
مسئله «آخرالزمان» و چگونگی حفظ ایمان در روزگاری که فتنهها پیچیدهتر و مرزهای حق و باطل کمرنگتر میشوند، همواره از دغدغههای جدی اندیشمندان دینی بوده است. روایات اهل بیت(علیهمالسلام) با ترسیم دقیق ویژگیهای این دوران، نهتنها به بیان حوادث پیشِ رو پرداختهاند، بلکه معیارهایی روشن برای سنجش ایمان، دینداری و صیانت از سرمایه اعتقادی در شرایط دشوار ارائه دادهاند؛ معیارهایی که میتواند آیینهای برای بازخوانی وضعیت امروز جوامع دینی باشد.
در همین راستا، خبرگزاری ایکنا، سلسله درسگفتار انتظار فرج را با محوریت تبیین نشانههای آخرالزمان و نقش بنیادین باور به امامت، بهویژه اعتقاد به حضرت مهدی(عج)، با بیان حجتالاسلام محمد شیبانیفر، استاد حوزه علمیه تهیه کرده است. این مباحث، با نگاهی هشداردهنده و تحلیلی، مخاطب را نسبت به خطرات پنهان و آشکار این دوران آگاه ساخته و بر ضرورت پایداری در دین و ولایت تأکید میکند.
همزمانی این مباحث با میلاد باسعادت حضرت بقیهالله الاعظم(عج)، فرصتی مغتنم برای بازخوانی روایات معصومین(علیهمالسلام)، به ویژه فرمایشات امیرالمؤمنین(ع) و تبیین جایگاه امامت حضرت مهدی(عج) بهعنوان محور نجات اعتقادی در آخرالزمان فراهم آورده است؛ نگاهی که بر رسیدن به یقین در اصول دین، پرهیز از تقلید در مبانی اعتقادی و تمسک همزمان به قرآن و عترت تأکید دارد. در ادامه بخش نخست این درسگفتار را میخوانیم و میبینیم:
در روایات، فصلی به بیان خصوصیات آخرالزمان اختصاص داده شده است که احتمالاً برخی از آنها را شنیده یا مطالعه کردهاید. برای نمونه، وجود مقدس امیرالمؤمنین(ع) میفرمایند: در آخرالزمان، متدینان با نامها بازی میکنند و از این طریق مشکلات خود را حل مینمایند؛ رشوه میدهند و رشوه میگیرند، اما آن را «هدیه» یا به اصطلاح امروزی «پول چای» مینامند و با تغییر عنوانها، مسائل خود را برطرف میکنند.
ایشان همچنین میفرمایند که در آخرالزمان، علما در اعلام عید فطر دچار اختلاف میشوند، در پیمانهها دست برده میشود و وزن اعلامشده با وزن واقعی تفاوت دارد. طلاق افزایش مییابد و از حوادث شایع این دوران آن است که بسیاری از افراد، متدین از خانه خارج میشوند اما هنگام بازگشت، سرمایه دینی خود را از دست دادهاند. در این زمان با دین و نام دین بازی میشود و مرگهای فجعه (ناگهانی) و جوانمرگی نیز فراوان خواهد شد.
امیرالمؤمنین(ع) فرمودند که در آخرالزمان، مردان به دلیل آنکه همسرانشان به صورت پوشیده از خانه خارج میشوند، مورد سرزنش دیگران قرار میگیرند و نگاه داشتن ایمان، از نگه داشتن آتش در کف دست سختتر خواهد بود. اگر کسی دست خود را در بوتهای از خار فرو برده و حرکت دهد، آسانتر است از اینکه بخواهد دین خود را به معنای واقعی حفظ کند. این موارد بخشی از فرمایشات اهلبیت(علیهمالسلام)، بهویژه امیرالمؤمنین(ع)، درباره ویژگیهای آخرالزمان است.
