مهربانی پنهان؛ کلید لطف الهی و دفع بلا + فیلم

انسانیت و مهربانی، از والاترین فضائل اخلاقی است که در طول تاریخ همواره مورد توجه بزرگان و پیامبران قرار گرفته است. مهربانی ورزیدن، رفع حاجت نیازمندان و شاد کردن دل یتیمان و فقیران، از جمله نیکویی‌هایی است که در سخنان حضرت علی (ع) و در نهج‌البلاغه بسیار پربسامد و تأکید شده است. قرآن کریم نیز هرگاه سخن از ایمان و اقامه نماز به میان آورده، بر انفاق، صدقه و زکات تأکید مؤکد داشته است. یکی از توصیه‌های گران‌قدر امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمت ۲۵۷، راهنمایی انسان‌ها به عمل خیر و رسیدگی به نیازمندان، به ویژه در خفا و بدون منت، است. این حکمت نشان می‌دهد که ارزش واقعی انسان در توانایی او برای خلق شادی و آرامش در دل دیگران، حتی بدون دیده شدن و با نیت خالص، نهفته است و ما را به درک عمیق‌تری از نقش مهربانی و نیکوکاری در زندگی فردی و اجتماعی رهنمون می‌کند. 

میلاد حضرت علی(ع) فرصتی مغتنمی است تا کلمات نورانی ایشان، به‌ویژه در نهج‌البلاغه، که مجموعه‌ای از اندیشه‌های اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و دینی است را بازخوانی کنیم و از آن پندهای اخلاقی برای ساخت زندگی بهتر بسازیم. به همین مناسبت، خبرگزاری ایکنا سلسله درس‌گفتارهایی با محوریت آموزه‌های اخلاقی و انسانی حضرت علی(ع) را با بیان سیدمحمدمهدی جعفری، نهج‌البلاغه‌پژوه و استاد دانشگاه تهیه کرده است. استاد جعفری در این مجال به تبیین نکات عمیق و راه‌گشای نهج‌البلاغه درباره رحمت، مهربانی و خیرخواهی پرداخته است. در ادامه بخش چهارم این درس‌گفتار را می‌خوانیم و می‌بینیم:

از جمله مواردی که امیرالمؤمنین (ع) برای مهربانی و انجام عمل خیر نسبت به دیگران، به‌ویژه نیازمندان، در حکمت ۲۵۷ توصیه فرموده‌اند، این است: وَ قَالَ (علیه السلام) لِكُمَيْلِ بْنِ زِيَادٍ النَّخَعِيِّ: يَا كُمَيْلُ مُرْ أَهْلَكَ أَنْ يَرُوحُوا فِي كَسْبِ الْمَكَارِمِ، وَ يُدْلِجُوا فِي حَاجَةِ مَنْ هُوَ نَائِمٌ؛ فَوَالَّذِي وَسِعَ سَمْعُهُ الْأَصْوَاتَ، مَا مِنْ أَحَدٍ أَوْدَعَ قَلْباً سُرُوراً إِلَّا وَ خَلَقَ اللَّهُ لَهُ مِنْ ذَلِكَ السُّرُورِ لُطْفاً، فَإِذَا نَزَلَتْ بِهِ نَائِبَةٌ جَرَى إِلَيْهَا كَالْمَاءِ فِي انْحِدَارِهِ حَتَّى يَطْرُدَهَا عَنْهُ، كَمَا تُطْرَدُ غَرِيبَةُ الْإِبِلِ.

ای کمیل! به خانواده و اطرافیانت فرمان ده تا در طول روز در پی کسب ارزش‌های والای انسانی باشند و شبانگاه در رفع نیاز کسی که در خواب است تلاش کنند. این کلمات به قدری زیبا بیان شده‌اند که معانی فراوانی در آن‌ها نهفته است.

کمیل از یاران امیرالمؤمنین (ع) بود که دعای مشهور را از حضرت نقل کرده و سفارش‌ها و توصیه‌هایی در جهت مهربانی به دیگران از ایشان دریافت کرده است؛ از جمله همین توصیه‌ای که بیان شد.

انسان در طول روز برای امرار معاش و کسب مال تلاش می‌کند، اما شب نباید فقط به خوابیدن بسنده کند؛ بلکه در شب و پسینگاه باید در پی کسب ارزش‌های والای انسانی باشد. وقتی شب تاریکی خود را بر زمین می‌افکند، افراد باید به دنبال رفع نیاز کسانی بروند که در خواب هستند، یعنی نیازمندان را بی‌آنکه خودشان مطلع شوند، برطرف کنند. «فَوَالَّذِي وَسِعَ سَمْعَهُ الْأَصْوَاتَ، مَا مِنْ أَحَدٍ أَوْدَعَ قَلْباً سُرُوراً إِلَّا وَ خَلَقَ اللَّهُ لَهُ مِنْ ذَلِكَ السُّرُورِ لُطْفاً، فَإِذَا نَزَلَتْ بِهِ نَائِبَةٌ جَرَى إِلَيْهَا كَالْمَاءِ فِي انْحِدَارِهِ حَتَّى يَطْرُدَهَا عَنْهُ، كَمَا تُطْرَدُ غَرِيبَةُ الْإِبِلِ».

زیرا سوگند به کسی که همه صداها در شنوایی او جای گیرد، چه آهسته سخن گفته شود و چه فریاد زده شود، خداوند می‌شنود؛ هیچ کس دلی شاد نداشته باشد جز اینکه خداوند از آن شادمانی، نعمتی لطیف و پنهان برای او بیافریند. آن گاه، هنگامی که پیشامدی ناگوار رخ دهد، آن لطف پنهان مانند سیلابی که در سراشیبی فرو می‌ریزد به سوی آن پیشامد روان شده و آن را چنان می‌راند که شتری بیگانه رانده می‌شود.