اعتکاف؛ فرصت طلایی تربیت نسل آینده در مساجد

اعتکاف فرصت مغتنمی جهت فاصله گرفتن از روزمرگی‌ها و تقرب به درگاه خدای متعال است. این مراسم معنوی در سال‌های اخیر در میان نوجوانان با استقبال چشمگیری روبه‌رو شده است. توجه ویژه مساجد و مراکز مذهبی قزوین به جذب و برنامه‌ریزی برای این گروه سنی باعث شده نوجوانان قزوینی علاقه و رغبت زیادی به مراسم اعتکاف نشان داده و هر ساله آمار معتکفین نوجوان رشد چشمگیری داشته باشد.

 

امسال ۵۰ مسجد در قزوین میزبان معتکفین هستند. یکی از خلاقیت‌هایی که طی سال‌های اخیر در زمینه اعتکاف به وجود آمده، جداسازی اقشار و محدوده‌های سنی مختلف در مراسم اعتکاف است، برای مثال اعتکاف دانش‌آموزی، اعتکاف مادر و فرزندی و اعتکاف بزرگسالان تفکیک شده و برنامه‌های مراسم با توجه به اقتضای سنی و شرایط همان گروه برگزار می‌شود. این یکی از بهترین و اثرگذارترین کارهایی بوده که انجام آن، موجب شده نوجوانان رغبت بیشتری به حضور در این مراسم داشته باشند. 

 

طی سال‌های اخیر تعدادی از مساجد قزوین در زمینه برگزاری اعتکاف نوجوانان فعال‌تر و خلاق‌تر از گذشته ظاهر شده‌اند. برای مثال مسجد النبی(ص) با برنامه‌ریزی منسجم، یکی از پیشگامان در این عرصه است. برنامه‌های این مسجد شامل جلسات پرسش و پاسخ جوانه‌های ایمان با حضور کارشناسان مذهبی جوان، مسابقات کتابخوانی با محوریت کتاب‌های مناسب سن نوجوان، دورهمی‌های خودمانی با طعم معنویت و اجرای برنامه‌های هنری مانند خوشنویسی و نقاشی با مضامین معنوی است.

 

از دیگر مساجد پیشرو در زمینه اعتکاف نوجوانان، مسجد صاحب‌الزمان(عج) است. تمرکز این مسجد بر برگزاری کارگاه‌‌های مختلف مهارت‌های زندگی با رویکرد دینی مانند مدیریت زمان، کنترل هیجان و ارتباط با والدین، و همچنین ایستگاه‌های مشاوره‌ای مختص نوجوانان است.

 

مسجد سیدالشهداء(ع) نیز از مساجد خلاق و فعال در زمینه اعتکاف نوجوانان، است. این مسجد با بهره‌گیری از فضای مجازی، چالش‌های معنوی را برای نوجوانان معتکف طراحی کرده و برنامه‌هایی مانند فیلم‌های کوتاه انگیزشی و نشریه‌های‌ دیواری دست‌ساز نوجوانان را در دستور کار قرار داده است. حوزه علمیه امام خمینی(ره) نیز از جمله مراکز فعال در این زمینه است. همکاری این حوزه با مساجد مختلف در برگزاری جلسات شرح حدیث به زبان نوجوانان و آشنایی با سبک زندگی ائمه اطهار(ع)، غنای برنامه‌های فرهنگی اعتکاف را افزایش داده است.

 

 

آمارهای موجود نشان می‌دهد طی سال‌های اخیر آمار معتکفین در مساجد سطح استان قزوین روند صعودی داشته است. به‌طور مثال آمار کل معتکفین استان در ایام‌البیض سال ۱۴۰۲ نسبت به سال ۱۴۰۰ رشد حدود ۱۵ درصدی را نشان می‌دهد. سهم نوجوانان در گروه سنی ۱۲ تا ۱۸ سال از این آمار، قابل توجه و در حال افزایش است. در سال ۱۴۰۲ بیش از ۳۵ درصد از معتکفین استان را نوجوانان تشکیل داده‌اند. لازم به ذکر است آمار معتکفین پسر نوجوان اندکی بیشتر از دختران نوجوان گزارش شده است. با این حال، برخی مساجد و مراکز ویژه خواهران، رشد قابل ملاحظه‌ای در جذب دختران نوجوان داشته‌اند که نشان از ظرفیت بالای این قشر دارد.

