رهبر شهید قرآن را مهمترین منبع علم کلام میدانستند
رئیس مجمع عالی حکمت اسلامی دفتر کرمانشاه تاکید کرد: از منظر رهبر شهید انقلاب، ما باید منابع اصلی دین (یعنی قرآن) را در علم کلام محور قرار دهیم نه سلایق و عقاید شخصی که اندوخته ذهن این و آن است. قرآن کاملترین سندی است که میتوان از آن بهره برد زیرا باطل در قرآن هیچ راهی ندارد و قرآن مایه روشنگری در همه چیز است.
به گزارش ایکنا، حجتالاسلام و المسلمین حسین صدیقی؛ رئیس مجمع عالی حکمت اسلامی دفتر کرمانشاه، شامگاه 23 اردیبهشت ماه در نشست علمی «کلام قرآنی در اندیشه رهبر شهید» که از سوی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، گفت: کلام هم وظیفه تبیینی و هم پاسخگویی به شبهات را دارد؛ بر این باوریم غایت اهداف علم کلام متناسب با اشخاص و افراد متنوع است و متکلم هم یک سری معرفتها را نیاز دارد؛ برخی معرفتها مانند قرآن و سنت، ثابت هستند و برخی معرفتها مانند شناخت مسائل کلامی زبان و ... متحول و متغیر هستند.
وی افزود: پیشفرض هر نوع تبیینی فهم معارف اعتقادی است و فهم معارف اعتقادی نیاز به فقهالعقیده و استنباط دارد که آن هم نیاز به مبانی، منابع، روش و مدل ارائه دارد. در این میان این پرسش وجود دارد که کدام منابع معتبر هستند؟ پرسش دیگر اینکه روش استنباط کلامی چه تفاوت و تشابهی با روش استنباط فقهی دارد؟ و قرآن به عنوان منبع خاص برای فهم معارف اعتقادی چه نقشی دارد و آیا منبعیت دارد و چه جایگاهی در ایفای غایات و اهداف علم کلام دارد؟
استاد حوزه علمیه بیان کرد: کتب زیادی درباره رابطه علم کلام و قرآن نوشته شده است و رویکردهایی چون عقلگرایی، خردگرایی فلسفی و کلام اجتهادی و فلسفی، تفکیک و اعتزال نو و ...مطرح بوده است ولی متاسفانه به رویکرد قرآنی به عنوان رویکرد متمایز توجه کردهایم.
صدیقی با بیان اینکه تفسیر با رویکرد کلامی هم در آثار کسانی چون استاد نجارزادگان وجود دارد، اضافه کرد: البته فضای کاری ایشان هم تفسیری است و آغاز رویکرد کلام قرآنی، کاری است که در مؤسسه نورالمجتبی انجام شده است. در فضای خارج از ایران هم برخی این دغدغه را دارند، مثلا علم الکلام القرآنی از استادی در الجزایر، نحو العلم الکلام القرآنی هم توسط یکی از پژوهشگران عراقی مقیم سوئد مقاله در این باره نوشته است.
استاد حوزه با بیان اینکه آیا کلام قرآنی رویکردی از کلام است که تنها براساس قرآن دنبال پاسخ به شبهات و سؤالات است یا خیر؟ گفت: قطعا این منظر باطل است ولی اینکه قرآن منبعی مهم در تبیین و پاسخ به سؤالات و شبهات و اثبات گزارههای علم کلام است بیشتر به تعریف علم کلام قرآنی سازگار است.
