سناریوهای محتمل پس از مهلت دو ماه قانونی جنگ

مجیدکافی، دانشیار جامعه‌شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

مهلت ۶۰ روزه قانونی برای عملیات نظامی آمریکا علیه ایران بدون مجوز کنگره، در ده روز پایانی خود است. با توجه به تحولات میدانی و دیپلماتیک، پنج سناریوی اصلی برای روزهای پیش‌رو پس از ۱۰ روز آینده قابل تصور است:

1- دستیابی به توافق موقت در اسلام‌آباد؛ این سناریو خوش‌بینانه‌ترین وضعیت است. نخست وزیر و وزیر جنگ پاکستان در اسلام‌آباد مشغول رایزنی هستند. انتظار می‌رود که این رایزنیها به جای توافق نهایی، به یک «تفاهم اولیه» منجر شود که آتش‌بس را تثبیت کرده و چارچوبی برای تبادل گام‌های هسته‌ای در ازای رفع تحریم‌ها ایجاد می‌کند.

2- تمدید آتش‌بس بدون توافق نهایی؛ حتی اگر مذاکرات به بن‌بست بخورد، دو طرف ممکن است با «تمدید موقت» آتش‌بس موافقت کنند تا فضا برای دیپلماسی بیشتر باز بماند. با این حال، آمریکا علناً اعلام کرده که تمدید آتش‌بس بدون حصول توافق «بسیار بعید» است و آن را صرفاً «خرید زمان» می‌داند، نه ایجاد ثبات پایدار.

3- درخواست مجوز از کنگره و تداوم جنگ قانونی؛ مطابق قانون «اختیارات جنگ» آمریکا، رئیس‌جمهور موظف است ظرف ۶۰ روز از شروع درگیری‌ها (حداکثر تا ۱ می ۲۰۲۶)، برای ادامه عملیات از کنگره مجوز رسمی دریافت کند. برخی سناتورهای جمهوری‌خواه مانند تام تیلیس تأکید کرده‌اند که بدون این مجوز، عملیات نظامی نمی‌تواند ادامه یابد. در این سناریو، کاخ سفید مجبور خواهد شد لایحه «مجوز استفاده از نیروی نظامی» را به کنگره ارائه دهد.

4- پایان مذاکرات و از سرگیری درگیری گسترده؛ شکست کامل مذاکرات و عدم تمدید آتش‌بس، بدبینانه‌ترین سناریو است. ترامپ به صراحت هشدار داده که در صورت عدم توافق، دستور «نابودی تمام نیروگاه‌ها و پل‌های ایران» را صادر خواهد کرد . در مقابل، ایران نیز اعلام کرده «کارت‌های جدیدی در میدان نبرد» رو خواهد کرد . کارشناسان هشدار می‌دهند که در این مرحله، پاسخ ایران بسیار قوی‌تر و خونین‌تر از دور قبلی خواهد بود.

قرائن تا به امروز حکایت از تحقق سناریوی چهارم بر اساس تلقی و پیش‌بینی سیاستمداران ایران و تحقق سناریوی اول از طرف ترامپ بازگو می‌شود

۵- در کنار چهار سناریوی اصلی پایان مهلت ۶۰ روزه جنگ بیان شده در یادداشت 45، سناریوی پنجمی نیز قابل تصور است که برخلاف سناریوهای صریح حقوقی (مانند اعلام جنگ، تمدید AUMF، خروج کامل یا تشدید بی‌قاعده)، مبتنی بر تمدیدهای پیاپی و مکرر آتش‌بس و فرسایش امتیازات آتش‌بس موقت طراحی می‌شود.

در این سناریو، آمریکا با استفاده از خلأهای حقوقی یا فشارهای سیاسی، وضعیت «نه جنگ تمام‌عیار و نه صلح قطعی» را حفظ می‌کند. در طول دوره‌های آتش‌بس، واشنگتن به‌صورت گام‌به‌گام و فرسایشی، کارت‌های راهبردی ایران را خنثی می‌سازد؛ از جمله: بی‌اثر کردن کنترل تنگه هرمز، تضعیف بازدارندگی موشکی، کاهش نفوذ منطقه‌ای، یا ایجاد تغییر در موازنه انرژی. هدف نهایی، حذف دستاوردهای دفاعی و اقتصادی ایران بدون نیاز به پیروزی میدانی کلاسیک است.

پس از آنکه اهداف یادشده محقق شد، آمریکا یک‌جانبه «پیروزی» خود را اعلام و رسماً به جنگ خاتمه می‌دهد. در این حالت، ایران نه تنها امتیازهای کلیدی خود را از دست داده، بلکه فرصت معامله‌گری در پایان جنگ را نیز از کف می‌دهد. این سناریو از منظر حقوقی مبهم، اما از منظر عملیاتی بسیار هوشمندانه و کم‌هزینه برای ایالات متحده است. در مقابل، بزرگترین خطر برای تهران، گرفتار آمدن در بازی فرسایشی بدون ضمانت‌های روشن پایان جنگ است.