تجلی احسن الحال در خانواده/ ۴
قول سدید؛ راهکاری قرآنی برای بهبود روابط خانوادگی
مهمترین اثر «قول سدید»، کاهش سوءتفاهمها و تقویت عزتنفس اعضای خانواده است. زمانی که والدین با استواری و در عین حال با محبت، حقیقتی را به فرزندان یا همسر خود منتقل میکنند، عزتنفس آنان تقویت شده و احساس ارزشمندی پیدا میکنند.
نوروز، این رویش کهن، همیشه با نوید «حول حالنا» همراه بوده است. این دعا، فراتر از یک عبارت نیایشی، آرزوی تحولی ژرف و همگانی در جان و جهان آدمیان است؛ تحولی که باید در دل زندگی روزمره خانوادهها جاری شود و کوچههای شهر و خانههایمان را معطر کند. اما پرسش اصلی اینجاست؛ این «دگرگونی حال» چگونه میتواند در شرایط پیچیده امروز محقق شود؟پاسخ در گرو التزام به اصول اخلاقی است. اخلاق، تنها مجموعهای از بایدها و نبایدها نیست؛ بلکه زیربنای هر تحول اصیل فردی و اجتماعی است. در فضای کنونی، که تشویشها و فشارهای بیرونی ممکن است بر آرامش درونی سایه افکند، رعایت اصول اخلاقی در کنشها و پیامهای ما، خود به عاملی برای تجلی همان «حول حالنا» تبدیل میشود. اخلاق، چراغی است که مسیر تحول را روشن میکند.
ایکنا در آستانه فرا رسیدن سال نو و ایام نوروز، با هدف بهرهگیری از آموزههای قرآنی در مسیر تحول و تربیت خانواده، سلسله درسگفتارهایی را با عنوان «تجلی احسن الحال در خانواده» تهیه و تقدیم مخاطبان گرامی میکند. در این مجموعه، مریم فرضی، مدرس دانشگاه و کارشناس دینی، با تبیین نکات کلیدی از قرآن کریم، به بررسی ابعاد مختلف این تحول روحی و معنوی میپردازد تا خانوادهها بتوانند سال جدید را با نشاط ایمانی و انس با تعالیم آسمانی آغاز کنند.
در چهارمین درسگفتار به موضوع «گفتار نیکو و بازسازی روابط خانوادگی» پرداخته شده است که در ادامه با هم میبینیم و میخوانیم:
در ادامه سلسله مباحث «درسگفتارهایی» که انشاءالله به بهبود حال همگی در سال جدید کمک کند، در خدمتتان هستیم. یکی از موضوعاتی که رعایت آن میتواند در رسیدن به پیام ارزشمند نهفته در «حول حالنا» یاریرسان باشد، بحث «استفاده از گفتار نیکو» یا همان «قول سدید» در بازسازی روابط خانوادگی است.
در بسیاری از بحرانهای خانوادگی، مسئله نه از اختلاف سلیقه، بلکه از نوع ادبیات و شیوه گفتار آغاز میشود. در قرآن کریم، عبارت «قول سدید» در سوره مبارکه احزاب، آیه ۷۰ آمده است؛ «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ قُولُوا قَوْلًا سَدِیدًا».
قول سدید به معنای درست صحبت کردن، مطابق با حقیقت سخن گفتن و محکم، سنجیده و بهجا سخن گفتن است؛ گفتاری که اصلاحگر باشد و نه تخریبگر. به عبارت دیگر، قول سدید یعنی سخنی که مطابق حقیقت، محکم و سنجیده باشد.
گاه ممکن است فرد حقیقتی را بیان کند، اما اگر گفتار او همراه با عصبانیت باشد، یا در زمان نامناسبی ابراز شود، اثر سازنده خود را از دست میدهد. بنابراین، قول سدید فقط به محتوای درست سخن محدود نمیشود، بلکه شیوه بیان، زمانبندی و حفظ احترام طرف مقابل نیز در آن نقش اساسی دارد. حتی اگر سخن حاوی انتقاد باشد، در صورتی که کرامت طرف مقابل رعایت نشود، اثر مثبتی نخواهد داشت.
این اصل در سیره اهل بیت عصمت و طهارت(ع) نیز مورد تأکید قرار گرفته است. خداوند متعال در سوره طه، آیه 88 به حضرت موسی(ع) میفرماید: «فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَیِّنًا». این دستور به نرمی سخن گفتن حتی با فرعون که دشمنی آشکار با خدا داشت، نشاندهنده اهمیت و ضرورت رعایت ادب و نرمی در گفتار است. اگر خداوند به نرمی سخن گفتن با فرعون توصیه میکند، پس در تعامل با همسر، فرزندان و اعضای خانواده این اصل باید با دقت بیشتری رعایت شود.
آثار تربیتی قول سدید در خانواده بسیار سازنده است. مهمترین اثر آن کاهش سوءتفاهمها و تقویت عزتنفس اعضای خانواده است. زمانی که والدین با استواری و در عین حال با محبت، حقیقتی را به فرزندان یا همسر خود منتقل میکنند، عزتنفس آنها تقویت شده و احساس ارزشمندی پیدا میکنند.
در روابط زناشویی و خانوادگی، سه شاخص مهم برای تحقق قول سدید قابل توجه است:
۱. اصلاح نیت پیش از سخن گفتن: باید پیش از بیان هر سخنی، نیت خود را بررسی کنیم؛ آیا هدف ما اصلاح است یا تخلیه هیجانات شخصی؟
۲. انتخاب زمان مناسب: حتی اگر سخن ما حقیقت داشته باشد، اگر در زمان نامناسب بیان شود، اثرگذار نخواهد بود و مصداق قول سدید نخواهد بود.
۳. ملاحظه شخصیت طرف مقابل: در صورت نیاز به نقد، باید رفتار فرد مورد نقد قرار گیرد، نه شخصیت او. حفظ کرامت و احترام طرف مقابل در هر شرایطی ضروری است.
رعایت این اصول میتواند به بازسازی روابط خانوادگی کمک شایانی کند. اصل گفتار نیکو و قول سدید، راهکاری اساسی برای رسیدن به پیام ارزشمند «حول حالنا» و بهبود حال فردی و جمعی است.
خدایا! به ما توفیق ده تا با گفتار نیکو و سازنده با اعضای خانواده و دوستان خود، حال خویش را بهبود بخشیم.
