نگاه جامع رهبر شهید ایران به قرآن از لفظ تا زندگی

سال 68 و پس از رحلت امام خمینی(ره)؛ بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، ابعاد مختلف شخصیتی ایشان برای همگان هویدا شد. تا آن زمان امام راحل بیشتر به عنوان یک رهبر مذهبی و سیاسی که سکان انقلاب اسلامی را تا پیروزی بر رژیم طاغوت و پس از آن با برقراری نظام اسلامی به عهده داشت، شناخته می‌شد؛ شخصیتی که به عنوان مرجعیت دینی خیل کثیری از شیعیان در داخل  و خارج از کشور، به بهترین نحو ممکن ایفا هدایت و راهبری می‌کرد و لذا کمتر کسی قائد عظیم‌الشأن اسلام را به عنوان یک شخصیت عارف و ادیب می‌شناخت. شخصیتی برجسته که حداقل با انتشار وسیع دیوان اشعار ایشان، همگان به مرتبه والای ادبی و خوش قریحه بودن وی در امر ادبیات منظوم اذعان داشتند.

 

سی و هفت سال پس از آن ضایعه بزرگ، حال امت اسلام، ثلمه بزرگ دیگری را تجربه می‌کند؛ آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای(ره)  خلف صالح امام‌ خمینی(ره) که در این مدت رهبری جامعه اسلامی را با تدبیر و نگرش پیامبرگونه خود به عهده داشت، در حمله موشکی آمریکای جنایتکار و رژیم غاصب صهیونیستی به درجه رفیع شهادت نائل آمد و باز همان ماجرا در مورد ایشان نیز تکرار شده است چرا که شاید اغلب مردم رهبر شهیدشان را از نقطه نظر سیاسی و نهایتاً به عنوان یک مرجع شیعه دینی شناخته و کمتر کسی به ابعاد دیگر شخصیتی‌شان واقف باشد.

 

در میان وجوه گوناگون شخصیت شهید آیت‌الله خامنه‌ای، از جمله بارزترین آنها، اشراف و تسلط رهبر شهید انقلاب اسلامی در مورد قرآن و علوم قرآنی است. بی‌شک در طول مدت عمر گرانمایه و شریف ایشان حداقل از طریق رسانه ملی، بسیاری از ما در جریان علاقه‌مندی ایشان به مقوله ادبیات و شعر قرار گرفته‌ایم به ویژه اینکه مقام معظم رهبری، در امر شعر و ادبیات منظوم صاحب نظر بودند، اما شاید کمتر کسی نسبت به تسلط ایشان به قرآن و مفاهیم قرآنی واقف بوده باشد.

 

مریم حاجی‌عبدالباقی؛ مدرس دانشگاه و حافظ قرآن از جمله چهره‌های شناخته شده در عرصه فعالیت‌های قرآنی است که در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایکنا، سعی در پرداختن به وجه قرآنی شخصیتی ایشان به عنوان وجه مغفول مانده رهبر شهید انقلاب دارد که در ادامه می‌خوانید:

 

 

رهبر شهید انقلاب اسلامی، شخصیتی بودند که از همه جوانب، یک انسان واقعی و کامل بود. کافی بود هر فردی ولو به مدت چند ساعت، محضر ایشان را درک کند تا به این امر واقف شود و شاید باور آن سخت باشد فردی را بتوان یافت که تا این اندازه در ابعاد گوناگون، کار کرده و اندیشه داشته باشد.

 

شخصیتی ذووجهین که در عین انعطاف، جدیتی مثال‌زدنی داشت و کارهایی را که مسئولیت رسیدگی و انجام آن را به عهده داشت بنا به شنیده‌ها و حکایاتی که از سوی نزدیکان ایشان نقل شده است، به بهترین شکل ممکن به انجام می‌رساند. جامعه قرآنی که اینجانب نیز عضو کوچکی از آن هستم چنین جدیت و پشتکاری را در ابعاد دینی و کارهای قرآنی در وجود ایشان حس کرده و از نزدیک نیز شاهد آن بوده‌ایم.

 

 

ایشان از همان دوران کودکی، پایگاه محکم انس با قرآن در خانواده داشتند. پدر بزرگوارشان روحانی بود و والده ایشان نیز اشراف کامل به قرآن داشته و همچنین نسبت به اشعار شاعران متقدم ایرانی همچون حافظ و مولانا آشنایی داشته و مادر برای بچه‌ها و از جمله خود ایشان، مرتب اشعار ایرانی می‌خواندند. این سیر قرابت ایشان با قرآن و اشعار حکیمانه شاعران ایرانی همچنان ادامه داشت تا اینکه رهبر شهیدمان ملبس به لباس روحانیت شدند. در اصل انس دائمی ایشان با قرآن از همان دوران کودکی تبدیل به یک رفتار فردی و اجتماعی در نهاد ایشان شده بود. شرح این وقایع را علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به کتابی با عنوان «خون دلی که لعل شد» مطالعه کنند.

