واژه «الهی» حکایت از اضطرار انسان دارد
واژه «الهی» از ریشه «اله» به معنای معبودی است که انسان درباره او سرگردان است. امام سجاد(ع) در تبیین این واژه میفرماید خدا کسی است که هر مخلوقی به هنگام سختیها و قطع امید از همه، شیدای او میشود، انتساب «اله» به خود در قالب واژه الهی یعنی انسان در حالت اضطرار، خدا را متعلق به خود میداند.
به گزارش خبرنگار ایکنا از قزوین، مسعود جانبزرگی، استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در وبینار آموزشی ویژه ماه مبارک رمضان که به همت دپارتمان درمان معنوی مرکز طلیعه سلامت و مرکز دانشبنیان گسترش و آزمایش روانشناسی معنوی جانبزرگی برگزار شد، ضمن اشاره به ویژگیهای منحصربهفرد دعای ابوحمزه ثمالی گفت: برخلاف بسیاری از دعاها که با حمد الهی و صلوات آغاز میشوند، این دعا شروع بیمقدمهای دارد که نشاندهنده حالت اضطرار و استغاثه انسان به درگاه الهی است.
وی افزود: این بیمقدمه بودن نه نشانه بیادبی، بلکه حاکی از آن است که انسان به جایی رسیده که همه راهها به روی او بسته شده و تنها راه نجات را توسل به خداوند میبیند.
این استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با تأکید بر واژه «الهی» در ابتدای دعای ابوحمزه ثمالی عنوان کرد: این کلمه از ریشه «اله» به معنای معبودی است که انسان درباره او سرگردان و شیداست، امام سجاد(ع) در تبیین این واژه میفرماید خدا کسی است که هر مخلوقی به هنگام نیازها و سختیها و قطع امید از همه، شیدای او میشود.
بیشتر بخوانید:
وی بیان کرد: انتساب «اله» به خود در قالب واژه «الهی»، بیانگر آن است که انسان در حالت اضطرار، خدا را متعلق به خود میداند و به او پناه میبرد.
جانبزرگی در بخش دیگری از سخنان خود به فراز «الهی لا تُؤَدِّبْنِی بِعُقُوبَتِکَ» در دعای ابوحمزه ثمالی اشاره کرد و ادامه داد: تأدیب الهی دارای سه شکل شامل تأدیب با ارائه برنامه یا همان دین، تأدیب با حوادث خوشایند یا همان نعمتها و تأدیب با حوادث ناخوشایند مانند مصیبتها است، اما نوع چهارم، تأدیب با عقوبت است که امام سجاد(ع) از خداوند میخواهد با آن تأدیب نشود.
وی خاطرنشان کرد: عقوبتهای الهی نیز جنبه تأدیبی دارند، برخلاف انسانها که در تنبیه دیگران بهدنبال التیام و تسلای قلب خود هستند، هدف خداوند از عقوبت، تربیت و بازگشت انسان به مسیر درست است.
تربیت از طریق عقوبت، پرهزینهترین نوع تربیت است
در بخش دیگری از این جلسه، حجتالاسلام والمسلمین عباس پسندیده، رئیس پژوهشکده اخلاق و روانشناسی اسلامی پژوهشگاه قرآن و حدیث به تحلیل روانشناختی دعای ابوحمزه ثمالی پرداخت و گفت: انسان سازنده عمل خود است و پیامد عمل پس از صدور در اختیار او نیست، این پیامدها بهتدریج به شخصیت انسان میچسبد و هویت او را میسازد.
وی با اشاره به دو نوع یادگیری و تربیت، تأکید کرد: تربیت از طریق عقوبت، پرهزینهترین نوع تربیت است، مانند کسی که در اتوبان مسیر را اشتباه میرود و ناچار است مسافت طولانی را دور بزند که این امر مستلزم صرف وقت، هزینه و از دست دادن فرصتهاست.
پسندیده تصریح کرد: در مقابل، تربیت مبتنی بر محبت و هدایت پیشآگاهانه، تربیت صالحی کمهزینهتر است و انسان را از ابتدا در مسیر درست قرار میدهد.
رئیس پژوهشکده اخلاق و روانشناسی اسلامی پژوهشگاه قرآن و حدیث با تأکید بر کارکرد دعا عنوان کرد: دعا فقط برای جبران خطاها نیست، بلکه وسیلهای جهت ایجاد هوشیاری لحظهای و اتصال دائمی با خداوند است، این اتصال منبع دفع رفتارهای منفی و پیشگیری از انحرافات است.
وی با اشاره به اینکه امام سجاد(ع) از خدا میخواهد با عقوبت تأدیب نشود، اظهار کرد: این درخواست به معنای ترجیح تربیت از طریق محبت و حضور دائمی در مسیر الهی بر تربیت از طریق فروپاشی و پیامدهای منفی اعمال است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: تا پیش از صدور عمل، اختیار در دست انسان است و میتواند تصمیم خود را اصلاح کند، اما پس از صدور، با پیامدهای آن مواجه خواهد شد، بنابراین لازم است با دعا و هوشیاری لحظهای، اختیار خود را به اجبار نفروشیم.
وی با بیان اینکه بسیاری از رنجها و شکستهای انسان ناشی از خروج از مسیر درست است، بیان کرد: نماز بهعنوان یک عمل شاخص، نمونهای از انقطاع از غیر خدا و اتصال به اوست که میتواند الگوی مناسبی برای مدیریت لحظهای اعمال باشد.
پسندیده در جمعبندی تحلیل خود از فراز اول دعای ابوحمزه ثمالی، سه پیام اصلی را برشمرد و خاطرنشان کرد: انسان سازنده عمل خود است؛ پیامد عمل در اختیار انسان نیست، اما هویت او را میسازد و تحول و رشد از مسیر اتصال و وصل با خداوند کمهزینهترین راه است.
انتهای پیام
