خدمات امیرالمومنین(ع) به جهان اسلام

سیزدهم رجب، روز میلاد مردی است که تجسم تمامیت توحید بود و تجلی تمامی فضیلت‌های خداگونه که او را در سخن پیامبر(ص) معیار، مدار و میزان حق و عدل نمایانده است.

علی(ع)، آینه تمام‌نمای خداوند رحمان و رحیم است و به تعبیر شگفت «مولانا جلال الدین» سخن گستر سترگ عرفان و ادب ایرانی و اسلامی، پای تا سر، عقل و دیده است یعنی ذره ذره‌ی او بینش است و یقین، چنانکه خود فرمود: «لو کشف الغطاء ماازددت یقینا»: اگر همه پرده‌ها و حجاب‌های ماده به کنار روند، ذره‌ای بر یقین من افزون نمی‌شود.

به انگیزه روز میلاد باسعادت امیرالمومنین(ع)، خبرنگار ایکنا در گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام والمسلمین کریم مومنی، استاد حوزه علمیه به مناسبت ولادت حضرت علی(ع) به تبیین نقش امام علی(ع) پرداخت. مشروح این گفت‌و‌گو را در ادامه می‌خوانیم:

ایکنا- چرا امام علی(ع) آیینه تمام نمای قرآن محسوب می‌شود؟

در قرآن بیان شده که دو گونه هدایتگر داریم که یکی از هدایتگران الهی یا هادیان الهی، کتاب‌های آسمانی بودند و دیگری انسان‌ها بودند. از طرف خدای سبحان آیات متعددی در قرآن کریم بیان می‌کند که تورات، قرآن یا فرقان و سایر کتاب‌های آسمانی هادی هستند.

خداوند در قرآن می‌فرماید: «اِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یِهْدِی؛ قرآن هدایتگری می‌کند»،(اسراء/ ۹) اما راجع به امامان فرمودند: «و َجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا؛ اینها را ائمه‌ای قرار دادیم که هدایت می‌کنند.»(سجده/۲۴)

از طرفی قرآن می‌فرماید: «و لکلّ قوم هاد؛ هر قومی یک هادی دارد.» در روایات شیعه و اهل سنت آمده که پیغمبر(ص) زمانی‌که این آیه را می‌خواند دست رو سینه خودش می‌گذاشت و می‌فرمود من منزر هستم.

همانگونه که قرآن هدایت به حق و صراط مستقیم می‌کند، امام علی بن ابی طالب(ع) نیز هدایتگر به سوی حق و صراط مستقیم است. همانگونه که قرآن هادی از جانب خداست؛ امیرالمومنین(ع) نیز از سوی خداوند هادی است.

همچنین همانگونه که در قرآن هیچ باطلی راه ندارد و تماما حق محض است، در امام نیز هیچ باطلی راه ندارد و سراسر حق محض است. به همین دلیل امیرالمومنین(ع) در قول، عمل و عقیده‌اش حق محض است یعنی باطل در گفتار، عقیده و نیت و رفتار ایشان راه ندارد. «مَعَ الْحَقِّ وَ الْحَقُّ مَعَ عَلِیٍّ.»

قرآن می‌فرمایند که من نیاز به تبیین دارم و تبیین به معنی تفسیر حقیقت قرآن است. قرآن مجسم نیز بدین معنی است که قرآن اگر به شکل یک انسان درآید که راهنمایی به حق می‌کند، در قالب امام علی بن ابیطالب(ع) است یعنی کسی که در عمل، عقیده و گفتار جامه عمل به قرآن می‌پوشاند، علی بن ابی طالب(ع) و امام معصوم(س) است یعنی همان‌گونه که قرآن هدایت‌گری صامت می‌کند، امام هدایت‌گر ناطق است.

وجود مبارک امیرالمومنین علی(ع) آیینه تمام نمای قرآن محسوب می‌شود، بنابراین گفته شده ایشان قرآن ناطق است، قرآن ناطق یعنی اگر قرآن در قول و عمل و عقیده بخواهد به شکل یک راهنمای زنده در آید، به شکل علی بن ابی طالب(ع) است.

همچنین پیغمبر(ص) فرمود: «انی تارک فیکم الثقلین کتاب الله وعترتی اهل بیتی» یعنی قرآن و عترت هرگز از یکدیگر جدا نمی‌شوند و در منابع شیعه و اهل سنت نیز آمده است تا اینکه کنار حوض کوثر بر هم وارد می‌شوند، به همین خاطر این روایات به صورت متواتر است و عقل می‌پذیرد یعنی تعداد راوی به قدری زیاد است که کسی در صدور این روایت از جانب پیغمبر (ص) شک ندارد.

