تنگه هرمز؛ از یک گذرگاه راهبردی تا اهرم قدرت اقتصادی ایران در نظم جدید منطقهای
یک کارشناس مسائل اقتصادی، با اشاره به اهمیت ژئوپلیتیکی و اقتصادی تنگه هرمز، معتقد است تحولات اخیر منطقه نگاهها را نسبت به نقش این گذرگاه راهبردی تغییر داده است. تنگه هرمز صرفاً یک گذرگاه دریایی نیست، بلکه بخشی از سرمایه راهبردی ایران در معادلات اقتصادی جهان به شمار میرود. بهرهبرداری هوشمندانه از این ظرفیت در کنار توسعه تجارت منطقهای، تقویت زیرساختها و گسترش همکاریهای اقتصادی میتواند زمینهساز افزایش قدرت اقتصادی کشور در سالهای آینده باشد.
علی سعیدی، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با ایکنا، به بررسی جایگاه اقتصادی و ژئوپلیتیکی تنگه هرمز پرداخت و اظهار کرد: تنگه هرمز یکی از مهمترین مزیتهای راهبردی ایران در دوران معاصر محسوب میشود؛ ظرفیتی که به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران میتواند در معادلات اقتصادی و تجاری منطقه و جهان نقشی تعیینکننده ایفا کند.
وی با اشاره به تحولات تاریخی ایران در دو قرن اخیر افزود: طی این دوره بخشهای مهمی از سرزمین تاریخی ایران از کشور جدا شد و بسیاری از مسیرهای سنتی تجارت و ارتباطات اقتصادی ایران تحت تأثیر تحولات سیاسی و مداخلات قدرتهای خارجی قرار گرفت. با وجود این تحولات، تنگه هرمز همچنان به عنوان یکی از مهمترین داراییهای ژئوپلیتیکی کشور در اختیار ایران باقی ماند.
تنگه هرمز؛ شاهراه حیاتی تجارت انرژی جهان
سعیدی اظهار کرد: جایگاه تنگه هرمز تنها محدود به جغرافیای ایران نیست، بلکه این گذرگاه یکی از مهمترین شریانهای انتقال انرژی در جهان به شمار میرود. بخش قابل توجهی از نفت خام، گاز مایع و فرآوردههای نفتی جهان از این مسیر عبور میکند و هرگونه تغییر در وضعیت آن میتواند بر بازارهای جهانی انرژی اثرگذار باشد.
وی افزود: بر اساس آمارهای بینالمللی، سهم قابل توجهی از صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس از طریق این تنگه انجام میشود. همچنین بخش مهمی از تجارت گاز مایع، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای شیمیایی جهان نیز به این مسیر وابسته است. به همین دلیل، تنگه هرمز همواره یکی از نقاط حساس اقتصاد جهانی محسوب شده است.
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: بسیاری از قدرتهای جهانی طی دهههای گذشته تلاش کردهاند امنیت و کنترل مسیرهای اصلی تجارت دریایی را در اختیار داشته باشند. از تنگه مالاکا در شرق آسیا گرفته تا بابالمندب، کانال سوئز و جبلالطارق، همگی حلقههایی از شبکه تجارت جهانی هستند که نقش مهمی در جابهجایی کالا و انرژی ایفا میکنند و تنگه هرمز نیز در میان آنها جایگاهی ویژه دارد.
تغییر مسیر تجارت جهانی از خشکی به دریا
سعیدی با مرور روندهای تاریخی تجارت جهانی اظهار کرد: در گذشته بخش مهمی از تجارت بین شرق و غرب از مسیرهای زمینی عبور میکرد. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در مرکز این مسیرها قرار داشت و شهرهای مختلف آن نقش مهمی در تجارت منطقهای و بینالمللی ایفا میکردند.
وی افزود: با گسترش قدرت دریایی کشورهای اروپایی و توسعه مسیرهای دریایی، به تدریج تجارت جهانی از مسیرهای زمینی به سمت مسیرهای دریایی منتقل شد. در نتیجه، اهمیت گذرگاههای دریایی افزایش یافت و کشورهای غربی تلاش کردند کنترل این مسیرها را در اختیار بگیرند.
این کارشناس اقتصادی تصریح کرد: یکی از پیامدهای این روند، کاهش نقش تاریخی برخی مسیرهای زمینی در غرب آسیا بود. در عین حال، کشورهای غربی با سرمایهگذاری گسترده در زیرساختهای دریایی و بنادر، توانستند سهم بیشتری از تجارت جهانی را به خود اختصاص دهند.
