غدیر با شیوه‌های نوین برای نسل جوان بازگو شود

حجت‌الاسلام روح‌الله دهقانی، استاد حوزه و دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از آذربایجان‌شرقی، با اشاره به جایگاه تاریخی و تمدنی واقعه غدیر اظهار کرد: واقعه غدیر در هجدهم ذی‌الحجه سال دهم هجری و در منطقه‌ای که محل توقف و تلاقی کاروان‌های حاجیان بود، رخ داد؛ جایی که پیامبر اکرم (ص) پس از بازگشت از حجةالوداع، به فرمان الهی توقف کردند و خطبه‌ای طولانی و سرنوشت‌ساز ایراد فرمودند.

وی افزود: این واقعه از منظر تاریخی و حدیثی، از استوارترین و محکم‌ترین وقایع تاریخ اسلام به شمار می‌آید؛ به‌گونه‌ای که هم در منابع شیعه و هم در منابع اهل سنت، با پشتوانه‌ای قابل توجه نقل شده و از حیث تواتر لفظی و معنوی، جایگاه ویژه‌ای در میان رخدادهای صدر اسلام دارد. از این رو، غدیر صرفاً یک روایت تاریخی یا یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه رخدادی بنیادین در شکل‌گیری اندیشه سیاسی و اجتماعی در جهان اسلام به شمار می‌رود.

دهقانی با بیان اینکه اگر غدیر را صرفاً یک واقعه تاریخی بدانیم، بخش مهمی از ظرفیت‌های آن برای زندگی امروز نادیده گرفته می‌شود، تصریح کرد: غدیر الگویی برای فهم مسئله رهبری، حکمرانی دینی، عدالت، شایسته‌سالاری و مسئولیت‌پذیری اجتماعی در جامعه اسلامی است. به تعبیر دیگر، غدیر تنها ناظر به یک اعلام تاریخی نیست، بلکه واجد پیام‌ها و دلالت‌هایی است که در نسبت با امروز جامعه اسلامی نیز قابل فهم و بهره‌برداری است.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در تحلیل تمدنی، غدیر از چند جهت حائز اهمیت است. نخست اینکه نظریه حکمرانی دینی پس از پیامبر اکرم (ص) را به‌صورت روشن تبیین کرد و نشان داد جامعه اسلامی پس از پیامبر، رها و بی‌سرپرست نخواهد بود. دوم اینکه نهاد امامت را به‌عنوان یک ساختار تأثیرگذار در تاریخ اسلام تثبیت کرد؛ ساختاری که در طول قرون بعدی، بر هویت دینی، کلامی و اجتماعی مسلمانان، به‌ویژه پیروان مکتب اهل‌بیت (ع)، اثر عمیقی گذاشت. سوم نیز آنکه غدیر در تحلیل‌های هویتی و فرهنگی، صرفاً یک خاطره تاریخی نیست، بلکه یک سرمایه فکری و تمدنی برای بازخوانی مسائل امروز جامعه اسلامی محسوب می‌شود.

پیام غدیر برای نسل جوان و دانشگاهی

وی با اشاره به پیام غدیر برای نسل جوان و دانشگاهی گفت: یکی از مهم‌ترین پیام‌های غدیر برای نسل جدید آن است که هیچ جامعه‌ای بدون تعیین تکلیف در مسئله رهبری و هدایت، به سرانجام مطلوب نمی‌رسد. غدیر به نسل جوان یادآوری می‌کند که دین‌داری و عقلانیت سیاسی نه‌تنها در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه در منظومه فکری اسلام، با یکدیگر پیوندی عمیق دارند.

