عبدالستار کاکایی مطرح کرد
معرفی یک قرن تلاش علمی در مستند «انستیتو پاستور ایران»
کارگردان مستند «انستیتو پاستور ایران» گفت: هدف من این است که مخاطبان بدانند در کشور ما مرکزی وجود دارد که بیش از یک قرن در حوزه سلامت و پژوهش فعالیت کرده و دستاوردهای مهمی داشته است.
عبدالستار کاکایی، کارگردان مستندساز در گفتوگو با ایکنا درباره مستند جدید خود «انستیتو پاستور ایران» اظهار کرد: این مستند هنوز در مرحله تولید قرار دارد و بخش عمدهای از فیلمبرداری آن انجام شده است. البته هنوز بخشهایی از کار باقی مانده و همزمان با ادامه فیلمبرداری، مراحل اولیه تدوین نیز آغاز شده است. در واقع در میانه مسیر ساخت این مستند هستیم و تلاش میکنیم همزمان با پیشرفت فیلمبرداری، شکل نهایی روایت را نیز در تدوین پیدا کنیم.
وی درباره شکلگیری ایده این مستند توضیح داد: در ابتدا ایدههایی درباره ساخت اثری پیرامون برخی شخصیتهای علمی فعال در حوزه پزشکی و علوم زیستی داشتم، اما در ادامه و بهویژه پس از اتفاقاتی که در جریان جنگ رمضان رخ داد و آسیبهایی که به برخی مراکز علمی وارد شد، به این نتیجه رسیدم که انستیتو پاستور ایران میتواند موضوع بسیار مهم و قابل توجهی برای ساخت یک مستند باشد. این مؤسسه یکی از مراکز مهم علمی و پژوهشی کشور است که هم در حوزه تحقیقات پزشکی و هم در زمینه تولید واکسن فعالیت دارد و به همین دلیل از جایگاه ویژهای برخوردار است.
کاکایی ادامه داد: انستیتو پاستور ایران در واقع یکی از شاخصترین نمایندگیهای شبکه جهانی انستیتو پاستور است. این شبکه که زیر نظر پاستور فرانسه شکل گرفته، در کشورهای مختلف دنیا شعبه دارد. در حال حاضر حدود ۳۵ شعبه از انستیتو پاستور در ۲۵ کشور جهان فعالیت میکنند، اما در میان این مجموعهها، انستیتو پاستور ایران جایگاه بسیار برجستهای دارد و از نظر علمی و تولیدی یکی از مهمترین مراکز این شبکه به شمار میآید. بنیانگذار این مجموعه لویی پاستور، دانشمند مشهور فرانسوی است که نقش بسیار مهمی در توسعه علوم میکروبشناسی و واکسنسازی داشته است.
این مستندساز با اشاره به ویژگیهای انستیتو پاستور ایران گفت: بسیاری از شعبههای پاستور در کشورهای مختلف بیشتر در حوزه خدمات آزمایشگاهی یا تحقیقاتی فعالیت میکنند، اما در ایران به دلیل شرایط خاصی که وجود داشته، بهویژه محدودیتها و تحریمهایی که در سالهای گذشته با آن مواجه بودهایم، این مرکز علاوه بر فعالیتهای علمی و خدماتی، در زمینه تولید واکسن نیز نقش مهمی ایفا کرده است. در واقع انستیتو پاستور ایران یکی از معدود مراکزی است که هم تحقیقات علمی انجام میدهد، هم خدمات بهداشتی ارائه میکند و هم در حوزه تولید واکسن فعال است.
وی افزود: اهمیت این موضوع زمانی بیشتر روشن میشود که بدانیم بسیاری از واکسنهایی که در کشور استفاده میشوند در همین مرکز تولید شدهاند. در شرایطی که واردات برخی داروها یا واکسنها با دشواریهایی روبهرو بوده، این مؤسسه توانسته نیازهای داخلی را تا حد زیادی تأمین کند و حتی در برخی موارد به کشورهای منطقه نیز خدمات ارائه دهد. بنابراین وقتی درباره پاستور صحبت میکنیم، در واقع درباره نهادی حرف میزنیم که نقشی اساسی در سلامت عمومی جامعه داشته است.
انستیتو پاستور ایران در واقع یکی از شاخصترین نمایندگیهای شبکه جهانی انستیتو پاستور است. این شبکه که زیر نظر پاستور فرانسه شکل گرفته، در کشورهای مختلف دنیا شعبه داردکاکایی با اشاره به جایگاه تاریخی این مرکز گفت: بسیاری از مردم فقط نام انستیتو پاستور را شنیدهاند، اما شاید اطلاع دقیقی از فعالیتها و پیشینه آن نداشته باشند. این مؤسسه بیش از یک قرن قدمت دارد و حدود ۱۰۲ سال پیش در ایران بنیانگذاری شده است. در طول این سالها دانشمندان و پژوهشگران زیادی در این مجموعه فعالیت کردهاند و دستاوردهای مهمی در حوزه پزشکی و بهداشت عمومی داشتهاند. یکی از اهداف اصلی من از ساخت این مستند همین است که مردم با اهمیت و نقش واقعی این مؤسسه بیشتر آشنا شوند.