ایکنا - امام علی (ع) چگونه الگوی از خودگذشتگی و آزادگی محسوب می‌شود؟

قرآن در مورد از خودگذشتگی امیرالمومنین (ع) سخن گفته است، شخصیتی که چراغ هدایت امت بلکه چراغ هدایت همه بشریت است.
در شب هجرت آیه نازل شد:  «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ.‌»(بقره/۲۰۷)

آن شب که امیرالمومنین(ع) خطر را احساس کردند که قرار است رسول الله(ص) را بکشند خود را در جایگاه ایشان قرار می‌دهند، برای اینکه ترور شوند و جان پیغمبر(ص) را نجات می‌دهند.
شبهه‌ای که این روز‌ها وجود دارد این است که عده‌ای می‌گویند چرا باید برای امامی که شهید شده گریه کنم که باید پاسخ داد، امام ناخدای کشتی هدایت عالم است، همان‌گونه که پیامبر(ص) فرمود: «مثل اهل بیتی فیکم کمثل سفینة نوح من رکب‌ها نجا و من تخلف عن‌ها غرق» یعنی مثل اهل بیت من مثل کشتی حضرت نوح است و کسی که سوار این کشتی شود، نجات پیدا می‌کند و کسی که این کشتی را رها کند، غرق می‌شود. رابطه‌ای که امیرالمومنین(ع) و اهل بیت(س) با ایرانیان داشتند، رابطه بسیار خوبی بود.

امیرالمومنین(ع) و سایر اهل بیت(ع) در هیچ جنگی علیه ایران حضور نداشتند بلکه همواره پشتیبان افراد آزاده و حق طلبی بودند که از ایران می‌آمدند.

ایران همواره مامن برای اولاد اهل بیت(ع) بوده است یعنی ایران پناهگاه امنی برای علوم اهل بیت(ع) بود. ائمه(ع) از دوران امام سجاد(ع) به بعد، اولاد خود را مستقیم و به صورت ویژه مامور می‌کردند که در ایران تحولاتی ایجاد کنند. علوم اهل بیت(ع) به قم می‌آمد و پالایش می‌شد و بزرگانی که طرفدار اهل بیت(ع) بودند نیز در قم ساکن می‌شدند و اینجا مامنی بود برای اینکه علوم اهل بیت(ع) تبدیل به کتاب شود و به تمام دنیای اسلام برسد.

در زمان امام سجاد(ع) یازده نفر از اولاد اهل بیت(ع) برای تبلیغ فرهنگ اهل بیت(ع) عازم ایران شدند و در غرب کشور شروع به فعالیت کردند.

یکی از دلایل اینکه امامزاده‌های بسیاری در ایران وجود دارند، این است که اولاد اهل بیتی هستند که از طرف ائمه، مامور بودند که فرهنگ اهل بیت(ع) را در این سرزمین رواج دهند. امام و هادی جامعه مانند ناخدای کشتی است که اگر کسی خواست امام جامعه را بکشد باید ناخدای کشتی را بکشد.

حضرت فاطمه(س) روزی که می‌خواستند امیرالمومنین(ع) را بکشند و حق او را به یغما بردند، فرمود: «به خدا قسم اگر بر گرد علی بن ابی طالب(ع) جمع می‌شدند از زمین و آسمان برای شما نعمت می‌آمد. اگر مردم اجازه می‌دادند که امام و هادی جامعه حکومت کند، وضع دنیای مردم بهتر بود. اگر مردم در طوفان‌های سهمگین دنیا و دریای پر تلاطم مضطرب و حیران شده‌اند به دلیل دوری از امام است.» بنابرین از خودگذشتگی امام علی(ع) در حق رسول الله(ص) بالاترین از خودگذشتگی محسوب می‌شود. همچنین بالاترین از خودگذشتگی این است که از تمام منافعت بگذری برای اینکه مردم هدایت شوند و در تاریکی فرو نروند. اینکه خود را وامدار اهل دنیا ندانی و هیچ سلطه‌ای بر روی تو نباشد و تصمیمات، گفتار و رفتارت بر اساس بردگی نباشد تا آنچه مقتضای رضای پروردگار و آزادگی انسان است را انجام دهی.

ایکنا - خدمات امیرالمومنین(ع) به جهان اسلام چه بود؟

اگر امیرالمومنین علی(ع) نبود اساس اسلام و هدایت امت از بین می‌رفت و قیامت برپا می‌شد.

عده‌ای در مقابل ظالمین عالم به عنوان آمران به معروف و ناهیان از منکر می‌ایستند که این مدیون راهی است که امیرالمومنین(ع) برای آنها باقی گذاشته است. مهمترین خدمت امیرالمومنین(ع) به جهان اسلام این بود که فرمود: «صراط المستقیم» یعنی اساسا اگر امیرالمومنین(ع) نبود این راه مستقیم وجود نداشت و امت به گمراهی کشیده می‌شد. 

