اختصاص ۱۲ همت تسهیلات برای احیای صنایع دستی

به گزارش خبرنگار ایکنا، نشست خبری بهروز ندایی، سرپرست معاونت صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی سه‌شنبه ۱۹ خردادماه در سالن فجر برگزار شد.

بهروز ندایی، سرپرست معاونت صنایع دستی، در این نشست اظهار کرد: وظیفه معاونت صنایع دستی در ستاد، بیشتر سیاست‌گذاری و راهبری این حوزه است و خوشبختانه در ایران، بخش خصوصی صنایع دستی، بخش اعظم اقتصاد خلاق کشور را به خود اختصاص داده است.

وی ادامه داد: براساس آخرین آمار گردآوری‌شده، در حال حاضر دقیقاً ۶۲۳ هزار و ۹۹۵ نفر در حوزه صنایع دستی شاغل هستند که از این تعداد، ۵۰۸ هزار نفر را بانوان و ۱۱۵ هزار نفر را آقایان تشکیل می‌دهند. این افراد در ۱۸ گروه رشته‌ای فعالیت می‌کنند و تعداد رشته‌های دارای مجوز از سوی وزارت میراث فرهنگی، ۲۹۹ رشته است؛ یعنی حدود ۸۰ درصد رشته‌های رایج صنایع دستی کشور مجوز رسمی دارند.

ندایی افزود: از نظر فراوانی فعالان، بیش‌ترین افراد در زمینه بافت‌های دار و غیردار با حدود ۱۵۸ هزار نفر، سپس رشته‌های چوبی و حصیری با ۶۴ هزار نفر، پوشاک سنتی با ۶۲ هزار نفر و فرش‌های سنتی با ۵۶ هزار نفر فعالیت می‌کنند. برخی رشته‌ها مانند استخوان‌کاری کمتر از ۵۰ نفر فعال در کل کشور دارند. خوشبختانه تولیدات صنایع دستی رو به کاربردی‌شدن است و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد تولیدات هم در بازار داخلی و هم در صادرات جنبه کاربردی یافته است.

وی اظهار کرد: وزارت میراث فرهنگی در یک سال گذشته سه اقدام اساسی انجام داده است. یکی از این اقدامات، تصویب قوانینی در مجلس و هیئت دولت برای تسهیل خدمات‌رسانی به فعالان صنایع دستی براساس مواد ۸۲ و ۸۳ قانون برنامه هفتم پیشرفت است که برای نخستین‌بار وظایف دستگاه‌ها در حوزه ایجاد اشتغال، آموزش و صادرات مشخص شده است، هرچند این مواد تیز نواقصی دارد.

ندایی تصریح کرد: مراتب اعتراض و پیشنهادات اصلاحی به مجلس و سازمان برنامه و بودجه ارسال شده است. همچنین آیین‌نامه نحوه تشکیل تشکل‌های حرفه‌ای مستقل ذیل وزارت میراث فرهنگی تدوین شده و استان‌ها در حال تشکیل این تشکل‌ها هستند. به زودی تشکل ملی نیز در ستاد مرکزی شکل خواهد شد.

وی ادامه داد: در اقدامی دیگر، با مصوبه هیئت دولت، وزارت میراث فرهنگی به جمع سه دستگاه اصلی در حوزه اشتغال پیوست. در نتیجه، تنها در دو ماه گذشته بیش از ۱۸ هزار نفر از فعالان صنایع دستی به بانک معرفی شدند و بیش از ۲.۳ همت تسهیلات با سود کمتر از ۴ درصد دریافت کرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود برای سال ۱۴۰۵، مجموع تسهیلات به حدود ۱۲ همت برسد.

ندایی افزود: از دیگر اقدامات می‌توان به ساماندهی و واگذاری حدود ۹۸ بازارچه بلاتکلیف صنایع دستی به بخش خصوصی و شهرداری‌ها، هوشمندسازی فرآیند‌های صدور مجوز، نمایشگاه‌ها و مدیریت تشکل‌های حرفه‌ای، اصلاح فرایند ثبت روستا‌ها و شهر‌های ملی و جهانی بر اساس شاخص‌های مشخص، و انتقال فرآیند اعطای درجه هنری از وزارت ارشاد به وزارت میراث فرهنگی اشاره کرد. همکاری با وزارت آموزش و پرورش و سازمان فنی و حرفه‌ای در زمینه آموزش و استانداردسازی نیز پیگیری می‌شود.

