حکمت در سایه ثقلین؛ از بعثت پیامبر(ص) تا حکمرانی اخلاقمحور
هفته گذشته دانشگاهها و مراکز حوزوی و اندیشهای میزبان برنامهها و رویدادهایی با محوریت قرآن، اخلاق و معنویت اسلامی بودند. از نکوداشت اندیشه آیتالله العظمی صافی گلپایگانی تا بررسی حکمت در سایه ثقلین و معنویت اسلامی در جهان مدرن، این برنامهها تلاش کردند پیوندی میان اندیشه، اخلاق و زندگی روزمره ایجاد کنند.
با توجه به گسترش روزافزون فعالیتهای علمی، فرهنگی و معنوی در حوزههای دینی و دانشگاهی، هر هفته شاهد بازتاب رویدادهایی هستیم که ضمن پاسداشت میراث اسلامی، پاسخگوی نیازهای فکری و اجتماعی جامعه نیز هستند.
هفته گذشته، مصادف با مبعث پیامبر اکرم(ص) و حلول ماه شعبان، مجموعهای از نشستها، همایشها و آیینهای نکوداشت برگزار شد که محور اصلی آنها تأکید بر اهمیت قرآن، معارف اهل بیت(ع)، اخلاق حرفهای و حکمرانی مبتنی بر ارزشهای اسلامی بود. از نکوداشت شخصیتهای علمی و قرآنی همچون آیتالله العظمی صافی گلپایگانی و رهبر معظم انقلاب، تا مرور آموزههای پیامبر اکرم(ص) و تأمل در معنویت و سبک زندگی اسلامی، همگی گویای تلاش نهادهای علمی و فرهنگی کشور برای پیوند میان آموزههای الهی و نیازهای معاصر انسان هستند.
در ادامه، مروری بر مهمترین اخبار، تحلیلها و فعالیتهای این هفته سرویس اندیشه ایکنا ارائه میشود که تصویر روشن و جامعی از تلاشهای علمی، فرهنگی و دینی کشور در حوزه اندیشه و معارف اسلامی ترسیم میکند.
مرور رویدادهای دانشگاه:
نشست خبری ستاد گسترش فرهنگ دعا
نشست خبری چهارمین همایش ستاد گسترش فرهنگ دعا به مناسبت روز صحیفه سجادیه، ۳۰ دیماه در دانشگاه علوم قرآن و حدیث شهرری برگزار شد. محمدعلی سعیدینژاد، دبیر کارگروه اجرایی ستاد، با اشاره به آغاز فعالیت این ستاد در سال ۱۴۰۲، بر ضرورت ساماندهی فعالیتهای مرتبط با ادعیه، بهویژه با توجه به جایگاه کتاب «مفاتیح الجنان» بهعنوان دومین کتاب پرتیراژ کشور پس از قرآن، تأکید کرد.
وی از اقدامات انجامشده برای بزرگداشت این میراث دعایی، از جمله چاپ ویژهنامهها و تجمیع ادعیه، و همکاری با نهادهایی مانند سازمان اوقاف، سازمان تبلیغات اسلامی و حرم حضرت عبدالعظیم(ع) خبر داد. سعیدینژاد ساختار ستاد را شامل پنج کارگروه علمی، آموزشی، رسانهای و خبری، بینالملل و پژوهشی معرفی کرد و گفت همایش سالانه ستاد همزمان با پنجم شعبان، سالروز ولادت امام سجاد(ع)، برگزار میشود.
از محورهای اصلی این همایش میتوان به تجلیل از علمای بزرگ شیعه مانند شیخ عباس قمی، شیخ کلینی، شیخ صدوق و بهویژه شیخ طوسی به مناسبت هزارمین سال درگذشت ایشان، تمرکز بر یک دعای خاص از صحیفه سجادیه، معرفی پژوهشهای مرتبط با این اثر و طرح «ادعیه موضوعی» اشاره کرد. امسال به مناسبت هزار و پانصدمین سال میلاد پیامبر اکرم(ص)، دعای دوم صحیفه سجادیه محور توجه قرار گرفته و تاکنون حدود ۱۵ مقاله تخصصی در این زمینه منتشر شده است.
در ادامه نشست، حجتالاسلام والمسلمین مصطفی میرلوحی با بیان اینکه میراث دعایی اهل بیت(ع) شامل ۱۴ صحیفه و حدود چهار هزار دعاست، به تلاشهای علمی آیتالله سیدمحمدباقر ابطحی در گردآوری و توسعه ادعیه، بهویژه صحیفه سجادیه، اشاره کرد. وی تأکید کرد که معارف عمیق اهل بیت(ع) در دعاهای ایشان جلوهگر است و نسل امروز بیش از هر زمان دیگری به این معارف نیازمند است.
