اسلامی نه‌تنها محلی برای عبادت، بلکه مأمنی برای تربیت و شکوفایی ظرفیت‌های دینی، اجتماعی و فرهنگی مردم است. قرن‌هاست که بزرگ‌ترین جریان‌های فکری و معنوی جهان اسلام از بطن مساجد شکل گرفته و گسترش یافته‌اند که تجلی آن را در به ثمر رسیدن انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس شنیده و دیدیم. نهاد‌های دینی و قرآنی متعددی فعالیت می‌کنند، اما همچنان مسجد به عنوان نهادی مردمی، جایگاهی بی‌بدیل برای پرورش نسل‌ها دارد؛ جایی که می‌تواند هم مأمن روحی باشد و هم محلی برای آموزش، تربیت و انس با کلام وحی.

رهبر معظم انقلاب بارها فرموده‌اند «مساجد باید به پایگاه قرآنی تبدیل شوند» و این پرسش اساسی را پیش روی ما قرار می‌دهد که تا چه حد توانسته‌ایم به این توصیه جامه عمل بپوشانیم و مساجد را به مرکزی برای گسترش فرهنگ قرآن تبدیل کنیم؟ و فعالیت‌های قرآنی مساجد تا چه اندازه اصیل و مردمی‌اند؟ و چه عواملی مانع بهره‌برداری درست از ظرفیت‌های مساجد در این حوزه می‌شوند؟ برای بررسی این موضوع با حجت‌الاسلام کمال‌الدین خداداده، معاون شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی و رئیس پیشین ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که مشروح آن را در ادامه می‌خوانیم؛

ایکنا ـ با توجه به تأکیدات مکرر رهبر معظم انقلاب، بهره‌برداری از مساجد به عنوان پایگاه قرآن با چه موانعی روبه‌روست؟

امروز اگر یک مسجد بخواهد جلسه حفظ یا آموزش قرآن برگزار کند، یا استاد پیدا نمی‌کند یا اگر پیدا کند، هزینه‌های بالایی طلب می‌شود. این مسئله عملاً مانع تداوم فعالیت‌های قرآنی در مساجد است

نبی مکرم(ص) می‌فرمایند: مساجد برای قرآن تأسیس شده‌اند. مسجدی که رنگ و بوی قرآن نداشته باشد و از مسیر آن فاصله بگیرد، دیگر مسجد تراز نیست هر چند که فعالیت‌های قرآنی در بیشتر مساجد وجود دارد. فلسفه اصلی مسجد، انس مردم با قرآن و معارف الهی است. البته آنچه یک مسجد را به پایگاه قرآنی تبدیل می‌کند، اراده مردم است، اما اینکه چرا هنوز نتوانسته‌ایم به جایگاه مطلوب برسیم، دلایل مختلفی دارد؛ بخشی از آن به زیرساخت‌ها برمی‌گردد و بخشی دیگر به نبود نیروی انسانی متخصص. بارها گزارش‌هایی تهیه شد که نشان می‌داد، بسیاری از مساجد حتی امکانات اولیه مثل سیستم صوتی مناسب یا استاد قرآن برای آموزش ندارند. جالب است، بدانید بیش از ۹۰ درصد نیازهای مساجد در حوزه فعالیت قرآنی به «مربی و استاد کارآمد» مربوط است، نه تجهیزات.

 

زنجیره تأمین نیروی انسانی قرآنی را به‌درستی شکل نداده‌ایم. مؤسسات قرآنی که می‌توانستند در دل مساجد فعالیت کنند، دفاتر مستقلی دارند و بی‌ارتباط با مساجد فعالیت دارند؛ در نتیجه، مساجد، خالی از حضور مربیان شدند. امروز اگر یک مسجد بخواهد جلسه حفظ یا آموزش قرآن برگزار کند، یا استاد پیدا نمی‌کند یا اگر پیدا کند، هزینه‌های بالایی دارد. این مسئله عملاً مانع تداوم فعالیت‌های قرآنی در مساجد است.

 

تجربه نشان داده با بخشنامه نمی‌توان مسجد را قرآنی کرد. این موضوع نیازمند یک فرایند مستمر و یک اراده جدی در سطح امامان جماعت، هیئت‌امنا و دستگاه‌های پشتیبان است. باید هم‌زمان الگوی مدیریتی، محتوایی و اجرایی برای مساجد طراحی شود. امروز در مدارس حفظ قرآن استاد پیدا نمی‌کنند که آموزش بدهد؛ لذا یکی از موارد مهم در تحقق این موضوع کادر اجرایی است.

 

بسیار مهم است. اگر امام جماعت خودش قاری یا حافظ قرآن باشد یا دغدغه امور قرآنی را داشته باشد، قطعاً مسجد زیر نظر او رنگ و بوی قرآن خواهد گرفت. البته نمی‌توان انتظار داشت همه ائمه جماعت حافظ کل یا قاری باشند، اما اگر گرایش تخصصی‌شان به علوم و معارف قرآنی باشد یا در رشته‌های علوم قرآن تحصیل کنند، قطعا حضورشان می‌تواند بسیار اثرگذار باشد.

 

مسجدی موفق است که همه ابعاد فعالیت قرآنی را ببیند؛ یعنی هم به آموزش و حفظ قرآن توجه کند، هم به تلاوت و کرسی‌های تفسیر. چنین مسجدی می‌تواند، جوانان و نوجوانان را جذب کند، چون هم از صدای قاریان بهره می‌برد و هم از معارف عمیق قرآن. به بیان دیگر، مسجدی که تنها به یک بخش از قرآن محدود شود، موفق نخواهد بود.

 

پس از فرمایشات رهبر انقلاب، در مقاطعی شاهد جنب‌وجوش‌هایی بودیم، اما متأسفانه استمرار پیدا نکرد. صادقانه بگویم، اگر همین روند فعلی ادامه یابد، چشم‌انداز روشنی نمی‌بینم. اما اگر همه نهادها تلاش خود را مضاعف کنند و قرآن را به‌عنوان اولویت اصلی در ارزیابی‌ها و برنامه‌های مساجد قرار دهند، می‌توان امیدوار بود. به شرط آنکه شاخص‌‌های دقیقی داشته باشیم.

 

باور کنیم که بدون قرآن، مسجد هویت خود را از دست می‌دهد. همه ما، چه مسئولان و چه فعالان قرآنی، وظیفه داریم که مسجد را به خانه انس با قرآن تبدیل کنیم. این کار با هم‌افزایی، تربیت مربی، استفاده از ظرفیت‌های مردمی و پرهیز از نگاه صرفاً اداری و بخشنامه‌ای محقق می‌شود.