بزرگداشت مفاخر فرهنگی، زمینهساز تقویت هویت ملی خواهد بود
محمود شالویی با بیان اینکه هر یک از ما میتوانیم با مطالعه، آموزش و انتقال این میراث گرانبها به نسلهای آینده، سهمی در زنده نگه داشتن فرهنگ ایرانی ـ اسلامی داشته باشیم، گفت: بیتردید بزرگداشت مفاخر فرهنگی، زمینهساز تقویت هویت ملی و همبستگی میان فارسیزبانان سراسر جهان خواهد بود.
به گزارش خبرنگار ایکنا، آیین گرامیداشت رودکی پدر شعر فارسی با عنوان «بوی جوی مولیان»، امروز ۱۶ دی در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد.
در ابتدای مراسم، محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی گفت: پیش از این قرار بود این مراسم در زمان دیگری برگزار شود، اما به دلیل تعطیلیهای پیشآمده، این امکان فراهم نشد. خوشبختانه بزرگداشت رودکی با بزرگداشت خواجوی کرمانی پیوند خورده است؛ دو چهره برجستهای که هر یک در جایگاه خود نقش مهمی در شکلگیری و بالندگی شعر فارسی داشتهاند.
وی افزود: قرن چهارم، قرن شکوفایی ادبیات فارسی است؛ چراکه آغاز یک نهضت بزرگ ادبی به شمار میآید. اگرچه ریشههای آن را میتوان از نیمه دوم قرن سوم جستوجو کرد، اما درخشش اصلی آن در قرن چهارم رقم خورد. رودکی به عنوان آغازگر شعر فارسی، راهی را گشود که پس از او شاعرانی چون سنایی، عطار، مولانا، سعدی، حافظ، نظامی و بسیاری دیگر توانستند شعر فارسی را به جایگاهی برسانند که امروز مایه مباهات جهانی است.
شالویی با اشاره به آثار رودکی، اظهار کرد: اگرچه اشعار اندکی از رودکی به دست ما رسیده است و گفته میشود که او بیش از صد دفتر شعر داشته، اما شرایط زمانه سبب شده بخش بزرگی از آثار او از میان برود. با این حال، همان اشعار باقیمانده نیز سرشار از مهر، دوستی و انساندوستی است و همچنان الهامبخش فرهنگ فارسیزبانان است.
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با تأکید بر پیوند عمیق ایران و تاجیکستان، گفت: ارتباط ما با تاجیکستان، ارتباطی صمیمانه، عمیق و مبتنی بر زبان و فرهنگ مشترک است. وقتی به تاجیکستان میرویم، احساس میکنیم در ایران هستیم و همین احساس متقابل نیز از سوی مردم تاجیکستان نسبت به ایران وجود دارد. سه سال پیش به لطف آقای زاهدی، سفیر تاجیکستان فرصت سفر به این کشور و بازدید از شهرهای مختلف و دیدار با شاعران و فرهیختگان فراهم شد. حضور در آرامگاه رودکی در رودک از خاطرهانگیزترین بخشهای این سفر بود. استقبال گرم مردم و بهویژه دانشآموزانی که اشعار رودکی، سعدی و مولانا را از حفظ میخواندند، نشاندهنده عمق پیوند فرهنگی این سرزمین با ادب فارسی است. علاقه مردم این کشور تنها به رودکی محدود نمیشود و بسیاری از آنان اشعار شاعران بزرگ فارسی از جمله سعدی، مولانا و حافظ را حفظ هستند. این موضوع برای ما بسیار الهامبخش و افتخارآمیز بود.
شالویی همچنین با اشاره به برنامههای مشترک فرهنگی میان دو کشور بیان کرد: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی موضوع مرمت و بازسازی آرامگاه رودکی را در دستور کار قرار داده است. این آرامگاه پس از سالها نیازمند بازسازی است و ما این موضوع را بهصورت جدی پیگیری خواهیم کرد. رودکی پدر شعر فارسی است و همه ما نسبت به او احساس مسئولیت داریم.
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در ادامه به دیگر مفاخر مشترک فرهنگی از جمله سیدعلی همدانی پرداخت و گفت: هر هزینه و سرمایهگذاری در مسیر معرفی و پاسداشت این بزرگان، در واقع سرمایهگذاری برای درخشش فرهنگ و تمدن ایرانی در سطح جهانی است.
وی در ادامه درباره خواجوی کرمانی، گفت: اگرچه این شاعر و عارف بزرگ به دلیل قرار گرفتن در سایه حافظ و سعدی کمتر مورد توجه قرار گرفته، اما با راهاندازی دفتر انجمن در استان کرمان، بزرگداشت جامع خواجوی کرمانی در دستور کار قرار گرفته است. انتشار آثار، معرفی بیشتر این چهره ادبی و حتی ساخت مجموعهای سینمایی و تلویزیونی درباره آثار او از برنامههای آینده است. امیدوارم این برنامهها زمینه آشنایی هرچه بیشتر علاقهمندان با رودکی، خواجوی کرمانی و دیگر بزرگان ادب فارسی را فراهم کند و گامی مؤثر در پاسداشت میراث فرهنگی مشترک ما باشد.
