جنگ رمضان اگرچه با خسارت به بیش از ۴۰ هزار واحد مسکونی در تهران همراه بود، اما داستان آن فقط به تخریب ختم نشد، بلکه آزمونی بزرگ برای مدیریت شهری پس از بحران بود. در حالی که هنوز گرد و غبار ناشی از انفجارها بر فراز محلههای آسیبدیده پایتخت پراکنده بود، ماشینآلات شهرداری و نیروهای امدادی مشغول آواربرداری و بازگشایی معابر بودند. آنچه جنگ رمضان را از بحرانهای مشابه متمایز میکند، وجود یک دستورالعمل از پیش طراحی شده است. قواعد و پروتکلهای چهارگانه برای دستهبندی خسارت (از تخریب کامل تا تعمیر شیشه و درب)، تفاهم شهرداری با دولت و تبدیل آن به لایحه در شورای شهر همگی نشان از یک مدیریت بحران نهادی و نظاممند دارد.
خانه که بمباران میشود، دیگر فقط دیوار و سقف نیست که فرو میریزد، بلکه خاطرهها، وسایل زندگی و امنیت یک خانواده نیز زیر آوار میرود. اما در جنگ رمضان؛ در پایتخت ایران اسلامی روایت از جایی متفاوت آغاز میشود؛ جایی که تیمهای آتشنشانی و هلال احمر در میان آوار بیوقفه به دنبال نفسهای زیر خاک مانده میگردند و در همان ساعات اولیه مأموران شهرداری از راه میرسند تا معابر را باز کنند، آوار را جمع کنند و شهر را نفسدار نگه دارند. این روایت، روایت خدمات شهری در سختترین شرایط است. شهرداری تهران در جنگ رمضان داوطلبانه سکان جبران خسارات مسکونی را به دست گرفت.
علیرضا نادعلی، عضو شورای اسلامی شهر تهران در گفتوگو با ایکنا، به فعالیتهای بخشهای مختلف شهرداری تهران در ایام جنگ تحمیلی و خدمترسانی به مردم پایتخت پرداخت و اظهار کرد: در جریان جنگی که به صورت تحمیلی از سوی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشور عزیزمان ایران به راه افتاد، این تهاجم همهجانبه که به عنوان سومین جنگ تحمیلی در تاریخ معاصر کشور ثبت شده است، با عنوان خاص جنگ رمضان نیز شناخته میشود. در این بازه یعنی از اوایل ماه رمضان تا به امروز شهر تهران به عنوان پایتخت و نماد اقتدار ملی، به طور مستقیم در خط مقدم این نبرد نابرابر قرار داشت.
وی افزود: شهروندان تهرانی شاهد آن بودند که شمار قابل توجهی از خانههای مسکونی آنان که حاصل سالها تلاش و سرمایهگذاری بود، مورد اصابت مستقیم موشکهای شلیک شده از سوی این ائتلاف مهاجم قرار گرفت؛ به گونهای که میتوان ادعا کرد در هر نقطهای از این شهر که این رژیمهای متجاوز و کودککش اقدام به اجرای حمله هوایی یا موشکی میکردند، شعاع بسیار وسیعی از پیرامون دقیق همان محل اصابت دچار تخریبهای گسترده و شدید میشد. این خسارات نه تنها محدود به خود ساختمانها نمیشد، بلکه زیرساختهای شهری، معابر و فضای زندگی روزمره مردم را نیز تحت تأثیر قرار میداد.
سطوح چهارگانه خسارات
نادعلی ادامه داد: براساس گزارشهای متعددی که از سوی رسانههای داخلی و بینالمللی منتشر شده است، آسیبهای وارده به املاک و واحدهای مسکونی در این جنگ تقریباً در اشکال و سطوح مختلفی قابل دستهبندی و تحلیل است. نخستین سطح از این آسیبها مربوط به واحدهایی است که به دلیل شدت تخریب نیازمند تخریب کامل از پایه و سپس، نوسازی و بازسازی از صفر بودند تا بتوانند مجدداً در چرخه بهرهبرداری مسکونی قرار گرفته و در اختیار خانوادههای عزیز و زحمتکش ساکن در آن مناطق قرار گیرند. دسته دوم از ساختمانها، آنهایی بودند که نیاز به تعمیرات اساسی و بنیادین داشتند؛ تعمیراتی از جمله عملیات مقاومسازی اسکلت بنا، ترمیم دیوارهای باربر و بازسازی تأسیسات تخریب شده.