این کارگردان درباره رویکرد خود در روایت این موضوع توضیح داد: در مستندسازی معمولاً به سراغ پرترهسازی میروم؛ یعنی سعی میکنم وقتی درباره یک موضوع صحبت میکنم، شخصیتهایی را که در شکلگیری آن موضوع نقش داشتهاند نیز برجسته کنم. حتی اگر موضوع یک ساختمان تاریخی یا یک مرکز علمی باشد، باز هم برای من مهم است که ببینم چه انسانهایی پشت آن قرار داشتهاند و چه جریان فکری یا فرهنگی باعث شکلگیری آن شده است. بنابراین در این مستند نیز صرفاً به معرفی یک مؤسسه بسنده نکردهام، بلکه تلاش کردهام شخصیتهایی را که در تاریخ این مرکز نقش داشتهاند نیز معرفی کنم.
وی ادامه داد: وقتی وارد تاریخچه انستیتو پاستور ایران میشویم، با چند شخصیت مهم روبهرو میشویم که نمیتوان از کنار آنها عبور کرد. نخست خود لویی پاستور است که بنیانگذار این جریان علمی در جهان محسوب میشود. اما در ایران نیز شخصیتهایی وجود داشتهاند که در شکلگیری و توسعه این مؤسسه نقش مهمی داشتهاند. یکی از آنها مرحوم عبدالحسین میرزا فرمانفرما است که از رجال دوره قاجار به شمار میرفت. زمینی که امروز انستیتو پاستور ایران در آن قرار دارد، در واقع بخشی از زمینهای وقفی او بوده است. وی این زمین را برای ایجاد چنین مرکزی وقف کرد و همین اقدام زمینه شکلگیری این مؤسسه را فراهم کرد.
کاکایی افزود: فرمانفرما شخصیتی جالب در تاریخ معاصر ایران است. او از رجال دوره قاجار و پسرعموی ناصرالدینشاه بود و در چند دوره حکومت نیز حضور داشت، اما در عین حال فردی فعال و علاقهمند به امور علمی و اجتماعی بود. برخلاف برخی از چهرههای سیاسی آن دوره، نگاه او به مسائل توسعه و پیشرفت جامعه جدیتر بود و اقداماتی از این دست نشان میدهد که دغدغههای فرهنگی و علمی داشته است.
این مستندساز با اشاره به یکی دیگر از شخصیتهای مهم مرتبط با این مؤسسه گفت: در کنار این چهرهها باید به پروفسور بالتازار نیز اشاره کرد؛ شخصیتی که سالها در انستیتو پاستور ایران فعالیت داشت و نقش مهمی در توسعه فعالیتهای علمی آن ایفا کرد. او حدود ۲۵ سال در ایران حضور داشت و بخش مهمی از عمر علمی خود را در این مؤسسه سپری کرد. نسلهای مختلفی از پژوهشگران و پزشکان ایرانی در کنار او آموزش دیدند و همین موضوع تأثیر مهمی در شکلگیری جریان علمی در این مرکز داشت.
وی اضافه کرد: وقتی تاریخ این مؤسسه را مرور میکنیم، میبینیم که در دورههای مختلف، دانشمندان برجستهای در آن فعالیت کردهاند. برای مثال مرحوم آذر اندامی از جمله پژوهشگرانی بود که توانست واکسنی برای مقابله با نوعی بیماری تولید کند و این دستاورد در زمان خود بسیار مهم بود، بهگونهای که حتی در کشورهای منطقه نیز مورد استفاده قرار گرفت. چنین نمونههایی نشان میدهد که فعالیتهای علمی این مرکز تنها محدود به داخل کشور نبوده و در سطح منطقه نیز اثرگذار بوده است.
کاکایی درباره اهمیت اجتماعی و بهداشتی این مؤسسه نیز گفت: اگر به زندگی روزمره خودمان نگاه کنیم، میبینیم که بسیاری از ما به نوعی با فعالیتهای این مرکز مرتبط بودهایم. برای مثال بسیاری از افراد واکسنهایی را که در دوران کودکی دریافت کردهاند در همین مجموعه تولید شده است. حتی هنوز هم بسیاری از افراد جای واکسن آبله یا برخی واکسنهای قدیمی را روی بازوی خود دارند که یادگار همان برنامههای بهداشتی است. این نشان میدهد که نقش این مؤسسه در سلامت جامعه تا چه اندازه گسترده بوده است.