توسعه فرهنگ قرآنی در دانشگاه آزاد کرج با همکاری سازمان قرآنی دانشگاهیان
یعقوب فتحی، معاون فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، ۳۰ دیماه با هدف تدوین سند توسعه فرهنگ قرآنی از سازمان قرآنی دانشگاهیان کشور بازدید کرد. در این بازدید، ضمن آشنایی با ظرفیتها و فعالیتهای سازمان در حوزههای پژوهش، آموزش، اطلاعرسانی و ترویج قرآن، درباره بهرهگیری از تجربیات آن در دانشگاه آزاد اسلامی گفتگو شد.
فتحی با اشاره به ورود شورای گسترش فعالیتهای قرآنی استان البرز به مرحله دوم فعالیت خود، از برنامهریزی ششساله این شورا از سال ۱۴۰۴ تا ۱۴۱۰ در قالب هفت کارگروه تخصصی خبر داد و هدف نهایی را بازگشت عمیق و کاربردی به قرآن در زندگی فردی و اجتماعی عنوان کرد.
وی بر نقش دانشگاهها، توسعه آموزشهای قرآنی، جشنوارهها و جریانسازی فرهنگ قرآنی بهویژه در میان دانشجویان تأکید کرد و این بازدید را زمینهساز همکاریهای آینده میان دانشگاه آزاد اسلامی و سازمان قرآنی دانشگاهیان کشور دانست.
تمدید ارسال مقاله به دومین همایش ملی قرآن و روانشناسی
دومین همایش ملی «قرآن و روانشناسی» با محوریت نقش روانشناسی و مشاوره اسلامی ـ قرآنی در جهتدهی به دانش آینده، اردیبهشت ۱۴۰۵ به همت دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران و با همکاری انجمن ایرانی روانشناسی اسلامی و دیگر نهادهای علمی برگزار میشود.
این همایش با هدف بازاندیشی در حوزههای بینرشتهای و ارتقای دانش روانشناسی با رویکرد اسلامی برگزار شده و محورهایی همچون تحول علمی در روانشناسی اسلامی، چالشهای اجتماعی، سلامت روان، خانواده، آسیبهای روانی و اجتماعی، حکمرانی دینی، روانشناسی مقاومت و پیشگیری از بحرانهای روانشناختی را دربر میگیرد.
آخرین مهلت ارسال مقالات ۱۰ اسفند، اعلام نتایج داوری ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ و زمان برگزاری همایش ۲۳ و ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ اعلام شده است.
مرور رویدادهای حوزه علمیه:
ثقلین منطقی است که از دورن قرآن میجوشد
آیتالله علیرضا اعرافی، مدیر حوزههای علمیه کشور، ۲۹ دیماه در اختتامیه سیویکمین جشنواره بینالمللی قرآنی حدیثی جامعهالمصطفی(ص) با اشاره به افراط و تفریطهای تاریخی در مواجهه با قرآن، تأکید کرد که نظریههای «قرآنبسندگی» و کنار گذاشتن قرآن به نفع حدیث، هر دو انحرافی و نادرست هستند. وی با تبیین منطق «ثقلین» تصریح کرد که قرآن و سنت، دو منبع اصیل و مکملاند و سنت در امتداد شعاع قرآن و در سیره پیامبر(ص) و ائمه(ع) معنا مییابد.
اعرافی با تأکید بر ضرورت پرهیز از تکمنبعی شدن اجتهاد، قرآن را محور اساسی فهم دینی دانست و بر ظرفیت بیپایان آن برای اجتهاد و تولید اندیشه تأکید کرد و «المیزان» را نقطه عطفی در تاریخ تفسیر خواند.
وی همچنین با تبیین شخصیت قرآنی رهبر معظم انقلاب، انس عمیق، نگاه اجتهادی، رویکرد تمدنی، تربیتی و میدانی ایشان به قرآن را کمنظیر دانست و جمع میان عمق علمی و حضور در میدان عمل را از ویژگیهای برجسته تفسیری رهبری برشمرد.
مدیر حوزههای علمیه در بخش پایانی سخنان خود با محکوم کردن اظهارات اخیر ترامپ علیه رهبر انقلاب، آن را خطای محاسباتی دانست و تأکید کرد ملت ایران و جهان اسلام با قدرت از اندیشه انقلاب اسلامی و رهبری آن دفاع خواهند کرد.