عضو شورای اسلامی شهر تهران بیان کرد: دسته سوم نیز مربوط به تعمیرات با سطح متوسط بود؛ برای نمونه در مواردی که یک یا چند دیوار داخلی یا خارجی بر اثر اصابت ترکش یا موج انفجار تخریب شده بود، لازم بود که آن بخشها به طور اصولی اصلاح و بازسازی شوند. در نهایت، دسته چهارم شامل تعمیرات جزئی میشد؛ نظیر انداختن شیشههای شکسته پنجرهها، تعویض دربهای ورودی و داخلی که از جای خود کنده شده بودند و سایر موارد از این قبیل که خسارت ظاهری محسوب میشدند. لازم به تأکید است که برای تمامی این موارد و سطوح چهارگانه خسارت، قواعد، ضوابط و پروتکلهای مشخص، دقیق و اجرایی تدوین و به تصویب نهادهای ذیصلاح رسید.
سخنگوی شورای شهر تهران در ادامه سخنان خود تصریح کرد: در بستر همین جنگ رمضان شهرداری تهران به عنوان نهاد متولی مدیریت و خدمات شهری به صورت داوطلبانه و با احساس مسئولیتی فراتر از وظایف معمول پذیرفت که تمامی امور و فرآیندهای مرتبط با ساختمانهای مسکونی آسیبدیده در سطح پایتخت را شخصاً عهدهدار شود.
نادعلی اظهار کرد: پس از این اعلام آمادگی، یک تفاهمنامه رسمی و ساختاریافته میان شهرداری تهران و دولت جمهوری اسلامی ایران منعقد شد که در آن حوزههای همکاری، تقسیم کار و تأمین منابع مالی مشخص شده بود. متعاقباً این موضوع در صحن علنی شورای اسلامی شهر تهران مطرح شد و با رأی مثبت اعضا به تصویب نهایی رسید. بر این اساس، مجموعه اقدامات عملیاتی و اجرایی انجام شده توسط شهرداری در قالب یک لایحه رسمی و مدون به شورا ارائه شد. شورای شهر نیز پس از بررسی دقیق، تطبیق این لایحه با قوانین بالادستی و اصول شهروندی را تأیید کرد و در نهایت مراحل تصویب نهایی آن طی شد.
وی ادامه داد: این فرآیند قانونی و اجرایی دقیقا به عنوان مبنای ورود به سومین مرحله جنگ تحمیلی و رویارویی با پیامدهای آن تلقی میشود. به همین دلیل رویدادها و اقداماتی که هماکنون در جریان است عینا بر همین مبنا و چارچوب قانونی اما با دقت بیشتر، جامعیت بالاتر و البته در سطحی بسیار گستردهتر در حال وقوع و پیادهسازی است.
40 هزار خانه خسارت دیده
سخنگوی شورای اسلامی شهر تهران بیان کرد: براساس آمارهای جمعآوری شده و راستیآزمایی شده، مجموع واحدهای مسکونی که در جریان این تهاجم موشکی مورد اصابت و خسارت قرار گرفتهاند، بالغ بر 40 هزار و 300 واحد برآورد میشود. در همان لحظات نخستین وقوع اصابت و پیش از آنکه حتی گرد و غبار ناشی از انفجار فرونشیند، نیروهای دلاور آتشنشانی، کارکنان فداکار جمعیت هلال احمر و نیز کارکنان خدوم حوزه خدمات شهری عملیات پیچیده و خطرناک امداد و نجات را آغاز کردند. اولین اولویت این تیمهای عملیاتی انجام عملیات زندهیابی با استفاده از تجهیزات پیشرفته و سگهای جستجوگر بود تا در صورت حضور هر یک از شهروندان عزیز زیر آوار، هرچه سریعتر آنان به بیرون منتقل شوند.
وی افزود: در مرحله بعد، پیکرهای مطهر شهدا از زیر آوار خارج و بلافاصله عملیات آواربرداری توسط کارکنان سازمان مدیریت پسماند و همچنین، واحدهای خدمات شهری مناطق مختلف با حداکثر توان و سرعت پیگیری شد. همچنین، معابر و خیابانهای اطراف محل هر حادثه حداکثر ظرف مدت بیست و چهار ساعت و در برخی نقاط حتی در زمانی کمتر از این مقدار به وضعیتی آماده و پایدار بازگردانده شدند که امکان تردد خودروها و پیادهروی شهروندان به صورت کامل و روان فراهم شود.
عضو شورای اسلامی شهر تهران بیان کرد: هدف غایی در این فرآیند آن بود که ضمن رسیدگی بیوقفه به آسیبدگان و خانوادههای داغدار، اداره روان شهر و جریان عادی عبور و مرور نیز حفظ شود. این دستاورد بزرگ حاصل زحمات شبانهروزی همکاران گرانقدر در مجموعه شهرداری تهران است که در اینجا شایسته است از آنان صمیمانه تشکر و قدردانی شود.
