آنچه باید درباره نماز و روزه استیجاری بدانیم

حجت‌الاسلام والمسلمین محمد رضایی، کارشناس دینی، در تشریح احکام مربوط به نماز و روزه استیجاری اظهار کرد: زمانی که فردی از دنیا می‌رود، برای ادای نماز و روزه قضای او دو راه وجود دارد؛ نخست اینکه پسر بزرگ‌تر او نماز و روزه قضا را به‌جا آورد و دوم اینکه اگر متوفی وصیت کرده باشد، از محل ثلث اموال او فردی برای انجام آن اجیر شود. در صورتی که وصیتی در این زمینه نشده باشد، اجیر گرفتن واجب نیست، اما انجام آن همچنان امکان‌پذیر است.

وی افزود: بر پسر بزرگ‌تر واجب است نمازهایی را که از پدر و مادرش فوت شده و از روی طغیان و نافرمانی نبوده است، پس از مرگ آن‌ها به‌جا آورد؛ بلکه اگر از روی طغیان و نافرمانی نیز ترک شده باشد، بنابر احتیاط مستحب بهتر است آن‌ها را قضا کند. البته اگر شخص دیگری نمازهای پدر و مادر را قضا کند، این تکلیف از پسر بزرگ‌تر ساقط می‌شود.

رضایی ادامه داد: منظور از پسر بزرگ‌تر، بزرگ‌ترین پسری است که پس از مرگ پدر یا مادر در قید حیات باشد. بنابراین اگر پسر بزرگ‌تر – چه بالغ باشد و چه نابالغ – پیش از پدر یا مادر فوت کند، تکلیف قضای نماز و روزه آن‌ها بر عهده پسری خواهد بود که در زمان وفات آن‌ها زنده است. اگر پسر بزرگ‌تر پس از فوت پدر یا مادر از دنیا برود، بر دیگران تکلیفی ایجاد نمی‌شود و قضای نمازهای پدر و مادر بر پسران دیگر واجب نخواهد بود.

این کارشناس دینی درباره افرادی که فرزند یا فرزند پسر ندارند، گفت: در چنین شرایطی ورثه می‌توانند به‌صورت اختیاری نماز و روزه متوفی را به‌جا آورند، اما این کار بر آن‌ها واجب نیست.

رضایی تأکید کرد: بر پسر بزرگ‌تر واجب است به اندازه‌ای که یقین دارد نمازهایی از پدر یا مادرش فوت شده است آن‌ها را قضا کند و اگر نمی‌داند که نماز قضایی بر عهده آن‌ها بوده یا نه، چیزی بر او واجب نیست و جست‌وجو و تحقیق نیز لازم نیست. او باید به هر صورتی که برایش ممکن است نمازهای پدر و مادر را قضا کند و اگر حتی از انجام آن یا اجیر گرفتن برای این کار نیز ناتوان باشد، معذور است.

وی درباره حالتی که فرد خود نیز نماز و‌روزه قضا داشته باشد، گفت: در این شرایط میان انجام نمازهای قضای خود و نمازهای قضای پدر و مادر مخیر است و هر کدام را ابتدا به‌جا آورد صحیح خواهد بود.

این کارشناس دینی یادآور شد: هیچ‌کس نمی‌تواند نماز و‌ روزه قضای فرد زنده‌ای را به‌جا آورد، حتی اگر آن فرد از خواندن نماز قضا ناتوان باشد؛ اما پس از فوت شخص، انجام آن توسط دیگری مانعی ندارد. بنابراین، تا زمانی که فرد در قید حیات است باید نمازهای واجب خود را به هر شکلی که می‌تواند انجام دهد و نماز نایب، چه با اجرت و چه بدون اجرت، برای او جایز نیست.

رضایی در پایان با اشاره به اهمیت اقامه نماز گفت: تفاوت نمازی که انسان خود در زمان حیات می‌خواند با نمازی که پس از مرگش به جای او خوانده می‌شود بسیار زیاد است و فاصله تارک‌الصلاه تا کفر تنها یک قدم عنوان شده است؛ از این‌رو بهتر است انسان تا زمانی که در قید حیات است، نماز و روزه قضای خود را به‌جا آورد و آن را به بعد از مرگ موکول نکند.