گزارش آیین نکوداشت اندیشههای کلامی آیتالله العظمی صافی گلپایگانی(ره)
آیتالله صافی گلپایگانی فردی آگاه به زمان بود
حجتالاسلام والمسلمین حسن صافی گلپایگانی، استاد حوزه علمیه، دوم بهمنماه در آیین نکوداشت اندیشههای کلامی آیتالله العظمی صافی گلپایگانی(ره) با تأکید بر ضرورت آشنایی بیشتر حوزههای علمیه با آرای این مرجع تقلید، گفت: با وجود جایگاه علمی برجسته ایشان، هنوز برخی مجامع حوزوی شناخت کافی از اندیشههای وی ندارند.
وی کتاب «پرتوی از معارف اسلام» را اثری جامع در پاسخ به شبهات پیش از انقلاب دانست و بر آگاهی آیتالله صافی از مسائل روز و دغدغه جدی ایشان در دفاع از مکتب اهل بیت(ع)، بهویژه در حوزه امامت و مهدویت، تأکید کرد.
وی با اشاره به شجاعت علمی آیتالله صافی در پاسخ به انحرافات فکری و اعتقادی، از نگارش آثار مهمی چون «شهید آگاه»، «ایران تسمع فتجیب» و «معالخطیب» یاد کرد و نقش ایشان را در مقابله با شبهات داخلی و خارجی برجسته دانست.
صافی گلپایگانی همچنین به حساسیت این مرجع تقلید نسبت به صیانت از دین در عرصههای اجتماعی و سیاسی، از جمله در مواجهه با اهانتها به اهل بیت(ع)، جلوگیری از ترویج عرفانهای کاذب و نقشآفرینی مؤثر در مباحث قانون اساسی و شورای نگهبان اشاره کرد.
فرزند آیتالله صافی با بیان اینکه ایشان مرجعیت را هدف شخصی نمیدانست و خود را وقف خدمت به امام عصر(عج) کرده بود، تلاشهای گسترده وی در عرصه تقریب مذاهب، پاسخگویی چند دههای به استفتائات و ارتباط صمیمانه با مردم و جوانان را از ویژگیهای برجسته شخصیت علمی و اخلاقی ایشان برشمرد.
آیتالله العظمی صافی گلپایگانی آئینه تمامنمای تحولات دوره معاصر بود
آیتالله العظمی صافی گلپایگانی صهیونیست را دشمن مشترک همه مسلمین میدانست
آیتالله صافی مرجعی متکلم و جامعالاطراف بود
آیتالله العظمی صافی گلپایگانی مرجعی بصیر بود
مبانی کلامی شیعه به جوانان آموزش داده شود
سایر اخبار حوزه علمیه به اختصار :
حب و بغض خود را بر اساس دین تنظیم کنید
بیانیه انجمن قرآنپژوهی حوزه در محکومیت آتشزدن قرآن
حُبّ و بغض خود را بر اساس دین تنظیم کنید
اهانت ترامپ به رهبری ناشی از درماندگی است
مرور رویدادهای جامعه المصطفی:
بعثت انبیاء، به ویژه بعثت نبی اعظم(ص)، از مهمترین و تعیینکنندهترین وقایع تاریخ بشریت است، چرا که با این بعثت، دین خدا کامل شد و نسخه هدایت بشر تا قیامت ارائه گردید. حجتالاسلام والمسلمین حامد منتظریمقدم، استاد حوزه علمیه، در گفتوگو با ایکنا با اشاره به نگاه اهل بیت(ع) به بعثت، تأکید کرد که این واقعه نه تنها تاریخ اسلام بلکه تاریخ جهان را دگرگون کرد و مردم را از شرایط اسفناک جاهلیت نجات داد.
وی با استناد به آیات قرآن و بیانات حضرت علی(ع)، گفت: پیش از بعثت، مردم در حالت سرگردانی و فجایع اخلاقی و اجتماعی بودند؛ خونریزی، فساد، بیعدالتی و گمراهی فراگیر شده بود. بعثت پیامبر(ص) همانند باران بهاری، نور هدایت را بر تاریکیها تاباند و انسانها را به وحدت، دوستی و اخلاق الهی بازگرداند. اهل بیت(ع) پیامبر(ص) را بهار زمینها و رحمت جهانی دانسته و بر علم، حکمت، مهربانی و بردباری ایشان تأکید کردهاند.
منتظریمقدم به ایستادگی و مقاومت پیامبر(ص) در برابر دشمنان اشاره کرد و افزود: پیامبر(ص) در انجام رسالت عظیم خود، با نهایت استقامت و صبر، در برابر خویشاوندان و دشمنان از هر سو، آرامش و تدبیر داشت و همزمان با محبت و خیرخواهی، مشکلات و نیازهای مردم را برطرف میکرد.