وی ادامه داد: ما با فرض اینکه بر مدار عقل حرکتهایی را شروع کردهایم و حجیت پیامبر و قرآن و عقل ثابت شده است و به عنوان یک مسلمان در مقام کشف استدلالات قرآنی هستیم آیا خود قرآن این منبعیت را دارد یا خیر؟ آیا خدا دغدغه گفت و گو با منافق و مسلمان و مؤمن و کافر و ... دارد یا خیر؟ آیا خدا دغدغه توصیف صفات و اسماء خدا نیست و آیا ما نمیتوانیم ویژگیهایی در کلام قرآنی بیابیم که اگر سراغ آن نرویم فهم کلامی ما دچار نقض خواهد شد؟
قرآن؛ بهترین منبع برای کلام
صدیقی بیان کرد: سنت پیامبر(ص) در آموزش دین، تعلیم کتاب بود؛ وجود تحلیلهای بینظیر از خدا هستی و انسان در قرآن، دریافت باورهای منظومهای از قرآن، اینکه تبیین بهتر برخی مفاهیم کلامی با خود قرآن امکانپذیر است مثلا آیا افعال زشت و ناروا باید به فاعل آن فعل نسبت داده شود یا خیر؟ همه نشان از ظرفیت کلامی بالای قرآن است، قرآن در سوره اسراء بحث شر را تبیین و فرموده است که امداد خدا مختص به خیر یا شر نیست و هر دو از مدد الهی برخوردار هستند.
رئیس مجمع عالی حکمت اسلامی دفتر کرمانشاه با بیان اینکه کلام قرآنی نقش مؤثر در تعامل مذاهب اسلامی دارد زیرا قرآن، منبع مشترک است، اضافه کرد: کلام قرآنی به شبهات برآمده از بهائیت و وهابیت هم پاسخ میدهد.
استاد حوزه علمیه با بیان اینکه در مورد رهبر شهید دو کتاب یکی طرح اندیشه اسلامی در قرآن و دیگری توحید، نفی عبودیت غیرخدا برای بحث ما بسیار مهم است که بنده مطالبی را با محوریت کتاب طرح اندیشه اسلامی در قرآن تقدیم میکنم، تصریح کرد: ایشان در مقدمه کتاب فرمودند قرآن، سند قاطع و تغییرناپذیر اسلام در بیشترین موارد سهمی در روشنگری و راهگشایی نیافته است و به جای آن دقت و تعمقات شبه عقلی و روایات و منقولات ظنی، میداندار بودهاند لذا تفکرات اعتقادی جدا از قرآن و بیاعتنا به آن شکل گرفته است. این دیدگاه ایشان تبیینی بر ضرورت کلام قرآنی است.
وی تاکید کرد: ایشان تاکید دارند همین بی تفاوتی و احساس بینیازی و نومیدی از امکان استفاده صحیح از قرآن سبب شده است تا تفکر در قرآن جای خود را به قرائت و تلاوتی سطحی و ثواب دنیوی داده است و این کتاب دستمایه عوامفریبی برای برخی شده است.
کاملترین سند
صدیقی اظهار کرد: ایشان نتیجه میگیرند که ما باید منابع اصلی دین(یعنی قرآن) را محور قرار دهیم نه سلایق و عقاید شخصی که اندوخته ذهن این و آن است. قرآن کاملترین سندی است که میتوان از آن بهره برد زیرا باطل در قرآن هیچ راهی ندارد و قرآن مایه روشنگری در همه چیز است.
وی افزود: فرمودهاند که این سخنرانیها(موجود در کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن) کوشیده شده است تا اندیشه اسلامی در خلال آیات قرآن جست وجو شود. این سخنرانیها حدود 500 بار ارجاع به آیات قرآن دارد که اگر موارد تکراری را برداریم به 300 آیه از 55 سوره قرآن استتناد شده است یعنی ایشان از نیمی از آیات قرآن و 44 روایت استفاده کرده است تا اندیشه و نظریه منسجم خود را بیان کند.
صدیقی با اشاره به برخی ویژگیهای رویکرد کلام قرآنی، تصریح کرد: تلاش برای اثبات اعتقادات بر مبنای قرآن، آسیبشناسی فهم یک معنا بدون توجه به لوازم آن از جمله این رویکردها است. ایشان در فضای کلام قرآنی دغدغه دارد که مردم باید بتوانند اعتقادات را هم در پرتو آیات قرآن دریابند و تلاش میکنند تا یافتهها را با خود فرد مانوس کنند که نوعی کلامآموزی است زیرا فرد باید بفهمد و به معرفت برسد.
انتهای پیام