ندایی در ادامه در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره خسارات جنگ در حوزه صنایع دستی گفت: در حوزه گردشگری و صنایع دستی، خسارت قابل توجهی وارد شده است. در بخش میراث فرهنگی نیز ۱۴۰ اثر تاریخی به صورت مستقیم آسیب دیده، یا مورد اصابت قرار گرفته و تخریب شده‌اند. از این میان، ۴۲ اثر تاریخی و هفت ساختمان اداری تخریب شده است، همچنین ۱۵۶ ساختمان دیگر هدف تهاجم هوشمند قرار گرفته و خسارت گسترده‌ای دیده‌اند.

استقلال بیمه و مالیات فعالان صنایع دستی

وی افزود: این شرایط بر صنایع دستی نیز تأثیر گذاشته است، زیرا خریداران صنایع دستی عمدتاً گردشگرانی هستند که در ایام تعطیلات به استان‌ها سفر می‌کنند. در نتیجه با کاهش فروش صنایع دستی مواجه شده‌ایم و براساس برآورد‌ها در کل کشور، حدود یک تا دو همت به صورت مستقیم و غیرمستقیم به فعالان صنایع دستی خسارت وارد شده است. برخلاف سال‌های گذشته، مثلاً در استان هرمزگان نمایشگاه صنایع دستی برگزار نشد و فروش مطلوبی انجام نگرفت. این مسائل را آسیب‌شناسی کرده و گزارش آن را به شخص وزیر ارائه کرده‌ایم. دولت نیز با پیگیری‌های وزیر، دو اقدام اساسی در دستور کار قرار داده است. اعطای تسهیلات و حذف برخی خدمت‌ها برای تأمین مواد اولیه یکی از این اقدامات است که به حدود ۱۸ هزار نفر از کسانی که شغل خود را از دست داده بودند، تسهیلات پرداخت شده است. اقدام دوم در خصوص استقلال بیمه و مالیات فعالان صنایع دستی است که با ورود وزارتخانه، مراحل پایانی خود را طی می‌کند. در زمینه بازاریابی نیز برای فروش تولیدات صنایع دستی، با شرکت‌های بزرگی نظیر «دیجی‌کالا» و دیگر شرکت‌ها رایزنی شده است تا در استان‌ها تسهیل‌گری کرده و نسبت به خرید صنایع دستی و بارگذاری در سامانه‌های فروش داخلی و خارجی اقدام کنند.

ندایی درباره آمار رسمی فعالان صنایع دستی گفت: براساس آمار رسمی فعالان صنایع دستی، ۶۲۰ هزار نفر است که نه تنها کاهش نیافته، بلکه طی دو سال گذشته پنجاه هزار نفر افزایش یافته است؛ بنابراین آمار تولیدکنندگان با فروشندگان متفاوت است و هدف اول، حفظ اشتغال موجود و سپس افزایش آن است. براساس برنامه هفتم پیش‌بینی شده است، وزارت صمت و میراث فرهنگی این رقم را به یک میلیون نفر برسانند، یعنی سالانه حداقل پنجاه هزار نفر افزایش یابد. بیش از ۱۲۰ نمایشگاه، بازارچه‌ها و خانه‌های صنایع دستی در استان‌ها برگزار و راه‌اندازی شده است و در این راستا وام کم‌بهره برای خرید محصولات صنایع دستی نیز ارائه می‌شود.

وی با اشاره به چشم‌انداز رونق و تقویت صنایع دستی و تأکید بر صنایع دستی کاربردی برای اشتغال‌زایی و صادرات تصریح کرد: صادرات رسمی سال گذشته ۲۲۳ میلیون دلار بوده، اما آمار واقعی بالاتر است، زیرا بسیاری از صادرات به صورت چمدانی انجام می‌شود.