پیروان امیرالمومنین(ع) همواره از حق دفاع می‌کنند و نسبت به مظلوم در عالم بی‌تفاوت نیستند. در مذهب اسلام گفته شده اگر ظلمی اتفاق بیفتد و شما سکوت کنید، شریک اون ظلمید. امروزه بر اساس وقایعی که در منطقه رخ می‌دهد، پیروان علی بن ابی طالب(ع)، امام هدایت در دنیا هستند که این راهی است که امیرالمومنین(ع) و اولاد امیرالمومنین مانند امام حسین(ع) جلوی راه مردم گذاشتند. افرادی که برای مظلومان عالم تلاش می‌کنند، مدیون وجود مبارک امیرالمومنین (ع) است.

اینکه در کشور ایران ۳۰۰ هزار شهید جان خود را فدا کردند تا عده‌ای در امنیت کامل بسر ببرند، این راه را امیرالمومنین(ع) به آنها نشان داد.

یکی از بزرگ‌ترین خدمات امیرالمومنین(ع) علومی است که از طرف خدای سبحان و پیغمبر اکرم(ص)، پیغمبران و امامان و اوصیای پیشین امیرالمومنین(ع) آمده و امام علی(ع) وارث تمام علوم انبیا و اوصیاست.

علومی که امیرالمومنین(ع) به یادگار گذاشت در کنار عمل ایشان، بزرگ‌ترین خدمتی است که به جهان اسلام کرده است.

امیرالمومنین(ع) در عمل سیره‌ای را بر جای گذاشت که سیره عدالت، انصاف، از خودگذشتگی، شجاعت و رحمت است. سیره عملی امیرالمومنین(ع) بزرگترین یادگار و خدمت به جهان اسلام است.

بخشی از گفتار‌های امیرالمومنین(ع) در نهج البلاغه جمع‌آوری شده و بزرگ‌ترین میراثی است که انسان‌های آزاده از آن استفاده می‌کنند.

اگر سیره علمی و عملی امیرالمومنین(ع) به عنوان بزرگ‌ترین خدمات به جهان اسلام الگوی دولتمردان عالم قرار بگیرد، می‌تواند بزرگ‌ترین میراث و خدمتی باشد که امیرالمومنین(ع) به جهان بشریت داشته است. 

یکی دیگر از بزرگ‌ترین خدمات امیرالمومنین(ع) به جهان اسلام این بود که تعداد زیادی از سران فتنه و فساد را از بین برد. از امیرالمومنین(ع) پرسیدند آیه الّذین بدّلوا نعمت اللَّه کفرا راجع به کیست، فرمود: این نسبت به بنی مغیره و بنی امیه است که ریشه بنی مغیره را در جنگ بدر کندم، اما بنی امیه را خدا مانند شیطان تا روز قیامت مهلت داد که دنیا را به هم ریختند و اکنون همکار صهیونیست‌ها هستند.

بزرگان کشور‌هایی که امروزه با ظلم مبارزه می‌کنند یکی از برکات وجود امیرالمومنین(ع) است، اکنون اگر در ایران سید علی خامنه‌ای هست و در لبنان سید حسن نصرالله بود و اگر در یمن سید بدرالدین الحوثی بود، یکی از ثمرات وجود امیرالمومنین(ع) است.

ایکنا - نقش امیرالمومنین (ع) در فرهنگ دینی و اجتماعی ایران چه بود؟

عاقبت دنیا دست اولاد امیرالمومنین(ع) است و آخرین منجی بشر که امام زمان(عج) است از نسل اولاد امیرالمومنین(ع) می‌باشد که این از ثمرات و برکات و خدمات امیرالمومنین(ع) بود که امامانی بعد از خود پروراند تا آینده دنیا به واسطه آنها پر از عدل و داد شود.

جامعه فرهنگی و دینی ایران مستقیم و غیر مستقیم متاثر از فرهنگ پرورش یافته از امیرالمومنین(ع) و اولاد ایشان است که نسبت به جهان اسلام داشتند. امیرالمومنین(ع) خود تربیت یافته مکتب رسول الله(ص) است، امام هدایتی که وزیر رسول الله(ص) و حامل علوم ایشان بود. امیرالمومنین(ع) بار‌ها از پیامبر(ص) شنیده بود که اگر این دین به ثریا برود، مردانی از طایفه فارس این دین را در دست می‌گیرند و ادامه می‌دهند و در محضر امیرالمومنین(ع) و اصحاب بود که پیغمبر به شانه سلمان زد و فرمود: «دین من را مردانی از طایفه ایشان ادامه می‌دهند.