شالویی ادامه داد: برگزاری آیینهای بزرگداشت نباید به یک مناسبت محدود شود، بلکه لازم است این نشستها به جریان مستمر فرهنگی تبدیل شوند تا نسل جوان بیش از پیش با مفاخر ادب فارسی آشنا شود. امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی اندیشهها، آثار و پیامهای انسانی شاعران بزرگی چون رودکی و خواجوی کرمانی هستیم، چراکه این آثار میتوانند پاسخگوی بسیاری از نیازهای فکری و فرهنگی جامعه معاصر باشند.
شالویی درباره نقش رسانهها و نهادهای فرهنگی، گفت: رسانهها، مراکز دانشگاهی، انجمنهای ادبی و هنری میتوانند بازوی توانمند معرفی این بزرگان باشند. همکاری میان نهادهای فرهنگی ایران و تاجیکستان، بهویژه در حوزه پژوهش، ترجمه آثار، برگزاری نشستهای علمی مشترک و تولید آثار هنری، میتواند به تعمیق این پیوند دیرینه کمک شایانی کند و ادبیات فارسی را بیش از پیش در سطح بینالمللی مطرح سازد.
وی در پایان سخنانش اظهار کرد: حفظ و پاسداشت زبان و ادب فارسی، مسئولیتی همگانی است و تنها به یک نهاد یا سازمان محدود نمیشود. هر یک از ما میتوانیم با مطالعه، آموزش و انتقال این میراث گرانبها به نسلهای آینده، سهمی در زنده نگه داشتن فرهنگ ایرانی ـ اسلامی داشته باشیم. بیتردید بزرگداشت مفاخر فرهنگی، زمینهساز تقویت هویت ملی و همبستگی میان فارسیزبانان سراسر جهان خواهد بود.
پس از سخنان شالویی، مرتضی امیری اسفندقه به شعرخوانی پرداخت. سپس نظامالدین زاهدی، سفیر تاجیکستان در ادامه آیین گرامیداشت رودکی، اظهار کرد: برگزاری این همایش فرصتی ارزشمند برای گرامیداشت رودکی، پدر شعر فارسی، و بازخوانی جایگاه معنوی و تاریخی او در فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی است. امروز هر دوستدار شعر و ادب فارسی، با یاد رودکی، به سرچشمههای زلال زبان و اندیشه فارسی بازمیگردد و این گردهمایی نشاندهنده پیوند عمیق ملتهای فارسیزبان با میراث مشترک فرهنگی آنان است. رودکی را پدر شعر فارسی میدانند، نه از آنرو که نخستین شاعر فارسیزبان بوده، بلکه به سبب آنکه با نبوغ کمنظیر خود، زبان فارسی ـ تاجیکی ـ دری را به جایگاهی استوار و شایسته در عرصه شعر و ادب رساند. پیش از رودکی نیز در دوران طاهریان و صفاریان شاعرانی پارسیگو حضور داشتند و آثاری از آنان به ما رسیده است، اما رودکی نخستین شاعری بود که زبان فارسی را بهطور کامل بر کرسی شعر فاخر نشاند.
وی افزود: در دورهای که زبان عربی زبان غالب علم و ادب در قلمرو خلافت اسلامی بود، رودکی در عصر سامانیان توانست زبان فارسی را بهعنوان زبانی همسنگ و توانمند در شعر و ادب تثبیت کند. این اقدام، پس از دو قرن غلبه زبان عربی، اقتدار دوبارهای به زبان فارسی بخشید و آن را بهطور کامل در پهنه شعر و ادب احیا کرد. از دیگر خدمات بزرگ رودکی، نقش برجسته او در احیای سنتها و دستاوردهای فرهنگی و ادبی ایرانزمین پس از دوران فتوحات اسلامی است. احیای فرهنگ ایرانی پس از اسلام در دو مرحله تحقق یافت: مرحله نخست در قرون دوم و سوم هجری، که در آن اندیشمندان و ادیبان ایرانی با بهرهگیری از زبان عربی، سرمایههای فرهنگی پیش از اسلام را حفظ و منتقل کردند و مرحله دوم در قرن چهارم هجری، همزمان با دوران سامانیان، که رودکی و همعصرانش این میراث را به زبان اصلی آن، یعنی فارسی بازآفریدند.
