عوامل نصرت الهی در جنگ

به گزارش خبرنگار ایکنا از قزوین، مسعود آذربایجانی، دانشیار گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در وبینار آموزشی ویژه ماه مبارک رمضان که شب گذشته 18 اسفندماه به همت دپارتمان درمان معنوی مرکز طلیعه سلامت و مرکز دانش‌بنیان گسترش و آزمایش روانشناسی معنوی جان‌بزرگی برگزار شد، گفت: با بررسی آیات قرآن عوامل نصرت الهی به چهار دسته تقسیم می‌شود که با توجه به آن‌ها و خودآگاهی و اقدامات عملی می‌توان در مسیر پیروزی و نصرت قرار گرفت.

دسته اول عوامل معنوی

وی در ادامه بیان کرد: دسته اول عوامل معنوی است که از نگاه قرآن مهمترین عامل پیروزی بر دشمن و نصرت الهی همین عامل معنوی محسوب می‌شود، خدا در آیات بسیاری به این امر اشاره کرده است در آیه 126 سوره آل عمران می‌فرماید «وَمَا النَّصرُ إِلّا مِن عِندِ اللَّهِ العَزيزِ الحَكيمِ» و این امر نشان می‌دهد نصرت و پیروزی فقط باید از جانب خداوند رقم بخورد.

این استاد دانشگاه اظهار کرد: بنابراین باید فقط به خدا اتکا داشته باشیم و ایمانمان را تقویت کنیم، هرچند که از نظر تجهیزات نظامی خیلی شرایط خوبی داریم و قابل مقایسه با دفاع مقدس هشت ساله نیست اما نباید ذهن ما به این سمت برود که این تجهیزات باعث پیروزی است بلکه باید یقین داشته باشیم که عامل اصلی نصرت ما توجه و ایمان به خداوند است.

وی تصریح کرد: ما باید سعی کنیم در چارچوب سنت‌‌های الهی حرکت کنیم، به خدا حسن‌ظن داشته باشیم، براساس بعضی از آیات همانند آیه 10 سوره احزاب اگر حتی اندکی از خوش‌بینی و خوش‌گمانی که ما به حضرت حق داریم به سمت دیگری برود می‌تواند در شرایط ما اثر منفی داشته باشد و در مقابل اگر با صدق دل و نیت از درگاه خداوند درخواست داشته باشیم و نیت ما خالص برای خدا باشد می‌تواند عوامل معنوی را برایمان به همراه داشته باشد.

آذربایجانی تصریح کرد: حضرت علی(ع) در خطبه 56 کتاب نهج‌البلاغه می‌فرمایند در جنگ‌های صدر اسلام مثل جنگ بدر و احد مثل شیر با هم می‌جنگیدیم اما هرگاه خدا صدق ما را می‌دید ذلت و شکست را برای دشمن می‌فرستاد و پیروزی را برای ما رقم می‌زد بنابراین صدق دل یکی از مواردی است که می‌تواند به انسان برای پیروزی کمک کند، بنابراین دعا کردن موضوعی است که می‌تواند در شب‌های قدر بسیار مهم باشد و نصرت خدا در پی این دعاها می‌آید.

وی ادامه داد: باتوجه به شرایط کشور و بمباران شهرها ممکن است مردم ناراحتی‌هایی داشته باشند خداوند در آیه 104 سوره نساء می‌فرماید «وَلَا تَهِنُوا فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ ۖ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ ۖ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ ۗ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا» یعنی در تعقیب و جست‌وجوی دشمن سستی نکنید. اگر شما در رویارویی با دشمن درد و رنج می‌بینید، آنان نیز چون شما درد و رنج می‌بینند و شما چیزی را چون پیروزی و پاداش از خدا امید دارید که آنان امید ندارند؛ و خدا همواره دانا و حکیم است؛ این آیه بدان معنی است که ما در قلوبمان خداوند را داریم، امید به خدا و معنویت را داریم که دشمنان ما ندارند. 

دسته دوم عوامل روانشناختی

این استاد دانشگاه در ادامه بیان کرد: دسته دوم عوامل روانشناختی است، روانشناسان باید با هر وسیله و ابزاری که در اختیار دارند این بخش را بیش از پیش باید تقویت کنند، از آیات و روایت این چنین برمی‌آید که عوامل روانشناختی باعث ثبات قدم و پیروزی می‌شود، عزم، اراده، ثبات قدم، آرامش، شجاعت و قوت قلب همه مواردی است که به نصرت انسان کمک می‌کند و در مقابل نداشتن ضعف و سستی، گوش نکردن به دشمن، یقین داشتن به گذرا بودن ابتلائات مواردی است که با عبور از آن به پیروزی دسترسی پیدا خواهیم کرد.