در پاسخ به شبههای درباره حکومت پیامبر(ص)، استاد حوزه بیان کرد که پیامبر(ص) در مدینه هم مدیریت جامعه و شئون حکومتی متناسب با شرایط زمان را داشت و با پیمانها، تعاملات اجتماعی و در صورت لزوم مانورهای نظامی، نظم و امنیت را برقرار کرد. وی تصریح کرد که غزوات پیامبر اکرم(ص) بیشتر نمایش اقتدار و دفاع از حق و پیمانها بود و تعداد کمی از آنها منجر به جنگ شد. در پایان، پیامبر(ص) با تدبیر و صلح، تقریباً کل جزیره العرب را زیر حاکمیت خود درآورد و این موفقیت بدون اتکا به زور و شمشیر، بلکه با حکمت و عدالت محقق شد.
اعتراض نشانه نابودی یک ساختار سیاسی نیست
حجتالاسلام والمسلمین مهراب صادقنیا، استاد دانشگاه ادیان و مذاهب، در گفتوگو با ایکنا با اشاره به اعتراضات اخیر مردم به وضعیت اقتصادی و معیشتی، تأکید کرد که اعتراض و مخالفت امری طبیعی در هر جامعهای است و حتی میتواند به پویایی افکار و اندیشهها کمک کند. وی یادآور شد که در سنت پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)، مخالفان تحمل میشدند و با آنان گفتوگو میگردید، اما آشوب و برهم زدن نظم اجتماعی هیچگاه پذیرفته نمیشد. قرآن نیز بر صلح و جلوگیری از تفرقه میان مؤمنان تأکید دارد و کسانی که وحدت جامعه را برهم میزنند، از نظر دینی «اهل بغی» محسوب میشوند.
صادقنیا همچنین در خصوص حمله به مساجد و آتشزدن قرآن گفت: «این اقدامات نه تنها هنجارهای دینی، بلکه هویت فرهنگی و اجتماعی جامعه اسلامی را هدف گرفتهاند و فراموش شدنی نیست.» وی افزود که قرآن و اماکن مقدس، جایگاه مرکزی در اخلاق، هویت و سبک زندگی مسلمانان دارند و هرگونه توهین به آنان، ضربه به جامعه و ارزشهای ملی محسوب میشود.
این استاد دانشگاه در تحلیل حوادث تاریخی قرآن، تأکید کرد که قصص و ابتلائات قرآن اعم از فرعون و نمرود، امثالی هستند که در هر زمان قابل تکرارند و سنت الهی در آزمایش و ابتلاء انسانها ثابت است. وی خاطرنشان کرد که مؤمنان در صورت صبر و شکیبایی، همانند گذشته به پیروزی خواهند رسید.
در پایان، صادقنیا بر ضرورت مدیریت درست اعتراضات تأکید کرد و گفت: «مسئولان باید با پاسخگویی شفاف و تلاش برای رفع مشکلات مردم، اجازه ندهند اعتراض مشروع به آشوب و خشونت تبدیل شود و دشمنان از این فرصت سوءاستفاده کنند.» وی همچنین تأکید کرد که رسانهها نباید با برخورد نادرست، خشم و نارضایتی مردم را تشدید کنند و ضروری است که صدای مردم شنیده شود و در حل مشکلات آنان تلاش گردد.
نظامپردازیِ منطبق با حق، متضمن عدالت در همه ساحتهاست
حسین رمضانی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در نشست علمی «تحلیل و تبیین روششناسی نظامپردازی در چارچوب مبانی حکمت متعالیه» تأکید کرد که فلسفه باید توانایی تحقق اجتماعی داشته باشد و تنها در قالب متون تاریخی باقی ماندن، کفایت نمیکند. به گفته وی، حکمت متعالیه ملاصدرا ظرفیت عظیمی برای تبیین واقعیات ذهنی و عینی، فردی و نهادی و حوزههای مختلف زندگی انسان دارد، مشروط بر آنکه دلالتهای مبانی آن استنتاج شده و به شکل قابل فهم و کاربردی ارائه شود.
رمضانی با توضیح مفهوم نظامپردازی، آن را مجموعهای از عوامل مرتبط دانست که اجزا و اوصاف آنها در راستای هدفی مشخص هماهنگ شدهاند و با محیط پیرامونی در تعاملاند. وی شش مؤلفه نظام را برشمرد و تأکید کرد که اجزا باید با نظم و الگومندی کنار یکدیگر قرار گیرند تا نظام شکل گیرد. همچنین نظامپردازی وجه اعتباری دارد؛ یعنی ایجاد نظام نیازمند عاملی با مرجعیت و اتوریته است و تنها با هدف و کارکرد مشخص برای مردم ارزشمند خواهد بود.