اما روایت شگفتانگیزی از امام علی(ع) نقل شده است که فرمودند: از هر سه نفری که شهادت «اشهد ان علی ولیالله» را بر زبان میآورند، در آخرالزمان دو نفر مرتد میشوند و سرمایه ولایت خود را از دست میدهند. تعبیر امام حسن عسکری(ع) در این زمینه منحصر بهفرد است؛ آنجا که فرمودند همه دچار هلاکت دینی و معنوی میشوند. از آنجا که اغراق با عصمت در تضاد است و امام معصوم هرگز اغراق نمیکند، تأکید ایشان بر این معناست که همه سرمایه دینی خود را از دست میدهند، مگر دو گروه: نخست کسانی که به امامت حضرت مهدی(عج) معتقد باشند و دوم کسانی که اهل دعا برای فرج آن حضرت هستند.
در موضوع اعتقاد به حضرت مهدی(عج)، یکی از نکات بسیار مهم این است که در اصول دین ـ که یکی از آنها بحث امامت است ـ تقلید جایز نیست. اگر از من و شما بهعنوان یک شیعه پرسیده شود دلیل شما بر وجود امام چیست، چه پاسخی خواهیم داد؟
حضرت امام باقر(ع) فرمودند: در مواجهه با منکران ولایت، به سوره قدر استناد کنید؛ «تُفلِحوا»؛ پیروزی با شماست. در آیه «تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَالرُّوحُ»، حضرت فرمودند از آنان بپرسید این نزول سالانه فرشتگان همراه با «روح» ـ که از فرشتگان مقرّب الهی است ـ بر چه کسی صورت میگیرد؟ این پرسش، کلید پیروزی در مناظره است.
شیعه و سنی بهصورت متفقالقول در منابع خود نقل کردهاند که وجود نازنین پیامبر اکرم(ص) فرمودند: من از میان شما میروم و دو چیز گرانبها در میان شما به یادگار میگذارم؛ «کتابالله و عترتی». سپس فرمودند: «لَن یَفْتَرِقا»، یعنی قرآن و عترت هرگز از یکدیگر جدا نمیشوند، «حَتّی یَرِدا عَلَیَّ الحَوض». پرسشی که از منکران امام عصر(عج) مطرح میکنیم این است که آیا پیامبر(ص) ـ نعوذبالله ـ دروغ گفتهاند؟ آنان در پاسخ میگویند: حاشا و کلا، چنین چیزی ممکن نیست. در ادامه میگوییم: اگر پیامبر(ص) فرمودند قرآن و عترت از هم جدا نمیشوند، اکنون که قرآن موجود است، عترت کجاست؟
امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: در دینداری، مانند درختان بیابانی باشید، نه درختان مناطق مرطوب؛ زیرا درختان مناطق مرطوب با یک طوفان از بین میروند، اما درخت بیابانی میداند برای ادامه حیات باید به ریشه متکی باشد و این ریشه باید آنقدر عمق پیدا کند تا به آب برسد. عرب به ریشه «اصل» میگوید و جمع آن «اصول» است.
وضعیتی که امروز در جامعه ما حاکم است و فاصلهای که میان نسل گذشته و فرزندانشان مشاهده میشود، نتیجه عمل نکردن به همین فرمایش امیرالمؤمنین(ع) است. نیاموختهایم به مسئله شماره یک رساله مراجع عمل کنیم؛ یعنی در اصول دین مقلد نباشیم، بلکه خودمان به یقین برسیم. از اینرو، معصومین(علیهمالسلام) درباره امام عصر(ارواحُنا لَهُ الفِداء) دو نکته اساسی به ما آموختهاند:
۱. به سوره مبارکه قدر استناد کنیم تا اعتقادمان به حضرت مهدی(عج) تثبیت شده و استحکام بیشتری پیدا کند.
۲. به فرمایش پیامبر اکرم(ص) تمسک جوییم که فرمودند میان قرآن و عترت هرگز جدایی نخواهد افتاد.