فرش دستباف؛ پیشران اقتصاد فرهنگی و اشتغال البرز

به گزارش ایکنا از البرز میرابراهیم صدیق مدیرکل سرمایه‌گذاری و اشتغال استانداری البرز در نخستین جلسه کمیته فرش دستباف استان البرز که 25 خردادماه در مرکز ساماندهی مشاغل خانگی البرز برگزار شد، با اشاره به اهمیت توجه به ظرفیت‌های موجود در حوزه فرش دستباف اظهار کرد: صنعت فرش همواره یکی از بخش‌های مهم اقتصاد فرهنگی کشور بوده و توانسته است در کنار ارزش‌های هنری و تاریخی، فرصت‌های اقتصادی قابل توجهی برای اقشار مختلف جامعه ایجاد کند.

وی افزود: استان البرز با برخورداری از ظرفیت‌های انسانی، هنری و مهارتی ارزشمند، حضور هنرمندان و فعالان توانمند در حوزه صنایع دستی و فرش‌بافی و همچنین موقعیت ویژه اقتصادی و جغرافیایی، از ظرفیت بالایی برای توسعه این صنعت برخوردار است.

صدیق ادامه داد: امروز توجه به مشاغل خانگی و کسب‌وکارهای کوچک یکی از مسیرهای مؤثر در ایجاد اشتغال پایدار است و صنعت فرش دستباف می‌تواند با سرمایه‌گذاری هدفمند، آموزش نیروی انسانی و حمایت از تولیدکنندگان، سهم قابل توجهی در این زمینه داشته باشد.

مدیرکل سرمایه‌گذاری و اشتغال استانداری البرز با تأکید بر ضرورت حمایت همه‌جانبه از فعالان حوزه فرش اظهار کرد: تأمین مالی، تسهیل دسترسی تولیدکنندگان به منابع حمایتی، ارتقای مهارت‌های تخصصی، توسعه کارگاه‌های فرش‌بافی و ایجاد زنجیره کامل تولید تا عرضه، از مهم‌ترین اقداماتی است که باید برای تقویت این صنعت در استان دنبال شود.

این مسئول بیان کرد: استفاده از ظرفیت تسهیلات اشتغالزایی می‌تواند زمینه مناسبی برای توسعه کارگاه‌های فرش‌بافی، افزایش تولید، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و توانمندسازی فعالان این حوزه فراهم کند و لازم است دستگاه‌های مرتبط با همکاری و هم‌افزایی، مسیر بهره‌مندی تولیدکنندگان از این ظرفیت‌ها را هموار کنند.

صدیق با اشاره به اهمیت توسعه بازارهای فروش داخلی و خارجی افزود: یکی از موضوعات مهم در رونق صنعت فرش، توجه به بازار، معرفی ظرفیت‌های تولیدکنندگان و ایجاد ارتباط مؤثر میان تولید و مصرف است، چراکه بدون توجه به بخش عرضه و بازاریابی، ظرفیت‌های ارزشمند تولیدکنندگان به شکل مطلوب به اقتصاد استان بازنخواهد گشت.

این مسئول توضیح داد: فرش دستباف بخشی از هویت فرهنگی و هنری کشور محسوب می‌شود که انتقال دانش و تجربه نسل‌های گذشته به نسل جدید، حمایت از هنرمندان و فراهم کردن زمینه فعالیت حرفه‌ای آنان، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

مدیرکل سرمایه‌گذاری و اشتغال استانداری البرز تأکید کرد: رویکرد استان در حوزه فرش باید مبتنی بر توانمندسازی، ایجاد اشتغال پایدار، حمایت از تولیدکنندگان و حرکت به سمت حضور فعال‌تر در بازارهای هدف باشد تا این صنعت بتواند جایگاه واقعی خود را در اقتصاد استان پیدا کند.

صدیق در پایان با بیان اینکه توسعه صنعت فرش نیازمند برنامه‌ریزی منسجم و همکاری همه دستگاه‌های متولی است، گفت: با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود، حمایت از فعالان این عرصه و تقویت زیرساخت‌های مالی و آموزشی، می‌توان زمینه شکوفایی بیشتر فرش البرز و تبدیل آن به یکی از محورهای مهم اشتغال و اقتصاد فرهنگی استان را فراهم کرد.

فعالیت ۱۲ هزار نفر در صنعت فرش دستباف البرز

محمد انصاری مدیرکل صمت البرز در ادامه با اشاره به نامگذاری ۲۰ خرداد به‌عنوان روز ملی فرش اظهار کرد: این مناسبت فرصتی برای بازخوانی ظرفیت‌های مغفول‌مانده این هنر ـ صنعت اصیل ایرانی است. بر همین اساس، امسال تلاش شد با برگزاری نمایشگاهی از توانمندی‌های فرش دستباف استان البرز، بخشی از ظرفیت‌های موجود در حوزه تولید، طراحی و صادرات این محصول معرفی شود.

وی افزود: صنعت فرش دستباف در استان البرز یک زنجیره کامل از تولید، اشتغال و تجارت را در بر می‌گیرد که از تأمین مواد اولیه تا بافت، طراحی، تکمیل و عرضه را شامل می‌شود. در این زنجیره، هزاران نفر به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم مشغول فعالیت هستند و معیشت آنان به این صنعت وابسته است.

انصاری با بیان اینکه بیش از ۱۲ هزار نفر در استان البرز در حوزه فرش دستباف فعالیت دارند، گفت: بخش قابل توجهی از این افراد در قالب مشاغل خانگی فعالیت می‌کنند و هنر دست خود را به یک منبع درآمد پایدار تبدیل کرده‌اند. با این حال، با وجود تلاش ارزشمند این فعالان، هنوز به‌دلیل برخی محدودیت‌ها به‌ویژه در حوزه بازاریابی بین‌المللی و دسترسی به بازارهای هدف، ظرفیت واقعی این صنعت در استان بالفعل نشده است.