از منظر حکمت متعالیه، ابعاد ارتباطی انسان در چهار لایه الهی، درونی، زیستی و اجتماعی قابل تقسیم است و نظامپردازی معنای خود را در پرتو این چهار لایه و با رعایت سه ضلع مبدأ، مجاری و غایات باز مییابد. رمضانی تأکید کرد که نظامپردازی ریشه در واقعیت هستی و خلقت دارد و باید با حق و واقعیت تکوینی منطبق باشد تا عدالت و ارزش لازم را داشته باشد.
به بیان وی، اگر نظامپردازی مبتنی بر این چارچوب باشد، قادر است در عرصههای اقتصاد، سیاست، اجتماع و مدیریت حکمرانی کارآمد شود و فلسفه را از حالت صرفاً نظری به تحقق اجتماعی تبدیل کند.
شعبان؛ زمانِ جهتدار و انسانِ مسئول در تاریخ
سلما آرام؛ دانشآموخته دکتری علوم قرآن و حدیث در یادداشتی به مناسبت حلول ماه شعبان نوشت: حلول ماه شعبان، تنها آغاز یک مقطع تقویمی نیست؛ بلکه فرصتی برای بازاندیشی، تزکیه و جهتیابی انسان است. این ماه، انسان را میان «اکنون ناتمام» و «آینده موعود» قرار میدهد و او را به زندگی آگاهانه فرا میخواند؛ زیستی که نه صرفاً پذیرای آنچه هست، باشد و نه غافل از آنچه باید باشد.
شعبان، زمانِ جهتدار است؛ زمانی که به سوی غایت و کمال میل میکند و با نسبت آن به پیامبر اکرم(ص) و امام مهدی(عج)، پلی میان «کمال تحققیافته» و «کمال موعود» ایجاد میکند. در این ماه، انتظار از معنا و آموزهای روانشناختی فراتر رفته و به شکل خاصی از زیستن تبدیل میشود؛ زیستنی که در آن انسان، پیشاپیش به حقیقت متعالی متعهد میشود.
دعاهای شعبانیه جلوهای از این آگاهی و بندگیاند؛ انسانی که با پذیرش محدودیت و فقر ذاتی خود به سوی مطلق باز میگردد و ظرفیت تعالی مییابد. همچنین شعبان فرصتی برای بازاندیشی در نسبت با ولایت و ارزشهایی چون عدالت، صبر، رحمت و امید است؛ ارزشهایی که بدون آنها انتظار معنا نمییابد.
پیامبر اکرم(ص) فرمودهاند: «شعبان ماهی است که بسیاری از مردم نسبت به آن غفلت دارند؛ ماهی است که اعمال انسان تا رمضان بالا برده میشود». این ماه، علاوه بر آمادهسازی برای رمضان، ماه خودآگاهی تاریخی انسان مؤمن است؛ انسانی که ایمان را تنها تعلق به گذشته مقدس نمیبیند، بلکه تعهدی فعال و آگاهانه نسبت به آینده معنا میداند.
شعبان، تمرین زیستن در افق امید است؛ امیدی ریشهدار در آگاهی، مسئولیت و انتخاب، که انسان را پیش از اصلاح جهان، به اصلاح خویشتن و پیش از طلب عدالت بیرونی، به عدالت درونی فرا میخواند.
پاسخگویی و اخلاق ستونهای حکمرانی حرفهای
حجتالاسلام والمسلمین محمدتقی اسلامی، استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در نشست علمی «رابطه اخلاق کاربردی حرفهای با اخلاق حکمرانی اخلاق حرفهای» بر اهمیت جایگاه اخلاق در حرفه و حکمرانی تأکید کرد و گفت: اخلاق حرفهای نخستین مأموریت خود را ایجاد حساسیت در میان افراد و جامعه میداند تا رفتار صرفاً سودمحور و ابزاری نباشد و اخلاق کاری در تصمیمات و فعالیتها رعایت شود. در حوزه حکمرانی نیز اخلاق نباید صرفاً پیوست فعالیتها باشد، بلکه هدف اصلی آن است و بدون لحاظ کردن آن، تأثیر تحولساز خود را از دست میدهد.