تحریمها و اهمیت ابزارهای ژئواکونومیک
سعیدی با اشاره به تجربه تحریمهای اقتصادی علیه ایران اظهار کرد: در سالهای گذشته بخش عمده فشارهای خارجی علیه ایران در حوزه تجارت، صادرات انرژی و دسترسی به منابع مالی اعمال شده است. محدودیت در صادرات نفت، انتقال ارز و مبادلات بانکی از جمله مهمترین ابزارهای فشار اقتصادی بودهاند.
وی افزود: تجربه تحریمها نشان داد که در دنیای امروز قدرت اقتصادی تنها به میزان تولید یا ذخایر طبیعی محدود نمیشود، بلکه کنترل مسیرهای تجارت و انرژی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. از این منظر، تنگه هرمز میتواند به عنوان یکی از مهمترین ظرفیتهای ژئواکونومیک ایران مورد توجه قرار گیرد.
ظرفیتهای اقتصادی تنگه هرمز برای ایران
این کارشناس اقتصادی با اشاره به فرصتهای اقتصادی ناشی از موقعیت راهبردی ایران اظهار کرد: تنگه هرمز علاوه بر اهمیت امنیتی، ظرفیتهای قابل توجهی برای توسعه اقتصادی کشور دارد. درآمدهای ناشی از خدمات دریایی، حملونقل، لجستیک، سوخترسانی، بیمه و سایر خدمات مرتبط با تجارت دریایی میتواند نقش مهمی در اقتصاد کشور ایفا کند.
وی ادامه داد: همچنین ارتقای جایگاه ایران در زنجیره تجارت منطقهای میتواند زمینه توسعه بنادر، مناطق آزاد تجاری و کریدورهای حملونقل را فراهم کند. این موضوع نه تنها به افزایش درآمدهای کشور کمک خواهد کرد، بلکه زمینه جذب سرمایهگذاری و ایجاد اشتغال را نیز فراهم میسازد.
سعیدی تأکید کرد: ایران از نظر موقعیت جغرافیایی در نقطه اتصال شرق و غرب قرار دارد و اگر زیرساختهای لازم توسعه یابد، میتواند نقش تاریخی خود را به عنوان یکی از محورهای اصلی تجارت منطقهای و فرامنطقهای بازیابد.
ضرورت توسعه تجارت منطقهای
وی با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی کشورهای همسایه اظهار کرد: ایران علاوه بر دسترسی به آبهای آزاد، با مجموعهای از کشورهای مهم منطقه هممرز است. بازارهای پیرامونی ایران صدها میلیون نفر جمعیت دارند و میتوانند مقصد مناسبی برای صادرات کالا و خدمات ایرانی باشند.
سعیدی افزود: توسعه روابط اقتصادی با کشورهای همسایه، فعالسازی کریدورهای ترانزیتی و گسترش همکاریهای منطقهای میتواند بخشی از ظرفیتهای مغفول اقتصاد ایران را فعال کند. در این میان، تنگه هرمز نیز میتواند به عنوان یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی کشور در عرصه تجارت منطقهای ایفای نقش کند.
اقتصاد مقاومتی و نقش تجارت خارجی
این کارشناس اقتصادی در ادامه با اشاره به سیاستهای اقتصاد مقاومتی گفت: اقتصاد مقاومتی بر دو محور درونزایی و برونگرایی استوار است. به این معنا که کشور باید از ظرفیتهای داخلی برای تولید بهره ببرد و همزمان بتواند از طریق تجارت خارجی به بازارهای جهانی متصل شود.
وی اظهار کرد: تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که توسعه اقتصادی پایدار بدون حضور مؤثر در تجارت بینالملل امکانپذیر نیست. از سوی دیگر، اتکای صرف به واردات و سرمایه خارجی نیز نمیتواند توسعه پایدار ایجاد کند. بنابراین باید میان تولید داخلی و حضور فعال در بازارهای جهانی توازن برقرار شود.
سعیدی اظهار کرد: ایران از ظرفیتهای گستردهای در حوزه منابع طبیعی، سرمایه انسانی، موقعیت جغرافیایی و زیرساختهای ترانزیتی برخوردار است. در صورت بهرهگیری صحیح از این ظرفیتها، امکان جهش اقتصادی و ارتقای جایگاه کشور در اقتصاد منطقه فراهم خواهد شد.
وی در پایان تأکید کرد: تنگه هرمز صرفاً یک گذرگاه دریایی نیست، بلکه بخشی از سرمایه راهبردی ایران در معادلات اقتصادی جهان به شمار میرود. بهرهبرداری هوشمندانه از این ظرفیت در کنار توسعه تجارت منطقهای، تقویت زیرساختها و گسترش همکاریهای اقتصادی میتواند زمینهساز افزایش قدرت اقتصادی کشور در سالهای آینده باشد.
انتهای پیام