 

 

مونا مرادی، مسئول فرهنگی مسجد جامع المهدی در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از قزوین اظهار کرد: ظرفیت ثبت‌نام اعتکاف در مسجد جامع المهدی حدود ۳۰۰ نفر مخصوص دانش‌آموزان دختر پایه‌های هفتم تا دوازدهم است. همه برنامه‌های ما متناسب با حوزه نوجوانان و با محوریت نیازها و دغدغه‌های آنان است، حتی در بحث فضاسازی مسجد نیز تلاش شده روحیات نوجوانان لحاظ شود.

 

وی ادامه داد: سه محور در مراسم امسال داریم. نخستین محور، بهبود ارتباط دانش‌آموزان با خودشان است، به این معنا که نوجوانان بتوانند برخی مهارت‌های روحی و معنوی خود از قبیل مهارت خلوت کردن با خود و تمرکز بر نیازهای خویش را ارتقاء دهند.

 

مرادی عنوان کرد: محور دوم ارتباط با خداست که از طریق برنامه‌های معنوی تلاش بر این است تا بتوانیم بُعد معنوی نوجوانان را ارتقاء ببخشیم.

 

وی بیان کرد: در محور سوم تلاش شده مهارت‌های کنش‌گری و اثرگذاری اجتماعی به دانش‌آموزان آموزش داده شود و در این حوزه تقویت شوند. در این خصوص تشکیل حلقه‌های صالحین با حضور افراد متخصص این حوزه اعم از سواد فضای مجازی و خطاهای شناختی تا موضوع کنش‌گری و اثرگذاری در جامعه و شیوه صحیح انتقاد کردن، یکی از راهکارهای مؤثر است.

 

مسئول فرهنگی مسجد جامع المهدی خاطرنشان کرد: درست است که اعتکاف فضایی برای خلوت با خداست، اما به جهت ذائقه‌ای که نوجوانان دارند تلاش کرده‌ایم برنامه‌ها پویایی لازم را داشته باشند تا با ذائقه نوجوانان سازگار بوده و بتوانند مهارت‌های لازم را در خود تقویت کنند.

 

وی تأکید کرد: به‌دلیل مصادف شدن روز پدر با ایام شهادت حاج قاسم طرحی تحت عنوان «حاج قاسم بابای من است» را در دستور کار قرار داده‌ایم که دانش‌آموزان عهد یک ساله‌ای با این پدر معنوی ببندند تا طی یک سال آینده بر کار خوبی مداومت کرده یا از عادتی بد فاصله بگیرند.

 

مرادی تصریح کرد: همچنین در مسجد جامع المهدی غرفه‌های مختلفی داریم، یکی از این غرفه‌‌ها تحت عنوان «زیر سایه زیتون» بوده که در خصوص فرهنگ مقاومت و اتفاقاتی است که در جنگ ۱۲ روزه تحمیلی رخ داد. همچنین باشگاه کتابخوانی کوچکی با همکاری مقر کتاب در مسجد تشکیل داده‌ایم که به دانش‌آموزان کتب مختلفی امانت داده می‌شود. مشاوره دائمی نیز در خصوص احکام و مشاوره‌های مربوط به سلامت روان و ارتباط با والدین را پوشش می‌دهند. از دیگر برنامه‌های ما برگزاری یادواره شهداست که خانواده شهید حجت اسدی مهمان این برنامه هستند.

 

 

برنامه‌های مرسوم در اعتکاف نوجوانان قزوین شامل نمازهای جماعت، مراسم دعا و نیایش مانند دعای کمیل و ابوحمزه ثمالی، جلسات تفسیر و حفظ سوره‌های کوتاه قرآن و برنامه‌های ورزشی سبک است. نظرسنجی‌های غیررسمی نشان داده نوجوانان به ترتیب به جلسات پرسش و پاسخ آزاد و بدون تکلف با روحانیون جوان و آشنا به دغدغه‌های آنان، برنامه‌های گروهی و رقابتی معنوی مانند مسابقات کتابخوانی با جوایز جذاب، کارگاه‌های مهارت‌محور و برنامه‌های هنری بیشترین اشتیاق را نشان داده‌اند.

 

حمید خورشیدی، مسئول ستاد اعتکاف مسجد ولایت در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از قزوین اظهار کرد: امسال اعتکاف دانش‌آموزی در مسجد ولایت با ظرفیتی حدود ۱۰۰ نفر مخصوص دانش‌آموزان پسر برگزار می‌شود. ویژه برنامه مخصوص شهادت حاج قاسم سلیمانی، مناجات‌خوانی و نماز شب، تبلیغ جدی برای نماز شب جهت واقف شدن نوجوانان به جایگاه این امر مهم، قرائت دعای عهد پس از وعده سحر، کرسی تلاوت بعد از نماز ظهر و عصر، واقعه‌خوانی جمعی قبل از خواب، کتابخوانی حجمی، پخش فیلم سینمایی و اعمال ام‌داوود از جمله برنامه‌های مراسم اعتکاف ماست.

