صبر فعال و اثرگذار در تعامل خانوادگی + صوت

 

در ادامه سلسله مباحث و درس‌گفتار‌هایی که در راستای «حول حالنا» بهبود و ارتقای سبک زندگی بهتر ارائه می‌دهیم، ان‌شاءالله امروز به موضوع «صبر فعال در زندگی مشترک» خواهیم پرداخت. می‌خواهیم بررسی کنیم که تفاوت «تحمل منفعلانه» و «صبر قرآنی» چیست. 

 

عزیزان، در قرآن و آموزه‌های دینی ما، صبر یک حالت منفعلانه و تحمل خاموش نیست. به این معنا نیست که ما از روی ناآگاهی، رنجی را صرفاً تحمل کنیم؛ بلکه صبر یک کنش هوشمندانه و هدفمند است. صبر کردن، اصلاح‌گری را به دنبال دارد. در واقع، صبر قرآنی یعنی ایستادگی آگاهانه، تنها به این جهت که پیوند‌های خانوادگی بهتر حفظ شود و همراه با اصلاح رفتار باشد. 

 

قرآن کریم صبر را همواره در کنار عمل صالح می‌آورد و می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ»؛ یعنی خدای متعال همواره معیت و همراهی خود را با انسان‌های صابر دارد. این آیه شریفه را در آیه ۱۵۳ سوره مبارکه بقره می‌خوانیم. از معدود رفتار‌هایی که خدای متعال همراهی مستقیم با بندگانش دارد، صبر است. 

 

در زندگی زناشویی و در تعاملات بین اعضای خانواده، همواره ممکن است اختلاف‌هایی پیش بیاید. بنابراین، صبر فعال به این معناست که به جای قهر طولانی در ارتباط با همسر، به دنبال راه‌حل باشیم و گفتمان و رفتار هوشمندانه‌ای را در پیش بگیریم تا بتوانیم حال خود و اطرافیان از جمله همسر و فرزندان را بهبود ببخشیم. در آیه ۱۶ سوره مبارکه «نسا»، خدای متعال می‌فرماید: «وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ»؛ یعنی با خانواده و همسر خود، معاشرت خداپسندانه و درست داشته باشید. 

 

صبر کردن به این معناست که ممکن است چیزی از نظر من ناخوشایند باشد، اما به جهت رسیدن به خیری بزرگتر، سعی می‌کنم مدارای خود را افزایش دهم. در واقع، این نگاه، تحمل تلخ نیست؛ بلکه صبوری و مدارای هوشمندانه است تا شرایط به سمت تنش‌های طولانی و دلخوری‌های مداوم پیش نرود. 

 

یادمان باشد که همیشه قرار نیست، همسر را یک پرژوه اصلاح ببینیم و ضعف‌های طرف مقابل را مطلق در نظر بگیریم. بی‌تردید اگر همسر یا اعضای خانواده‌ام دچار اشکالات رفتاری هستند، قطعاً من نیز بی‌اشکال نیستم. اگر به این مسئله اهتمام جدی داشته باشم، باید درصدد اصلاح ویژگی‌های رفتاری خود نیز برآیم و با هوشمندی و صبوری، سعی کنم همسرم را در مسیر درست قرار دهم. 

 

یادمان باشد که صبر کردن یک مکث کردن و تأملی است که زمان می‌برد. من مکث می‌کنم، سپس سخن می‌گویم و به جای واکنش‌های تکانه‌ای و هیجانات منفی، سعی می‌کنم سنجیده رفتار کنم. همچنین این نکته مهم را به خاطر داشته باشیم که صبر کردن اساساً یک مسئولیت دوطرفه است و بر همین اساس، رشد عاطفی ایجاد می‌شود. وقتی خدای متعال تأکید می‌کند، «و تواصوا بالصبر»، از ویژگی‌های مؤمنان این است که یکدیگر را به صبر سفارش می‌کنند، یعنی زوجین باید همدیگر را به صبر دعوت کند. پس صبر یک مسئولیت دوطرفه است. اگر من صبر کنم و طرف مقابل به هر شکل رفتار کند، این اتفاق به‌خودی‌خود نتیجه مطلوبی در زندگی رقم نمی‌زند. 

 

یادمان باشد که راهکار تقویت صبر، «مکث‌های طلایی» قبل از واکنش است که امروزه این مسئله در مباحث روان‌شناسی و تربیتی نیز بسیار حائز اهمیت است. قبل از اینکه بخواهم واکنشی نسبت به هیجانات منفی نشان دهم، سعی می‌کنم چند ثانیه(مثلاً بیست یا سی ثانیه) مکث کنم که به آن «مکث طلایی» می‌گوییم. این مکث و توقف هرچند کوتاه، باعث می‌شود بسیاری از هیجانات منفی مانند خشم، پرخاشگری یا ناسزاگویی کنترل شود و پس از این مدت، خشمم فروکش کند و من رفتاری آگاهانه و مدیریت‌ شده را نسبت به همسر و فرزندانم داشته باشم و این نکته بسیار کاربردی و مهم است. 

 

عزیزان، بسیار در قرآن و روایات می‌بینیم، «والکاظمین الغیظ»، که از ویژگی‌های مؤمنان، «کظم غیظ»(فروخوردن خشم) و صبوری است. این عامل مهمی برای کاهش هیجانات منفی است. علاوه بر مکث طلایی، کار دیگری که می‌توانیم انجام دهیم، تغییر مکان، نوشیدن آب، مدیریت خستگی یا توجه به این مسئله است که شاید اگر خشم‌های طولانی‌مدت داریم و نمی‌توانیم آنها را کنترل کنیم، ریشه در کم‌خوابی یا عوامل دیگر داشته باشد. باید ریشه‌یابی کنیم که چه عواملی در رفتار خودمان یا حساسیت‌های همسرمان موجب کم‌صبری می‌شود و پس از ریشه‌یابی و درمان آنها، تلاش کنیم گفت‌وگوی مؤثر، زمان‌دار و موفقی داشته باشیم تا مشکلات و گره‌های زندگی به بهترین شکل حل شود. گفتمان همواره راه‌حلی ویژه و ممتاز برای رفع درگیری‌ها و تنازعات خانوادگی است. 

 

ان‌شاءالله خدای متعال به همه ما کمک کند، در سال جدید، گام‌های مؤثرتری برای تحقق «صبر فعال» در زندگی‌مان برداریم و حال همسر و فرزندانمان از رفتار و تعاملات ما، خوب و سازنده باشد.