وی با اشاره به اتفاقاتی که در جریان جنگ رمضان رخ داد، اظهار کرد: در جریان این جنگ برخی مراکز علمی و زیرساختی نیز آسیب دیدند و انستیتو پاستور ایران هم از این مسئله بینصیب نماند. در حالی که در برخی روایتهای رسانهای گفته میشد تنها مراکز نظامی هدف قرار گرفتهاند، اما در عمل شاهد بودیم که مراکز آموزشی، دانشگاهها، بیمارستانها و موسسات علمی نیز دچار آسیب شدند. همین مسئله یکی از انگیزههای جدی برای پرداختن به این موضوع در قالب یک مستند بود.
این مستندساز ادامه داد: در واقع مستند ما فقط روایت یک ساختمان یا یک مرکز اداری نیست، بلکه روایت یک نهاد علمی است که دههها برای سلامت جامعه فعالیت کرده و امروز نیز همچنان نقش مهمی دارد. وقتی چنین مرکزی آسیب میبیند، در واقع بخشی از سرمایه علمی و بهداشتی یک کشور آسیب میبیند و این موضوع ارزش روایت کردن دارد.
کاکایی درباره محل فیلمبرداری این مستند گفت: بخش اصلی فیلمبرداری در خود انستیتو پاستور ایران انجام شده است. این مجموعه در تهران چند بخش و ساختمان دارد و ما در همین فضاها مشغول تصویربرداری بودهایم. البته ممکن است در ادامه کار به برخی شعبههای دیگر این مؤسسه نیز سر بزنیم، اما در حال حاضر تمرکز اصلی روی مجموعه تهران بوده است.
وی درباره شیوه روایت در این مستند توضیح داد: تلاش کردهام روایت کار به گونهای باشد که مخاطب صرفاً با یک گزارش خشک علمی روبهرو نشود. اگر بخواهیم فقط به صورت فنی درباره ساختار یک مؤسسه یا تجهیزات آن صحبت کنیم، شاید برای بخشی از مخاطبان جذاب نباشد. اما وقتی تاریخچه، شخصیتها و تأثیرات اجتماعی یک مرکز علمی را کنار هم قرار میدهیم، تصویر کاملتری شکل میگیرد و مخاطب بهتر میتواند با موضوع ارتباط برقرار کند.
در جریان این جنگ برخی مراکز علمی و زیرساختی نیز آسیب دیدند و انستیتو پاستور ایران هم از این مسئله بینصیب نماند. در حالی که در برخی روایتهای رسانهای گفته میشد تنها مراکز نظامی هدف قرار گرفتهانداین کارگردان درباره وضعیت مستندسازی در ایران نیز گفت: به نظر من مستندسازان در ایران با کمبود ایده مواجه نیستند. اگر کسی با دقت به اطراف خود نگاه کند، میبیند که در هر گوشهای از جامعه موضوعات فراوانی برای روایت وجود دارد. کافی است نگاه جستوجوگر داشته باشیم. حتی راه رفتن در خیابان هم میتواند برای یک مستندساز پر از سوژه باشد.
وی افزود: البته مسئلهای که گاهی کار را دشوار میکند کمبود امکانات یا حمایتهای مالی است. ساخت یک مستند با استانداردهای بالا نیازمند امکانات فنی و بودجه مناسب است، اما این موضوع به معنای آن نیست که اگر چنین امکاناتی وجود نداشت، نتوان کار خوب ساخت. تجربه نشان داده که با امکانات محدود هم میتوان آثار قابل توجهی تولید کرد.
کاکایی در ادامه با اشاره به تجربههای قبلی خود گفت: برای مثال ما چند سال پیش مستندی با عنوان «چمدان آبی» ساختیم که با بودجه بسیار محدودی تولید شد، اما خوشبختانه نتیجه کار رضایتبخش بود و توانست مخاطبان خود را پیدا کند. بنابراین آنچه در مستندسازی اهمیت دارد بیش از هر چیز نگاه و شیوه روایت است.
وی در پایان درباره هدف اصلی خود از ساخت مستند «انستیتو پاستور ایران» گفت: هدف من این است که مخاطبان بدانند در کشور ما مرکزی وجود دارد که بیش از یک قرن در حوزه سلامت و پژوهش فعالیت کرده و دستاوردهای مهمی داشته است. این مؤسسه هم در گذشته نقش مهمی در کنترل بیماریها و تولید واکسن داشته و هم امروز یکی از مراکز علمی مهم در منطقه به شمار میآید. معرفی چنین ظرفیتهایی میتواند به شناخت بهتر توان علمی کشور کمک کند و همین مسئله انگیزه اصلی من برای ساخت این مستند بوده است.
انتهای پیام 