دهقانی افزود: در خطبه غدیر، معیارهایی چون علم، عدالت، سبقت در ایمان، صلاحیت معنوی و همراهی با قرآن مورد توجه قرار می‌گیرد و همین موضوع نشان می‌دهد که در منطق غدیر، ملاک مدیریت و رهبری، تبار، ثروت، قدرت قبیله‌ای و امتیازات ظاهری نیست، بلکه شایستگی، صلاحیت، علم و عدالت است. این پیام برای جامعه امروز، به‌ویژه برای نسل دانشجو و نخبگان، از اهمیت فراوانی برخوردار است؛ نسلی که همواره درباره نسبت میان عدالت، شایسته‌سالاری و ساختار قدرت پرسش دارد.

این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر تفاوت میان نگاه صرفاً تاریخی به غدیر و نگاه هویتی و فرهنگی به این واقعه تصریح کرد: بدون تردید نگاه تاریخی برای پاسخ به شبهات و تثبیت اصل واقعه ضروری است، اما اگر در همین سطح متوقف شویم، غدیر برای انسان امروز به یک خبر متعلق به گذشته تبدیل می‌شود. آنچه اهمیت دارد، این است که در کنار این نگاه، غدیر را به‌عنوان یک سرمایه هویتی، فرهنگی و اجتماعی نیز ببینیم؛ سرمایه‌ای که می‌تواند در نقد بی‌عدالتی، در تبیین اخلاق حکمرانی، در تقویت معنویت و در بازسازی هویت دینی جامعه نقش‌آفرین باشد.

وی ادامه داد: نگاه تاریخی و نگاه هویتی در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه مکمل هم‌اند. اگر پشتوانه تاریخی نادیده گرفته شود، هویت‌سازی در معرض تحریف قرار می‌گیرد و اگر نگاه هویتی وجود نداشته باشد، تاریخ به داده‌ای خام و بی‌اثر در زندگی امروز تبدیل می‌شود. از همین منظر، بازخوانی غدیر برای جامعه معاصر، باید هم عالمانه و مستند و هم ناظر به نیازها و مسائل جاری جامعه باشد.

این استاد حوزه و دانشگاه درباره نقش غدیر در شکل‌گیری مفهوم رهبری، ولایت و انسجام اجتماعی اظهار کرد: غدیر در حقیقت، نظریه‌ای در باب رهبری و اداره جامعه اسلامی ارائه می‌دهد. در این نگاه، رهبری جامعه بر پایه صلاحیت الهی، عدالت، علم و مقبولیت استوار است و همین مسئله، آن را از الگوهای صرفاً قبیله‌ای، موروثی یا مبتنی بر غلبه و قدرت متمایز می‌سازد.

وی افزود: غدیر از سوی دیگر، در موضوع انسجام اجتماعی نیز واجد پیام‌های مهمی است. این واقعه به ما می‌آموزد که انسجام واقعی، صرفاً بر پایه همگرایی ظاهری شکل نمی‌گیرد، بلکه باید حول محور حق، عدالت و هدایت الهی سامان یابد. همچنین در شرایطی که جامعه اسلامی با جریان‌های باطل، ظلم و انحراف مواجه می‌شود، غدیر می‌تواند مبنایی برای همبستگی و ایستادگی مشترک باشد.

غدیر با شیوه‌های نوین برای نسل جوان بازگو شود

حجت‌الاسلام دهقانی در ادامه درباره راه‌های تبیین آموزه‌های غدیر برای دانشجویان و نسل جدید گفت: امروز لازم است غدیر با زبان روز و با استفاده از شیوه‌های نوین برای نسل جوان بازگو شود. صرف برگزاری مراسم سنتی، هرچند ارزشمند و ضروری است، اما برای ارتباط عمیق با ذهن و زبان نسل جدید کافی نیست. باید از ابزارهای نوین رسانه‌ای، برنامه‌های گفت‌وگومحور، نشست‌های تحلیلی، کرسی‌های آزاداندیشی، تولیدات فرهنگی و هنری و قالب‌های متناسب با ذائقه نسل جوان استفاده کرد.