 

 

اساساً اصراری که به حفظ و قرائت قرآن داشتند نیز به همین خاطر بود که نزدیکان، دوستان و آشنایان و در نگاهی کلی‌تر، مردم از این مجرا به فهم و تدبر در قرآن هدایت شوند. رهبر شهید انقلاب در دورانی که در سلول‌های انفرادی رژیم ستمشاهی، محبوس بودند، بنا به نقلی که خودشان داشتند، روزگار را تنها از طریق انس با قرآن می‌گذراندند و قطعاً این انس تنها به قرائت خلاصه نمی‌شد و با استفاده از داشته‌ها و دانسته‌های علمی خود به دنبال تفسیر و تأویلات آیات بودند. دستاورد چنین مداقه‌ای، ارتباط‌گیری بود که امام خامنه‌ای با قرآن و مرتبط کردن مضامین آن با وقایع روز داشتند و به این واسطه از رهنمودهای آن در تحلیل وقایع روز و یافتن راه‌حل برای مواجهه با مشکلات بهره می‌بردند. دستاورد چنین مداقه‌ای، ارتباط‌گیری بود که رهبر شهید انقلاب با قرآن و مرتبط کردن مضامین آن با وقایع روز داشتند و به این واسطه از رهنمودهای قرآن در تحلیل وقایع روز و یافتن راه‌حلی قرآنی برای مواجهه با مشکلات و موانع، استفاده می‌کردند. 

 

مهمترین تأکیدی که در مورد حفظ قرآن هم داشتند به آن جهت بود که انس و قرابت یک حافظ با قرآن همیشگی و دائمی است. هر چند که این خواسته یعنی تربیت 10 میلیون حافظ قرآن در زمان حیات نورانی ایشان محقق نشد که در این سال‌های اخیر گاه جهش‌هایی را در این راستا شاهد بودیم، اما اغلب این موضوع به حال خود رها شد و البته اصرار اصلی ایشان چه در زمینه قرائت و چه حفظ قرآن، پیدا کردن راهی به منظور رسیدن به مرتبه و مرحله فهم و تدبر در آیات قرآن بود. شخصاً کتابچه‌ای در اختیار دارم که حاوی نکاتی مهمی است که اغلب شهید آیت‌الله خامنه‌ای در آن حافظان و قاریان قرآن را دعوت به همین امر یعنی حفظ و قرائت تدبری و معنامحور کرده‌اند. 

 

 

آن شهید بزرگوار فهم و درکی کلی از مقاصد قرآنی پیدا کرده بودند که آن را در قالب طرح جامعی با عنوان اندیشه اسلامی تبیین می‌کردند. از نگاه ایشان قرآن، رهنمودها و آموزه‌های آن همچون یک پلان و نقشه کلی، راه درست و اصولی را در پیش روی هر طالبی قرار می‌دهد یا به بیان دیگر قرآن برای هر پرسشی جواب و راه‌حلی دارد که باید پس از درک کلیات آن، در تک تک آن موارد به شکل جزئی وارد شده و آن را استخراج کرد.

 

چنین شیوه‌ای که ایشان آن را در جلسات و سخنرانی‌های قرآنی خود در سال 50 به کار می‌بردند نه‌تنها برای زمان خودش، بلکه برای روزگار کنونی نیز یک اتفاق و حرکت نوین در پرداخت تدبری در زمینه قرآن است چرا که پیش از طرح مباحث، مستمعین جلسات را نیز در جریان خلاصه آنچه قرار است راجع به آن صحبت شود نیز گذاشته تا آنها با آمادگی ذهنی بیشتری در جلسات شرکت کنند و به کار بردن چنین شیوه‌ای در روزگار کنونی لازم و ضروری باشد.

 

اتفاقاً گردآوری شده آن جلسات را شخصاً روزگاری در فضای مجازی با برخی از استادان دانشگاه در میان می‌گذاشتم و همگی ما متفق‌القول به این امر اذهان داشتیم که مباحث طرح شده از سوی ایشان تا چه اندازه نو بوده و حرف تازه‌ای برای گفتن متناسب با اقتضائات زمانی دارد. به طور مثال مباحث طرح شده از سوی ایشان در جلسات قرآنی دهه 50 پیرامون واژگان ولایت و تقوا، مطالبی است که حتی امروز نیز کمتر می‌توان نظایر آن را در  مجالس درس و بحث دینی سراغ گرفت.

 

 

تنها نکته‌ای که می‌توانم به شکل بارز به آن اشاره کنم پایبندی و مداومت ایشان به برگزاری کرسی‌های قرآنی بود که در آن اتفاقاً به مفاهیم قرآنی توجه شایانی صورت می‌گرفت و اساساً قرائت قرآن بدون معنا چندان برای ایشان اولویت نداشت و البته در جریان جلسات روضه و مرثیه‌سرایی اهل بیت(ع) که در محضر ایشان برگزار می‌شد، جلسات مقابله و قرائت قرآن، اولویت نخست بود و اهمیت بسزایی به آن می‌دادند.