وی اظهار کرد: خداوند در آیه 250 سوره بقره می‌فرماید: «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ» یعنی پروردگارا! بر ما صبر و شکیبایی فرو ریز و گام‌هایمان را استوار ساز و ما را بر گروه کافران پیروز گردان. براساس این آیه نصرت مبتنی بر دو موضوع است یکی صبر و دیگری ثبات قدم که به انسان کمک می‌کند. خداوند در آیه 7 سوره محمد می‌فرماید «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ» یعنی ای مؤمنان! اگر خدا را یاری کنید، خدا هم شما را یاری می‌کند و گام‌هایتان را محکم و استوار می‌سازد.

دانشیار گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با اشاره به اینکه باید زمینه‌های ترس را از بین ببریم، گفت: پدیده جنگ پدیده‌ای است که مردم ما در آن تجربه دارند، طبیعت جنگ اقتضاعاتی دارد و دلیلی بر ترس وجود ندارد، خداوند در آیه 26 سوره انفال می‌فرماید «تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ» یعنی همواره می‌ترسیدید که مردم مشرک و کافر شما را بربایند تا شکنجه و آزار دهند و نابود کنند پس خدا شما را در شهر مدینه جای داد و با یاریش نیرومندتان ساخت. نکته این است که اگر ترس بر ما مستولی شود می‌تواند زمینه نصرت را از بین ببرد و قوت قلب عاملی است که می‌تواند به نصرت الهی کمک کند و کسانی که دین داری قوی داشته باشند نصرت الهی خواهند داشتند.

وی تصریح کرد: خداوند در آیه 26 سوره توبه می‌فرماید ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَىٰ رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ وَذَٰلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ آن گاه خدا آرامش خود را که حالت طمأنینه قلبی است بر پیامبرش و مؤمنان نازل کرد، و لشکریانی که آنان را نمی دیدید برای یاری مؤمنان فرود آورد، و کسانی را که کفر می ورزیدند، به عذاب سختی مجازات کرد؛ و این است کیفر کفرپیشگان.

دسته سوم عوامل اجتماعی و سیاسی

آذربایجانی اظهار کرد: دسته سوم از عوامل نصرت الهی عوامل اجتماعی و سیاسی است، از جمله این عوامل می‌توان رهبری و فرماندهی شجاع را برشمرد که با تلاش خبرگان، رهبر جدیدی برای کشور انتخاب شد و از خداوند متعال توفیق و شرح صدر ایشان را با شجاعت و قاطعیت بیش از پیش مسئلت داریم.

وی تصریح کرد: اتحاد و همبستگی و انسجام بیش از پیش اهمیت دارد و بسیاری از آیات قرآن به این موضوع پرداخته است، خداوند در آیه 46 سوره انفال می‌فرماید «وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ۖ وَاصْبِرُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ» از خدا و پیامبرش فرمان برید و با یکدیگر نزاع و اختلاف مکنید، که سست و بد دل می‌شوید، و قدرت و شوکتتان از میان می‌رود و شکیبایی ورزید؛ زیرا خدا با شکیبایان است.

این استاد دانشگاه ادامه داد: یکی از مواردی که می‌تواند اتحاد را از بین ببرد شایعات و جنگ روانی دشمن است در واقع اهرم بعدی در کنار سرکوب، جنگ روانی توسط رسانه‌های دشمن است که می‌خواهند مردم را در مسیرشان سست کنند. امروز ما نزدیک به پیروزی هستیم هرچند خسارت‌ها و مشکلاتی داشتیم ولی به لطف الهی ضربات کاری و جدی به دشمن وارد کردیم ولی مهم این است که ما هم از جبهه حق پشتیبانی داشته باشیم.