 

وی ادامه داد: از جمله برنامه‌های دیگر می‌توان به برگزاری گعده‌های گروهی با حضور مربیان متخصص حوزه نوجوان اشاره کرد. پس از این برنامه، معتکفین حل پرونده خواهند داشت. حل پرونده مجموعه‌ای از تفکر و بازی بوده و پرونده‌ای مانند معماست که نوجوانان به‌صورت گروهی آن را حل خواهند کرد و در روز آخر اعتکاف این پرونده جمع‌بندی می‌شود.

 

خورشیدی عنوان کرد: با توجه به قرار داشتن در ایام امتحانات دانش‌آموزان، بحث درسی آنان نیز در مراسم اعتکاف با حضور معلمان برجسته و متخصص پیگیری می‌شود.

 

 

بررسی روحیات و دغدغه‌های نوجوانان نشان می‌دهد برگزاری برخی برنامه‌ها برای جذب نوجوانان به اعتکاف مؤثر است. یکی از این برنامه‌ها مشارکت‌دهی نوجوانان در برنامه‌ریز‌ی‌هاست. تشکیل کمیته برنامه‌ریزی متشکل از نوجوانان فعال مسجدی می‌تواند زمینه را برای حضور بیشتر نوجوانان فراهم کند. همچنین بهینه‌سازی فضای فیزیکی، ایجاد فضایی صمیمی، به‌روز و متناسب با سلیقه نوجوانان در کنار حفظ حرمت مسجد می‌تواند یکی از راهکارهای مؤثر در جذب نوجوانان باشد. استفاده هوشمند از فضای مجازی، تولید محتوای جذاب مانند موشن‌گرافی، کلیپ‌های کوتاه و رقابت معنوی در پیام‌رسان‌ها نیز یکی دیگر از راهکارهای جذب نوجوانان است. تنوع‌بخشی به برنامه‌ها، افزودن برنامه‌های نشاط‌آور گروهی، دیدار با چهره‌های الهام‌بخش ورزشی یا علمی معتقد نیز می‌تواند نوجوانان را به این قبیل مراسمات مذهبی و معنوی جذب کند. تداوم ارتباط پس از اعتکاف، تشکیل گروه‌های هم‌اندیشی نوجوانان و برنامه‌ریزی برای ادامه فعالیت‌های معنوی در طول سال هم می‌تواند نوجوان را در مسیری که در پیش گرفته، ثابت‌قدم نگاه دارد.

 

خورشیدی خاطرنشان کرد: در مسجد ولایت کارها هر ساله به جوان‌ترها سپرده می‌شود. برای مثال کسانی که در سال‌های پیش میهمان و متربی بوده‌اند، امسال در نقش کادر، میزبان و مربی حاضر شده و مسئولیت‌ها به‌صورت تقسیم‌بندی شده بر عهده آنان است، به این طریق جایگاه افرد پیوسته رشد خواهد کرد.

 

 

مسئول فرهنگی مسجد جامع‌ المهدی نیز اظهار کرد: با توجه به اینکه سال گذشته هم اعتکاف دانش‌آموزی داشتیم، سعی کرده‌ایم ارتباط خود را با معتکفین حفظ کنیم، اکنون بخش اعظمی از خادمیان ما، خود دانش‌آموزان هستند که سال گذشته در مسجد ما معتکف بوده‌اند و امسال خادم هستند.

 

مرادی افزود: امسال برنامه مفصل‌تری برای ارتباط پس از اعتکاف با نوجوانان خواهیم داشت و با توجه به اطلاعاتی که از استعداد، مهارت و راه‌های ارتباطی دانش‌آموزان داریم، دانش‌آموزانی که علاقه‌مند به فعالیت تشکیلاتی هستند گلچین شده و سعی می‌شود در طول سال ارتباط با آن‌ها حفظ شود و برای بقیه هم تلاش می‌کنیم در طول سال محتواهای تولید شده را به دست‌ آنان برسانیم.

 

به گزارش ایکنا، مراسم اعتکاف نوجوانان در قزوین، با نگاهی خلاق و مشارکت‌جویانه در حال تبدیل شدن به یک فرصت طلایی جهت تربیت نسل آینده در مساجد است. موفقیت این حرکت، وابسته به تداوم این نگاه و عمق بخشیدن به برنامه‌ها با شناخت هر چه بیشتر دنیای نوجوانی است.