اسلامی توضیح داد که اخلاق حرفهای با نهادینه کردن تفکر و تأمل اخلاقی در سازمانها، نشان دادن ارتباط اخلاق با تصمیمات و تعریف ذینفعان، زمینهساز توسعه حرفهگرایی و ارتقای شغل به حرفه میشود. او افزود: اخلاق حرفهای فراتر از رعایت رفتارهای سازمانی است و تضمین میکند که فعالیتها نه تنها به دیگران آسیب نرساند، بلکه مسئولیتپذیری، مهارت و ارزیابی مستمر را نیز شامل شود.
وی در مقایسه اخلاق حرفهای و اخلاق حکمرانی بیان کرد: هرچند شباهتهایی بین آنها وجود دارد، اخلاق حکمرانی با پیشبینی مسائل و آیندهپژوهی، ذینفعان ملی و بینالمللی و پیچیدگیهای سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را در نظر میگیرد. ویژگیهای اخلاقی حکمرانی شامل شفافیت، پاسخگویی، مشارکت، پویایی و پیشبینیپذیری است. او تأکید کرد: شفافیت دولت باعث شفافیت ملت میشود و فقدان آن میتواند اعتماد میان حکومت و مردم را نابود کند و تهدیدات دوسویه را به تهدیدی یکسویه تبدیل کند.
اسلامی همچنین به اهمیت بخش خصولتی، تنوع فرهنگی و قومیتی و تأثیر تحولات بینالمللی بر اخلاق حکمرانی اشاره کرد و خاطرنشان ساخت که توسعه اخلاق حرفهای و حکمرانی نیازمند صبر، تلاش جدی و عزم ملی است و تنها با اقدامات سطحی حاصل نمیشود.
بازخوانی معنویت اسلامی در جهان مدرن؛ از انسان تا سبک زندگی
وحید سهرابیفرد، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، در نشست علمی «ملاحظاتی در باب الگوی عملی معنویت اسلامی» به وضعیت معنویتپژوهی در کشور اشاره و تأکید کرد که نگاه غالب در این حوزه بیشتر انتقادی و سلبی است.
به گفته وی، بررسی کاستیها و شبهمعنویتها ارزشمند است، اما لازم است رویکرد ایجابی نیز مورد توجه قرار گیرد و نکات مثبت جریانهای معنوی، حتی در معنویت درونی مانند صوفیه، استخراج شود.
سهرابیفرد با بیان اهمیت رویکرد ایجابی، بر شروع مطالعه معنویت از انسان و نیازها و تجربیات او تأکید کرد، نه صرفاً از مبدأ هستی یا خداشناسی.
وی افزود: نیازهای زمینی انسان با دغدغههای فرامادی او در تضاد نیست و نقطه شروع باید طبیعتگرایی گشوده باشد تا ارتباط انسان با معنویت ملموس شود.» استاد دانشگاه ادیان و مذاهب همچنین به اهمیت تجربیات فردی در مسیر معنوی اشاره کرد و گفت که جامعه ما هنوز به تجربههای فردی افراد بها نمیدهد و بیشتر به منابع بیرونی ارجاع میدهد.
وی همچنین اظهار کرد معنویات نوظهور، مانند مدیتیشن و ریلکسیشن، به دلیل جنبه تکنیکال و عملی بودن فراگیر شدهاند و آموزههای اسلامی نیز قابلیت ارائه به شکل تکنیکال و کاربردی برای کاهش اضطراب و ایجاد آرامش دارند.
سهرابیفرد تصریح کرد که الگوی عملی معنویت اسلامی باید متناسب با سبک زندگی مدرن طراحی شود؛ سبک زندگیای که با تغییر نقشها، تربیت فرزند و محیط زیست سازگار باشد و از پژوهشهای بینرشتهای در روانشناسی، علوم شناختی و جامعهشناسی بهره گیرد.
به گفته وی، معنویت اسلامی جدید باید روزآمد، عملی و چندبعدی باشد و علاوه بر حفظ مبانی دینی، پاسخگوی نیازها و دغدغههای انسان معاصر باشد.
سایر اخبار این حوزه به اختصار:
درسگفتار نمی از باران رحمت علی(ع)؛ انتقاد خیرخواهانه؛ وظیفه همگانی، قسمت 14
درسگفتار نمی از باران رحمت علی(ع)؛ ارزش هر انسان به اندازه کار نیک اوست، قسمت 15
قرآن، فرعونیت و سیاست معاصر؛ تحلیلی از الگوی قدرت بیمهار
برگزاری مدرسه زمستانه فقه اجتماعی در مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) قم
مرور اخبار کتاب و مجلات:
ضرورت نگاه فرا مذهبی به زندگی پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)
محمدجواد ابوالقاسمی، پژوهشگر و استاد دانشگاه، به مناسبت مبعث نبی مکرم اسلام در گفتوگو با ایکنا درباره مقام پیامبر(ص) و نگاه جهانی به ایشان، تأکید کرد که معرفی حضرت رسول(ص) و اهل بیت(ع) نیازمند رویکردی فرامذهبانه و مبتنی بر جنبههای اخلاقی، علمی و عرفانی است. او نویسنده کتابهایی همچون «نگاهی فرامذهبی به زندگی پیامبر مهربانی، ریحانه نبی و امامان دوازدهگانه» و «فاطمه مادر خوبیها» است و هدفش در این آثار، ارائه شناختی همهجانبه و قابل استفاده برای مخاطبان جهانی بوده است.