وی تصریح کرد: خداوند در آیه 47 سوره توبه می‌فرماید «لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مَا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًا وَلَأَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ» یعنی اگر هم با شما بیرون می‌آمدند، جز شر و فساد به شما نمی‌افزودند و مسلماً خود را برای سخن‌چینی و نمّامی در میان شما قرار می‌دادند تا برای از هم گسستن شیرازه سپاه اسلام فتنه‌جویی کنند و در میان شما جاسوسانی برای آنان هستند که به نفعشان خبرچینی می‌کنند و خدا به ستمکاران داناست. خداوند در آیه 83 سوره نسا نیز می‌فرماید «وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ ۖ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَىٰ أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ ۗ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا» یعنی هنگامی که خبری از ایمنی و ترس چون پیروزی و شکست به آنان که مردمی سست ایمان‌اند رسد، بدون بررسی در درستی و نادرستی‌اش آن را منتشر می‌کنند، در صورتی که اگر آن خبر را به پیامبر و اولیای امورشان که به سبب بینش و بصیرت دارای قدرت تشخیص و اهل تحقیق‌اند ارجاع می‌دادند، درستی و نادرستی‌اش را در‌می‌یافتند؛ چنانچه به مصلحت جامعه بود، انتشارش را اجازه می‌دادند و اگر نبود، از انتشارش منع می‌کردند و اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود، یقیناً همه شما جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید.

دسته چهارم عوامل مادی، نظامی و لجستیکی

آذربایجانی اظهار کرد: دسته چهارم عوامل مادی، نظامی و لجستیکی است که در این مورد قرآن به ما می‌گوید باید تمام تلاش خود را به‌کار گیرید و تجهیزات لازم و مراقبت از دشمن را داشته باشید و مرکب‌های جنگی مناسب را آماده کنید و تاکتیک‌های حمله و عقب‌نشینی و حتی چینش نبردها را داشته باشید و اگر اینکه اسلحه جدید وجود داشت از آن استفاده کنید همانطور که خداوند در آیه 60 سوره انفال می‌فرماید «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ۚ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ» یعنی در برابر آنان آنچه در قدرت و توان دارید از نیرو و نفرات و ساز و برگ جنگی و اسبان ورزیده برای جنگ آماده کنید تا به وسیله آنها دشمن خدا و دشمن خودتان ودشمنانی غیر ایشان را که نمی شناسید، ولی خدا آنان را می شناسد بترسانید و هر چه در راه خدا هزینه کنید، پاداشش به طور کامل به شما داده می شود، و مورد ستم قرار نخواهید گرفت.

وی ادامه داد: خداوند در این آیه می‌فرماید از هر چیزی که قوت شما را در مسیر جنگ با آنان زیاد می‌کند استفاده کنید، علامه طباطبایی قوه را اینگونه معنا می‌کنند که هرآنچه با آن امکان داشته باشد عملی را انجام دهیم قوه نام دارد که در جنگ نیز چیزی است که با آن بتوانیم جنگ را مدیریت و دفاع را به خوبی انجام دهیم و شامل انواع اسلحه و نیروهای متخصص، تشکیلات نظامی است. در حقیقت قوه همان بخش لجستیکی است تا دشمنان را بترسانید؛ همچنین کسانی را بترسانید که بالفعل با شما دشمن نیستند ولی در ذهن آنان خطور می‌کند که بعداً به شما تجاوز کنند اما اگر قدرت شما را ببینند کنار خواهند کشید. 

عضو هیئت علمی گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه بیان کرد: چون ایام شب‌های دعاست این نکته را یادآور شوم که شاید بعضی‌ها در ذهن این سؤال را داشته باشند که تبیین معرفتی چگونه اثرگذار است. خداوند در آیه 39 سوره رعد می‌فرماید «يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ ۖ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ» یعنی خدا هرچه را بخواهد محو می‌کند و هر چه را بخواهد ثابت و پابرجا می‌نماید و «امّ الکتاب» نزد اوست. این خیلی کمک می‌کند که ما با یقین کامل دعا کنیم حالت تزرع اگر با یقین همراه باشد یک مبنای معرفتی خواهد شد.

آذربایجانی در پایان گفت: ما با دعای خود می‌توانیم در بخش لوح محو و اثبات خداوند مطالبی را تغییر بدهیم حالا ممکن است سؤال پیش بیاید که چه طور؟ از نظر فلسفی معنایش این است که دعای شما وقتی عمیق باشد و از جان خودتان برآید و به جانان برسد از زمان عبور می‌کند یعنی به گونه‌ای که در تقدیرات ما قبل از اتفاقات زمان اثر می‌گذارد یعنی یک امر فرازمانی می‌‌شود که به لوح محو و اثبات متصل خواهد شد، اینجاست که می‌توان گفت دعا امری است که پشتوانه معرفتی دارد و ما با تمام قوت خود می‌توانیم از این دعاها استفاده کنیم.