زاهدی اضافه کرد: در مرحله دوم، رودکی نقشی بنیادین ایفا کرد و زمینه را برای شکوفایی دوباره ادبیات فارسی فراهم ساخت. بازتاب گسترده مضامین، مفاهیم و عناصر فرهنگ ایرانی و اسلامی در شعر رودکی و شاعران همعصر او، نشاندهنده این تحول بزرگ فرهنگی است. همزمان، در نثر فارسی نیز آثاری مهم از میراث فکری و اخلاقی ایران باستان و ایران اسلامی بازآفرینی شد و مسیر شکلگیری حماسههای ملی هموار گردید. از این منظر، رودکی بنیانگذار کاخ باشکوه شعر فارسی است؛ کاخی که در ادامه با آفرینش شاهنامه، به اوج کمال رسید. افزون بر این، رودکی در شکلدهی و تکامل قالبهای گوناگون شعری همچون قصیده، مثنوی و رباعی نقشی تعیینکننده داشت و اصول وزن، قافیه و مضمون را در شعر فارسی تثبیت کرد. او شاعری راهگشا بود که سنتهای بنیادین شعر فارسی را پایهگذاری کرد و شاعران پس از او در طول قرنها این مسیر را ادامه دادند. امروز در حوزه رودکیشناسی، یکی از مهمترین ضرورتها، تدوین و تصحیح علمی دیوان رودکی بر اساس دستاوردهای نوین متنشناسی و نسخهشناسی است. هرچند در دهههای گذشته تلاشهای ارزشمندی در ایران، تاجیکستان و دیگر مراکز ایرانشناسی جهان انجام شده و آثار متعددی در این زمینه منتشر شده است، اما همچنان نیاز به تدوین مجموعهای جامع بر پایه نسخههای خطی کهن، بهویژه منابع معتبر اولیه احساس میشود زیرا این مهم میتواند با همکاری مشترک پژوهشگران و رودکیشناسان ایران و تاجیکستان بهثمر برسد. افزون بر آن، بررسی و تصحیح آثار شاعران همعصر رودکی نیز ضرورتی علمی است. تاکنون نام و آثار بیش از 80 شاعر همدوره رودکی شناسایی شده است، اما جای مجموعهای جامع که بازماندههای شعری و ادبی این دوره را دربرگیرد، همچنان خالی است.
وی با بیان اینکه برای ترسیم تصویری کامل از فضای شعری عصر سامانیان، لازم است به پژوهش درباره شاعران عربیزبان این دوره نیز توجه شود، گفت: شاعران عصر سامانی اگرچه به زبان عربی شعر میسرودند، اما اندیشه و محتوای آثارشان ریشه در فرهنگ ایرانی و تاجیکی داشت. امید است با همت و همکاری علمی پژوهشگران دو کشور، این خلأها در مطالعات رودکیشناسی و سامانیپژوهی برطرف و میراث مشترک فرهنگی ما هرچه دقیقتر و ژرفتر شناسانده شود.
سفیر تاجیکستان ادامه داد: رودکی نهتنها یک شاعر بزرگ، بلکه نماد هویت فرهنگی مشترک ملتهای فارسیزبان است و اندیشه و زبان او فراتر از مرزهای جغرافیایی، پیوندی عمیق میان ایران، تاجیکستان و دیگر حوزههای تمدن فارسی ایجاد کرده است. بزرگداشت رودکی در حقیقت پاسداشت این هویت مشترک و یادآوری ریشههای عمیق فرهنگی ماست. زبان فارسی با تلاش رودکی در دوره سامانیان، به زبانی توانمند برای بیان مفاهیم عمیق انسانی، اخلاقی و اجتماعی تبدیل و همین ویژگی سبب شد که این زبان در قرنهای بعد، بستر اصلی شکلگیری آثار ماندگار ادبی و فکری در جهان اسلام باشد.
وی تأکید کرد: توجه به میراث رودکی تنها به گذشته محدود نمیشود، بلکه میتواند الهامبخش نسل جوان در شناخت ارزش زبان فارسی و نقش آن در تقویت همبستگی فرهنگی و گفتوگوی میان ملتها باشد. زنده نگهداشتن نام رودکی، در واقع سرمایهگذاری فرهنگی برای آینده است. همچنین همکاریهای علمی، دانشگاهی و پژوهشی میان ایران و تاجیکستان در زمینه رودکیشناسی باید گسترش یابد و برگزاری همایشها، انتشار آثار مشترک و تبادل پژوهشگران میتواند به غنای مطالعات ادبی و تاریخی دو کشور کمک شایانی کند.
سفیر تاجیکستان در انتها تصریح کرد: رودکی شخصیتی است که میتواند محور همگرایی فرهنگی در جهان فارسیزبانان باشد و معرفی درست و علمی آثار و جایگاه او، نقش مهمی در تقویت دیپلماسی فرهنگی و انتقال پیام صلح، خرد و انساندوستی نهفته در ادبیات فارسی ایفا میکند.
انتهای پیام