ابوالقاسمی درباره دلیل انتخاب رویکرد فرامذهبی توضیح داد: «در طول سفرها و پژوهشها به خارج از ایران، احساس کردم ضروری است پیامبر و اهل بیت(ع) را به دور از تعصبات مذهبی و بدون افراط یا تفریط معرفی کنیم. تمرکز بر جنبههای عرفانی و علمی و ارائه احادیث برجسته، به خواننده امکان بهرهمندی از معارف اهل بیت(ع) را میدهد.»
او همچنین در خصوص اثرات بینالمللی این نوع تألیف گفت: «در جهان اسلام شناخت غالب از اسلام و اندیشههای شیعی، با واقعیت همخوان نیست و منابع تاریخی و پژوهشی غالباً تحت تأثیر حکومتهایی بودهاند که با شیعه در تضاد بودهاند. ما نیازمند تولید آثار ترویجی و بینالمللی هستیم که بتواند روح واقعی اسلام علوی و نبوی را به جهانیان معرفی کند.»
ابوالقاسمی با اشاره به اهمیت اخلاق در نگرش به اسلام، گفت: «پیامبر اکرم(ص) اسوه حسنه و بالاترین نمونه اخلاق هستند، اما جامعه امروز عمدتاً به منافع شخصی گرایش دارد و اخلاق جایگاه واقعی خود را ندارد. اگر سیره پیامبر به درستی تبیین شود، میتوان نگاه وسیعتری به اخلاق و معنویت در جهان معاصر ایجاد کرد.»
او تأکید کرد که نیاز انسان امروز به معنویت و اخلاق عمیق است و رجوع به پیامبر(ص) که رحمت عالمیان است، میتواند تشنگی معنوی و نیاز اخلاقی جامعه را پاسخ دهد.
تصویری عالمانه از ماهیت جنگ بر مبنای نظامِ معرفتی و فقهی
جنگ در اندیشه اسلامی نه یک رفتار غریزی است، نه ابزار توسعهطلبی و نه صرفا واکنشی سیاسی؛ بلکه امری قاعدهمند، هدفمند و مقید به اصولی دقیق است که ریشه در توحید، عدالت و کرامت انسانی دارد. کتاب «دکترین جنگ در نظام اسلامی» با رویکردی تحلیلی و منسجم میکوشد این منطق درونی را بازسازی کند و نشان دهد که چگونه مفاهیمی چون «قدرت»، «جهاد»، «دفاع» و «بازدارندگی»، نه بهصورت پراکنده، بلکه در چارچوب یک نظام معرفتی و فقهی واحد معنا مییابند.
نویسنده با تکیه بر منابع قرآنی، روایی و مبانی فقه سیاسی، جنگ را صرفا یک کنش امنیتی یا راهبردی نمیبیند؛ بلکه آن را عرصهای برای امتحان الهی معرفی میکند؛ معرکهای که در آن ایمانها غربال میشوند، نسبت انسان با دنیا سنجیده میگردد، ولایتپذیری آشکار میشود و تمایز جهاد فی سبیلالله با جنگهای قدرتمحور بهروشنی نمایان میگردد. از این منظر، این اثر تلاشی است برای ارائه تصویری دقیق و عالمانه از «جنگ بهمثابه یک مسئله فقهی - تمدنی»؛ تصویری که میتواند برای پژوهشگران فقه سیاسی، مطالعات راهبردی، علوم سیاسی و علاقهمندان به اندیشه نظام اسلامی، منبعی قابلتأمل و راهگشا باشد.