سرپرست معاونت صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی گفت: در هفته پیشِ رو، با همکاری دیجی‌کالا از صنایع دستی رونمایی و زمینه معرفی و خرید آنها فراهم می‌شود. انتظار داریم دیجی‌کالا حتی در قالب کمک‌های اجتماعی، تعهد خود را برای خرید و فروش صنایع دستی عملی کند. همچنین در تمامی استان‌ها، نمایندگانی برای شناسایی، ثبت و بارگذاری محصولات در سامانه اعزام خواهند شد.

وی با اشاره به شهادت پنج نفر از جامعه فعالان صنایع دستی و همکاران وزارت میراث فرهنگی افزود: اغلب این افراد در استان زنجان به شهادت رسیده‌اند. همچنین در استان‌های زنجان، اصفهان و کردستان، مجموعاً ۱۲۲ کارگاه صنایع دستی به طور مستقیم آسیب دیده است علاوه بر این، تعداد بسیاری از فعالان نیز به دلیل کاهش فروش به صورت غیرمستقیم متضرر شده‌اند.

تقویت فروش صنایع دستی

ندایی تأکید کرد: هدف اولویت‌دار حوزه صنایع دستی، تقویت فروش صنایع دستی است و باید مشخص شود چه کسی خریدار است، چه محصولی مورد تأیید است و محصول به چه کسی فروخته می‌شود. در این راستا سامانه‌ای الکترونیکی برای شفافیت فروش طراحی خواهد شد و ما آن را رصد می‌کنیم. در صورت ایجاد حساب از سوی افراد، پیگیری‌های لازم انجام می‌شود و اگر مجوزی با هدف دریافت وام و سود چندبرابر صادر شده باشد، قطعاً برخورد قانونی خواهد شد.

وی در ادامه بیمه فعالان صنایع دستی را مورد اشاره قرار داد و بیان کرد: بسیاری از فعالان صنایع دستی، شغل اصلی دیگری دارند و از طریق آن بیمه هستند. در حال حاضر، دولت برای ۳۶ هزار نفر، ۲۰ درصد حق بیمه را تقبل کرده و ۷ درصد نیز توسط فعالان پرداخت می‌شود. در سال‌های گذشته حدود ۵ هزار نفر به این تعداد اضافه شده و در صورت تخصیص اعتبار، این روند ادامه می‌یابد.  با توجه به افزایش ۶۰ درصدی حداقل حقوق نسبت به سال گذشته، حق بیمه نیز رشد چشمگیری داشته و ۷ درصد سهم فعال به چندصد هزار تومان رسیده است؛ بنابراین راهکار اساسی، حرکت به سمت کارگاه‌های بزرگ با حضور سرمایه‌گذار بخش خصوصی است تا فعالان به صورت کارگاهی بیمه شوند. در حال پیگیری هستیم که تعداد بیمه‌شدگان فعلی حفظ و سپس افزایش یابد.

ندایی با اشاره به تنوع ثبت‌های جهانی و ملی گفت: کشور ما در حوزه‌های مختلف از جمله میراث فرهنگی، گردشگری روستایی و صنایع دستی دارای تنوع قابل توجهی است. سال گذشته، ایران موفق به ثبت سه اثر شد و جزو چهار کشور برتر جهان قرار گرفت که بیش از دو اثر ثبت کرده‌اند. مستندسازی برای ثبت آثار بسیار حیاتی است. امسال نیز این روند ادامه دارد و ما از نظر تعداد محدودیت نداریم؛ می‌توانیم چهار اثر یا بیشتر نیز ثبت کنیم. در حال حاضر، مستندسازی هفت روستا برای ثبت جهانی در دست انجام است. روستا‌هایی که در فهرست گردشگری جهانی ثبت می‌شوند، چه آثار تاریخی داشته باشند چه نداشته باشند، از مزیت‌های متعددی برخوردار می‌شوند و امیدواریم امسال نیز مانند سال گذشته، تعداد بیشتری از روستا‌های فعال کشور در فهرست جهانی گردشگری ثبت شوند.