وی افزود: تولید پادکست‌ها و برنامه‌های تحلیلی کوتاه، برگزاری نشست‌های دانشجویی، نمایش‌نامه‌خوانی از خطبه غدیر، مناظره‌های علمی و ایجاد فضاهای گفت‌وگومحور در دانشگاه‌ها و مراکز حوزوی می‌تواند در این زمینه اثرگذار باشد. غدیر باید از سطح یک مناسبت صرف عبادی فراتر رفته و به یک جریان فکری، فرهنگی و اجتماعی در جامعه تبدیل شود.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به نقش عید غدیر در تقویت اخلاق اجتماعی و مسئولیت‌پذیری عمومی نیز گفت: یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های این مناسبت، احیای سنت‌های اجتماعی و اخلاقی است که در معارف دینی مورد تأکید قرار گرفته‌اند؛ سنت‌هایی مانند اطعام، عیادت از بیماران، حل اختلاف میان افراد، دستگیری از نیازمندان و گسترش همدلی و محبت اجتماعی.

وی ادامه داد: اگر این سنت‌ها به‌درستی احیا شوند، غدیر از یک جشن صرفاً مناسبتی به یک فرصت مهم برای ترویج فرهنگ خدمت، مسئولیت‌پذیری و همبستگی اجتماعی تبدیل می‌شود. همچنین می‌توان با تعریف پویش‌های اجتماعی هدفمند و مسئولیت‌محور، این روحیه را از سطح یک روز و یک مناسبت فراتر برد و به یک رفتار ماندگار اجتماعی تبدیل کرد.

دهقانی درباره نقش رسانه‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی در بازخوانی صحیح و عالمانه پیام غدیر نیز اظهار کرد: این نهادها وظیفه دارند غدیر را از قالب صرفاً مناسبتی و آیینی خارج کرده و آن را به موضوعی برای تحلیل، گفت‌وگو و تبیین عالمانه تبدیل کنند. رسانه‌ها می‌توانند با تولید مستندها، گفت‌وگوهای کارشناسی، گزارش‌های تحلیلی و روایت‌های مستند تاریخی، درک جامعه از غدیر را عمیق‌تر کنند.

استاد حوزه افزود: دانشگاه‌ها و مراکز علمی نیز باید با برگزاری نشست‌های تخصصی، کرسی‌های نظریه‌پردازی و گفت‌وگوهای علمی، ابعاد تاریخی، کلامی، فرهنگی و اجتماعی غدیر را مورد بررسی قرار دهند. مراکز فرهنگی نیز می‌توانند با زبان هنر، ادبیات و فعالیت‌های مردمی، این مفاهیم را برای عموم جامعه قابل فهم‌تر و ملموس‌تر کنند.

وی با بیان اینکه اگر غدیر فراتر از یک مناسبت آیینی دیده شود، درس‌های مهمی برای حکمرانی، عدالت و شایسته‌سالاری از آن استخراج خواهد شد، گفت: در منطق غدیر، حکمرانی از اخلاق جدا نیست، عدالت یک شعار صرف نیست و شایستگی نیز امری تشریفاتی و ظاهری محسوب نمی‌شود؛ بلکه همه این مؤلفه‌ها در کنار یکدیگر، مبنای اداره صحیح جامعه را شکل می‌دهند.

استاد حوزه در پایان برگزاری جشن‌های مردمی عید غدیر را در تقویت هویت دینی و سرمایه اجتماعی جامعه مؤثر دانست و خاطرنشان کرد: هرچه این برنامه‌ها با محتوای عمیق‌تر، مشارکت گسترده‌تر مردم، جهت‌گیری فرهنگی و اجتماعی روشن‌تر و پیوند مؤثرتر با نیازهای واقعی جامعه همراه باشد، آثار آن در تقویت همبستگی اجتماعی، افزایش سرمایه فرهنگی و تحکیم هویت دینی جامعه نیز بیشتر خواهد بود.