آیا میتوان فانی بود و در عین حال زندگی معنادار داشت؟
کتاب «معنای مرگ و زندگی؛ دیدگاه ده متفکر کلاسیک درباره پرسش بنیادین» نوشته میشائیل هاوسکلر با ترجمه الهام نخستین از انتشارات لوگوس روانه بازار کتاب شد. این کتاب به بررسی و پیوند میان مرگ، زندگی و معنا در آثار فلسفی و ادبی برخی از بزرگترین نویسندگان جهان میپردازد. میشائیل هاوسکلر نویسنده کتاب، استاد فلسفه در گروه فلسفه دانشگاه لیورپول است. بخشی از تحقیقات او به طور خاص روی معنای زندگی متمرکز است. این کتاب به بررسی اندیشههای فیلسوفان چون: فئودور داستایفسکی، لئو تولستوی، سورن کییرکگور، آرتور شوپنهاور، هرمان ملویل، فریدریش نیچه، ویلیام جیمز، لودویگ ویتگنشتاین، مارسل پروست و آلبر کامو، میپردازد و با در هم آمیختن مجموعهای غنی از اندیشهها و مفاهیم، به خوانندگان کمک میکند دغدغههای اصلی نهفته در پس آثار این نویسندگان را درک کند و در عین حال، هم به مضامین مشترک و هم به تفاوتهای چشمگیر در برداشت آنها از جهانِ پیشِ رو و آنچه واقعاً در زندگی اهمیت دارد، پی ببرد.
کتاب «اقتصاد از دیدگاه انسانی؛ سیری در جهان اندیشه پیرامون مکنت و عسرت» اثر محمد طبیبیان، به تازگی از نشر نی منتشر شد. این کتاب تلاشی است برای عبور از نگاه صرفاً فنی و ریاضیاتی به علم اقتصاد و بازتعریف آن به عنوان روایتی بنیادین از فهم انسان درباره رفاه، عدالت و سازماندهی زندگی جمعی. این اثر، ریشههای فلسفی و اخلاقی اندیشه اقتصادی را از عصر روشنگری تا مکاتب معاصر بررسی میکند.
محور اصلی این کتاب در پاسخ به این پرسش بنیادین شکل گرفته است که آیا اقتصاد صرفاً به اعداد و نمودارها محدود میشود یا ماهیت عمیقتری دارد. نویسنده استدلال میکند که اقتصاد در اصل، «روایت فهم انسان از رفاه، عدالت و سازماندهی زندگی جمعی» است. طبیبیان با زبانی روان و رویکردی تاریخی، مسیر تکامل مفاهیم کلیدی اقتصادی را ترسیم میکند و با مرور فلسفه حقوق طبیعی و تولد اقتصاد مدرن آغاز و خواننده را با شکلگیری مفاهیمی چون «بازار» و «منافع فردی» آشنا میسازد.در این اثر، آرای کلیدی متفکران بزرگ اقتصادی مورد کاوش قرار میگیرد؛ از نظریه «دست نامرئی» آدام اسمیت گرفته تا نقدهای رادیکال کارل مارکس بر نظام سرمایهداری، و همچنین بررسی مکاتب مهمی چون مرکانتیلیسم، فیزیوکراتها، و تحولات دوران کینز و مکتب پولی فریدمن. هدف نویسنده، روشن ساختن این نکته است که چگونه همین ایدهها و تجربیات تاریخی، ساختار ثروت، فقر و رفاه در جوامع را تعیین کردهاند.
مرور جلسات تفسیر قرآن:
آیتالله العظمی عبدالله جوادی آملی، استاد درس خارج حوزه علمیه، اول بهمن ماه در ادامه سلسله مباحث اخلاق در مسجد اعظم قم با اشاره به تعبیر مولا علی(ع) در نهجالبلاغه مبنی بر«مَنْ أَبْدَى صَفْحَتَهُ لِلْحَقِّ، هَلَکَ» آن کسی که در برابر حق قد علم کند (و به مبارزه برخیزد) هلاک خواهد شد.»، گفت: چه فرد و چه جامعه اگر در برابر حق بایستد از بین خواهد رفت زیرا هم خود حق مقاوم است و از بین نمیرود و ثانیا همه موجودات عالم طرفدار او هستند؛ قرآن کریم فرموده است: مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ. وی ادامه داد: هیچ موجودی در عالم گناه نمیکند و فقط انسان است که از روی جهل و یا جهالت گناه میکند و وظیفه حوزه و دانشگاه است که با جهل مبارزه کنند و مسجد و حسینیه و فضاهای مذهبی هم باید با جهالت مبارزه کنند. آیتالله جوادی آملی با بیان اینکه روایات تنبیه و تذکره برای درمان قلب است، اضافه کرد: انسان میداند که بیمار است و بیماری او بر اثر غفلت است و ائمه(ع) به او یادآوری میکنند تا از غفلت بیرون بیایید. دل و قلب محور اندیشه و تصمیمگیر و ارادهمند است لذا خود انسان باید از درون خود را درمان کند. البته جاهلیتزدایی کار نظام امامت و امت است.
انتهای پیام
