اهداف مالی، معنوی و تربیتی؛ فلسفه وجودی خمس

حجت‌الاسلام والمسلمین مسعود عمرانی، پژوهشگر دینی، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان رضوی، در خصوص اهمیت خمس و لزوم وجوب آن، اظهار کرد: خمس عبادتی مالی و معنوی است که هدف از وجوب آن، ساختن جامعه و پرورش انسان است. در واقع، تأمین مالی تنها وسیله‌ای برای تحقق اهداف والای تربیتی ـ معنوی و استقرار عدالت به‌شمار می‌آید.

وی افزود: اهداف مالی و اقتصادی خمس در دو محور قابل بررسی است؛ نخست، تأمین بودجه مستقل نظام اسلامی. خمس به‌عنوان منبعی مالی و مستقل، امکان اداره امور جامعه اسلامی را فراهم می‌کند و وابستگی به مالیات‌های دولتی را ـ که ممکن است از منابع نامشروع یا با شرایط مسئله‌دار تأمین شود ـ کاهش می‌دهد. دوم، کمک به رفع نیازهای ضروری؛ این امر شامل تأمین هزینه‌های حوزه‌های علمیه، فعالیت‌های فرهنگی و دینی و اداره نهادهای اسلامی می‌شود.

این پژوهشگر دینی با اشاره به اهداف معنوی و تربیتی خمس تصریح کرد: این اهداف شامل مبارزه با رذایل اخلاقی، تزکیه و پاکسازی نفس و مال، تأکید بر وابستگی به خداوند و ایجاد پیوند معنوی با رهبری دینی است.

عمرانی ادامه داد: منظور از مبارزه با رذایل اخلاقی آن است که خمس به‌عنوان یک «عبادت مالی»، تمرینی برای دوری از دلبستگی افراطی به مال و ثروت دنیاست. هنگامی که فرد یک‌پنجم از اموال مازاد خود را در راه خدا می‌پردازد، در حقیقت بر روحیه مالکیت‌طلبی غلبه کرده و ایثار و قناعت را در خود تقویت می‌کند.

وی بیان کرد: تزکیه و پاکسازی نفس و مال نیز بدین معناست که در آیات قرآن، از جمله آیه ۱۰۳ سوره توبه، یکی از اهداف اصلی پرداخت‌های مالی دینی «تزکیه» و «طهارت» ذکر شده است. این عمل، هم مال را از حقوق دیگران پاک می‌کند و هم روح انسان را از بخل و خودمحوری می‌رهاند.

این پژوهشگر دینی به دیگر اهداف معنوی و تربیتی خمس پرداخت و بیان کرد: تأکید بر وابستگی به خداوند بدین معناست که فرد با پرداخت خمس، به این حقیقت اعتراف می‌کند که همه نعمت‌ها از سوی خداست و او تنها «امین» و «خزانه‌دار» الهی است. این عمل، حس مالکیت مطلق را ـ که ریشه بسیاری از گناهان است ـ تضعیف می‌کند.

عمرانی در پایان گفت: پرداخت خمس به «سهم امام» و در زمان حاضر، تحویل آن به ولی‌فقیه، موجب ایجاد پیوندی عملی و مالی میان فرد و نظام اسلامی می‌شود و نشان‌دهنده حمایت و پشتیبانی از مرجعیت دینی است.