سرپرست معاونت صنایع دستی در در پایان درباره برخی اخبار منتشر شده پیرامون انحلال پژوهشکده هنر‌های سنتی گفت: هیچ برنامه‌ای برای انحلال این پژوهشکده وجود ندارد و چنین موضوعی را به‌شدت تکذیب می‌کنم. چراکه پژوهشکده هنر‌های سنتی به‌عنوان بازوی علمی حوزه صنایع‌دستی باید ارتباط نزدیک‌تری با معاونت صنایع‌دستی داشته باشد. البته لازم است خروجی‌ها و ظرفیت‌های این مجموعه مورد بررسی قرار گیرد تا زمینه هم‌افزایی و همکاری بیشتر میان دو مجموعه فراهم شود.

فرزاد اوجانی، سرپرست دفتر بازاریابی و تجاری‌سازی نیز با اشاره به وضعیت صادرات غیرنفتی گفت: آمار  ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ حاکی از منفی بودن رشد صادرات غیرنفتی است؛ بنابراین با وجود بیش از ۶۰۰ هزار تولیدکننده صنایع دستی(چه کارگاهی و چه خانگی)، مشکل اصلی فروش و صادرات است؛ از این رو به شرکت‌ها و بازرگانانی نیاز داریم که وظیفه صادرات را بر عهده بگیرند. دولت مستقیماً نمی‌تواند در این حوزه تصدی‌گری کند، اما ترغیب و تشویق سرمایه‌گذاران از وظایف اصلی ماست.

تأسیس شرکت توسعه صنایع دستی

وی با اشاره به تأسیس شرکت توسعه صنایع دستی گفت: در ۱۵ ماه گذشته، مقدمات تأسیس «شرکت توسعه صنایع دستی و هنر‌های سنتی ایران» فراهم شده است. این شرکت با سرمایه اولیه خود سرمایه‌گذاران و به صورت سهامی عام(زیرمجموعه وزارت تعاون) هفته آینده ثبت قانونی خواهد شد و طی یک ماه آینده، مجمع عمومی آن برگزار می‌شود. هنرمندان نیز می‌توانند در این شرکت سهامدار شوند؛ بدین ترتیب دغدغه «سود تولیدکننده به جیب بازرگان رفتن» برطرف می‌شود.

اوجانی با اشاره به نقش اتحادیه‌ها و تشکل‌های حرفه‌ای افزود: فعالان استان‌ها می‌توانند به عنوان سرمایه‌گذاران مستقل به این شرکت و سایر شرکت‌ها کمک کنند تا سرمایه‌گذاری و صادرات در حوزه صنایع دستی توسعه یابد.

حسین خواجه بی‌دختی، سرپرست دفتر حمایت از تولید نیز در ادامه با اشاره به آمار تولید صنایع دستی گفت: آمار دقیقی در این زمینه وجود ندارد، دلیل اصلی نیز این است که بخش قابل توجهی از تولیدات صنایع دستی به صورت غیررسمی و به عنوان اشتغال مکمل انجام می‌شود و این افراد جزو آمار رسمی محسوب نمی‌شوند. همچنین در برخی مناطق که تولید فراوان است، نیروی انسانی به دلیل شرایط اقلیمی(مانند بارندگی زیاد) به سمت کشاورزی و فعالیت‌های دیگر می‌رود.

وی با اشاره به مشکل گرانی مواد اولیه تصریح کرد: براساس تجربه کاری در مشهد و گفت‌و‌گو با نقره‌کاران و انگشترسازان، قیمت نقره چهار برابر شده است. در نتیجه، یک انگشتر که با میناکاری و تراش عرضه می‌شود، قیمتی کمتر از پنج میلیون تومان ندارد و دیگر در سبد مصرف معمول خانوار جای نمی‌گیرد؛ از این رو گرانی مواد اولیه تأثیر بسیار جدی و منفی بر این حوزه داشته است.

در پایان این نشست پوستر روز جهانی صنایع‌دستی با شعار «صنایع‌دستی، اصالت، هویت و اقتصاد خلاق» رونمایی شد.