«آتش به اختیار» و راهکارهایی برای تعامل سازنده

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی دادآفرین، معاون فرهنگی اداره کل تبلیغات اسلامی استان یزد در یادداشتی با عنوان «اندیشه‌ای جامع در باب آتش به اختیار و رویکرد سازنده در کار مردمی» که در اختیار ایکنای یزد قرار داده، آورده است:

 

مفهوم آتش به اختیار در بیانات رهبری، همواره محل بحث و تفسیرهای گوناگون بوده است. برداشت‌های نادرست از این مفهوم، گاهی منجر به سوء استفاده‌ها، تضعیف نهادها و ایجاد هرج و مرج شده است. در این متن، تلاش می‌شود تا با ارائه تفسیری دقیق و جامع از این مفهوم، همراه با راهکارهای عملی برای تعامل سازنده بین گروه‌های مردمی و نهادهای حاکمیتی، به رفع ابهامات و ایجاد بستری مناسب برای پیشبرد اهداف انقلاب و نظام کمک شود.

 

1.تبیین دقیق مفهوم آتش به اختیار:

آتش به اختیار به معنای رها کردن کامل و بی‌قید و بند فعالیت‌ها و اقدامات مردمی نیست. بلکه، این مفهوم در چارچوب یک نظام ارزشی و قانونی تعریف می‌شود و دارای ابعاد و شرایطی است که باید به دقت مورد توجه قرار گیرد:

 

• شرط جنگ و ضرورت: آتش به اختیار در شرایط جنگ و بحران، زمانی معنا پیدا می‌کند که نیاز به واکنش سریع و ابتکاری باشد و ساختارهای رسمی قادر به پاسخگویی به فوریت شرایط نباشند.
• وجود قرارگاه مرکزی: این مفهوم، مکمل و در خدمت قرارگاه مرکزی است و نباید به عنوان جایگزینی برای آن تلقی شود. تا زمانی که قرارگاه مرکزی دستور دارد و به درستی تشخیص می‌دهد، نیازی به اقدام مستقل و سلیقه‌ای نیست.
• نخبگان و متخصصان: آتش به اختیار به معنای آزادی عمل مطلق برای همه افراد نیست، بلکه به نخبگان، متخصصان و هسته‌های فکری و اجرایی که دارای دانش، تجربه و صلاحیت لازم هستند، تفویض می‌شود.
• رعایت اصول و قواعد: آتش به اختیار به معنای بی‌قانونی و بی‌نظمی نیست، بلکه به معنای عمل در چارچوب اصول و قواعد حاکم و با رعایت موازین اخلاقی و شرعی است.
•  مسئولیت‌پذیری و پاسخگویی: افرادی که از آتش به اختیار برخوردار می‌شوند، باید در قبال عملکرد خود پاسخگو باشند و در صورت بروز اشتباه، آماده پذیرش مسئولیت باشند.

2. نقش و وظایف نهادهای حاکمیتی:

نهادهای حاکمیتی، نقش کلیدی در هدایت، نظارت و حمایت از فعالیت‌های مردمی دارند. وظایف این نهادها عبارتند از:

• تعریف و تدوین سیاست‌ها و راهبردها: نهادها باید سیاست‌ها و راهبردهای کلی را در راستای اهداف انقلاب و نظام تعیین کنند.
• تسهیل‌گری و حمایت: نهادها باید با فراهم کردن امکانات، منابع و بسترهای مناسب، از فعالیت‌های مردمی حمایت کنند.
• هدایت و راهنمایی: نهادها باید با ارائه مشورت، آموزش و راهنمایی، فعالیت‌های مردمی را در مسیر درست هدایت کنند.
• نظارت و ارزیابی: نهادها باید بر فعالیت‌های مردمی نظارت داشته باشند و عملکرد آنها را ارزیابی کنند.
• ایجاد هماهنگی و انسجام: نهادها باید با ایجاد هماهنگی و انسجام بین گروه‌های مردمی و نهادهای رسمی، از تکرار فعالیت‌ها و بروز تعارضات جلوگیری کنند.

 

گروه‌های مردمی نیز نقش مهمی در پیشبرد اهداف انقلاب و نظام دارند. وظایف این گروه‌ها عبارتند از:

• شناسایی نیازها و مشکلات: گروه‌های مردمی باید با حضور در جامعه و ارتباط با مردم، نیازها و مشکلات آنها را شناسایی کنند.
• ابتکار و خلاقیت: گروه‌های مردمی باید با ارائه ایده‌های نو و ابتکاری، راهکارهای جدیدی برای حل مشکلات ارائه دهند.
• اجرا و پیاده‌سازی: گروه‌های مردمی باید با تلاش و پشتکار، راهکارهای ارائه شده را اجرا و پیاده‌سازی کنند.
• ارتباط و تعامل با نهادها: گروه‌های مردمی باید با نهادهای حاکمیتی ارتباط داشته باشند و از حمایت و راهنمایی آنها بهره‌مند شوند.
• مسئولیت‌پذیری و شفافیت: گروه‌های مردمی باید در قبال عملکرد خود مسئولیت‌پذیر باشند و فعالیت‌های خود را به صورت شفاف به اطلاع عموم برسانند.

4. راهکارهای عملی برای تعامل سازنده:

• ایجاد شورای هماهنگی: تشکیل شورایی متشکل از نمایندگان نهادهای حاکمیتی و گروه‌های مردمی، می‌تواند به ایجاد هماهنگی و انسجام بین این دو گروه کمک کند.
• برگزاری جلسات منظم: برگزاری جلسات منظم بین نهادها و گروه‌های مردمی، می‌تواند به تبادل نظر، رفع ابهامات و حل مشکلات کمک کند.
• تدوین دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌ها: تدوین دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌هایی که حقوق و تکالیف هر دو گروه را مشخص کند، می‌تواند به جلوگیری از بروز تعارضات کمک کند.
• ارائه آموزش‌های لازم: ارائه آموزش‌های لازم به گروه‌های مردمی در زمینه قوانین، مقررات و نحوه تعامل با نهادها، می‌تواند به افزایش آگاهی و توانمندی آنها کمک کند.
• تقدیر از عملکرد خوب: تقدیر از عملکرد خوب گروه‌های مردمی، می‌تواند به تشویق آنها به ادامه فعالیت‌های خود کمک کند.

5. جمع‌بندی و نتیجه‌گیری:

آتش به اختیار یک فرصت ارزشمند برای مشارکت مردم در اداره کشور است، اما باید با درک صحیح از مفهوم آن و رعایت اصول و قواعد حاکم، از آن به نحو احسن استفاده کرد. تعامل سازنده بین گروه‌های مردمی و نهادهای حاکمیتی، نیازمند اعتماد، احترام متقابل، شفافیت و مسئولیت‌پذیری است. با ایجاد بستری مناسب برای این تعامل، می‌توان به پیشبرد اهداف انقلاب و نظام و تحقق آرمان‌های امام خمینی(ره) دست یافت.

بنابراین به جای تمرکز بر تضعیف نهادها و ایجاد فضای بی‌نظمی، باید تلاش کرد تا با تقویت نهادها و ایجاد هماهنگی بین آنها و گروه‌های مردمی، بستری مناسب برای پیشبرد اهداف انقلاب و نظام فراهم شود. آتش به اختیار باید در خدمت نهادها باشد، نه علیه آنها.