نادعلی تصریح کرد: در ادامه فرآیند مدیریت بحران، برای شهروندانی که منزل مسکونی آنها به کلی تخریب شده بود و یا به هر دلیلی کاملا قابلیت سکونت و اقامت موقت را نداشت، بلافاصله اسکان اضطراری در هتلهای سطح شهر تدارک دیده شد. بر این اساس، تعداد چهل و یک هتل در نقاط مختلف تهران زیر بار این اسکان رفته و پذیرای خانوادههای آسیبدیده و بیخانمان شده ناشی از جنگ هستند. در مقابل، برخی از خانوادههایی که منازلشان صرفاً نیازمند تعمیرات جزئی یا تعمیرات با سطح متوسط بود، ترجیح دادند که در خانه خود باقی بمانند و همانجا به زندگی ادامه دهند. این انتخاب به دلیل آن بود که این خانوادهها خود علاقه وافری به سکونت در منزل شخصی و آشنای خود داشتند.
وی در ادامه گفت: اما برای آن دسته از عزیزانی که واحد مسکونی آنها نیازمند تخریب کامل و نوسازی از پایه بود، پس از طی دوره اسکان در هتل، نوبت به مرحله جابجایی به محل سکونت استیجاری میرسد. برای این منظور، مبلغی به عنوان ودیعه مسکن معادل دو میلیارد تومان و نیز مبلغی به عنوان کمک هزینه اجاره بها به مبلغ چهل میلیون تومان در نظر گرفته شده است. البته این ارقام بسته به منطقه جغرافیایی، مساحت واحد اجارهای و شرایط محلی ممکن است اندکی متفاوت باشد.
سخنگوی شورای اسلامی شهر تهران در ادامه سخنان خود اظهار کرد: تمامی مراحل نوسازی، بازسازی و پیگیری امور مربوط به این واحدها دقیقا بر اساس ضوابط و مقررات جاری در شهرداری تهران انجام میشود و شهرداری به طور کامل و بدون استثنا عهدهدار تمامی این امور و مسئولیتهای اجرایی و مالی مرتبط با آن است.
نادعلی تصریح کرد: نکته بسیار حائز اهمیت این است که خانوادههای گرامی و آسیبدیده ناشی از این جنگ تحمیلی نیاز به تحمل هیچ دغدغه و استرس اضافهتری فراتر از ناراحتی طبیعی و قابل درک ناشی از وقوع حادثه، نخواهند داشت. به عبارت روشنتر، آنان نیازی نیست که خود درگیر فرآیندهای اداری، تأمین منابع مالی یا پیگیری امور حقوقی و اجرایی شوند؛ چراکه شهرداری تمامی این مسیر را از پیش طراحی و هموار کرده است.
وی بیان کرد: البته باید اذعان کرد که برخی از مراحل نوسازی و بازسازی به دلیل ماهیت فنی و اجرایی خود ذاتاً زمانبر و نیازمند صبر و حوصله هستند، اما خوشبختانه تمامی پروندههای مربوط به بازسازی خسارات ناشی از جنگ رمضان تا به این نقطه از زمان به صورت روان، بیوقفه و بدون مشکل خاصی پیش رفته و به مرحله کنونی رسیده است. امید میرود که این روند مثبت و امیدوارکننده به همین نحو ادامه پیدا کند.
هدیه بلاعوض خرید لوازم
سخنگوی شورای اسلامی شهر تهران اظهار کرد: افزون بر این، مبلغ 400 میلیون تومان نیز به عنوان هدیه و کمک بلاعوض به منظور تأمین و خرید قسمتی از اسباب و لوازم ضروری منزل برای هر یک از خانوادههای آسیبدیده در سطح اول (که خسارت بیشتری دیدهاند) در نظر گرفته شده است. همچنین تمامی وسایل و اسباب منزل که در جریان انفجار و تخریب سالم باقی ماندهاند، به کانتینرهایی که توسط شهرداری مناطق مختلف اجاره شده است، منتقل میشوند تا در امان باشند.
نادعلی در پایان سخنان خود تصریح کرد: مسئولان و مدیران مربوطه به طور مستمر و میدانی بر روند تمامی امور نظارت داشته و از نزدیک در محلها حضور پیدا میکنند تا در صورت بروز هرگونه مشکل یا نیاز احتمالی در کوتاهترین زمان ممکن نسبت به رفع آن اقدام کنند. خوشبختانه و تا این لحظه با یاری خداوند متعال این فرآیند بزرگ و پیچیده به نحو صحیح و قابل قبولی در حال اجرا است.
انتهای پیام