این مسئول توضیح داد: فرش دستباف البرز از نظر کیفیت، تنوع طرح و مهارت بافندگان از جایگاه مناسبی برخوردار است، اما فاصله میان تولید تا بازارهای صادراتی یکی از چالش‌های جدی این حوزه است. در همین راستا، یکی از رویکردهای اصلی اداره‌کل صمت استان، تسهیل مسیر صادرات و ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان و شبکه‌های تجاری بین‌المللی است.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان البرز با اشاره به وضعیت صادرات فرش دستباف از استان اظهار کرد: به‌طور متوسط سالانه حدود یک میلیون دلار صادرات در این حوزه انجام می‌شود، اما در دو سال اخیر با وجود شرایط اقتصادی و محدودیت‌های موجود، تلاش شد از ظرفیت‌های جدید برای توسعه صادرات استفاده شود که نتیجه آن افزایش قابل توجه حجم صادرات بود؛ به‌گونه‌ای که مجموع صادرات فرش دستباف استان در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ به حدود پنج و نیم میلیون دلار رسید.

انصاری این رشد را حاصل هم‌افزایی میان بخش دولتی، فعالان بخش خصوصی و تعاونی‌ها دانست و افزود: بخش عمده صادرات فرش دستباف استان البرز به کشورهای حوزه خلیج فارس و برخی کشورهای عربی انجام می‌شود. این بازارها به دلیل نزدیکی جغرافیایی و ذائقه مصرفی، همچنان از مهم‌ترین مقاصد صادراتی فرش ایرانی است.

این مسئول با اشاره به ضرورت تنوع‌بخشی به بازارهای هدف صادراتی تصریح کرد: وابستگی به چند بازار محدود، می‌تواند در بلندمدت پایداری صادرات را تحت تأثیر قرار دهد. بر همین اساس، برنامه‌ریزی برای ورود به بازارهای جدید در دستور کار قرار گرفته و کشور عمان به‌عنوان یکی از مقاصد مهم و هدف صادراتی شناسایی شده است.

انصاری گفت: در این راستا، بازدیدها و بررسی‌های میدانی نیز انجام شده و ظرفیت‌های تجاری عمان از منظر لجستیک، روابط اقتصادی و نیاز بازار هدف مورد ارزیابی قرار گرفته است تا زمینه حضور مؤثرتر فرش دستباف البرز در این کشور فراهم شود.

وی همچنین با تأکید بر اهمیت برندسازی در توسعه بازارهای داخلی و خارجی اظهار کرد: یکی از اقدامات مهم و راهبردی در استان، طراحی و ایجاد برند فرش البرز است. این برند می‌تواند هویت مستقل و قابل شناسایی برای تولیدات استان ایجاد کند و نقش مهمی در ارتقای جایگاه فرش البرز در بازارهای ملی و بین‌المللی داشته باشد.

مدیرکل صمت البرز افزود: فرآیند طراحی اولیه این برند از سال گذشته آغاز شده و پیش‌بینی می‌شود نسخه اولیه آن تا پایان سال جاری رونمایی شود. این اقدام می‌تواند به انسجام‌بخشی به تولیدات، ارتقای کیفیت و افزایش قدرت رقابت در بازارهای هدف کمک کند.

انصاری در ادامه با اشاره به ساختار تولید فرش دستباف در استان گفت: بخش قابل توجهی از تولیدات استان در قالب مشاغل خانگی انجام می‌شود و تاکنون برای حدود ۱۲ هزار نفر در این حوزه مجوز فعالیت صادر شده است. این موضوع نشان‌دهنده گستره اجتماعی و نقش مهم فرش دستباف در معیشت خانوارهای استان است.

وی افزود: در کنار مشاغل خانگی، توسعه کارگاه‌های متمرکز و غیرمتمرکز نیز در دستور کار قرار دارد. در حال حاضر هشت تعاونی فعال در حوزه فرش دستباف در استان مشغول به فعالیت هستند و نزدیک به ۱۰۰ پروانه بهره‌برداری نیز در این بخش صادر شده است که نشان‌دهنده ظرفیت سازمان‌یافته این صنعت در البرز است.

انصاری یکی از چالش‌های اصلی فعالان این حوزه را تأمین سرمایه در گردش دانست و گفت: قالیبافان برای تأمین مواد اولیه به‌ویژه نخ، با مشکلاتی مواجه هستند که این موضوع می‌تواند روند تولید را تحت تأثیر قرار دهد. بر همین اساس، حمایت‌های مالی و تسهیل دسترسی به منابع اعتباری در دستور کار قرار گرفته است.

وی در تشریح اقدامات انجام‌شده در این زمینه اظهار کرد: سال گذشته با بهره‌گیری از ظرفیت تسهیلات تبصره‌های قانون بودجه، بیش از ۴۰۰ نفر از فعالان حوزه فرش دستباف به بانک‌های عامل معرفی شدند که در نهایت ۲۶۴ نفر موفق به دریافت تسهیلات شدند. در مجموع نیز حدود ۳۶ میلیارد تومان تسهیلات به قالیبافان استان پرداخت شد.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان البرز تأکید کرد: استمرار حمایت‌های مالی، توسعه بازارهای صادراتی، تقویت برندینگ و تسهیل فرآیند تولید از جمله محورهای اصلی برنامه‌های این اداره‌کل برای ارتقای جایگاه فرش دستباف استان است.

وی بیان کرد: فرش دستباف البرز بخشی از هویت فرهنگی و هنری استان است و صیانت از این میراث ارزشمند نیازمند هم‌افزایی همه دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و فعالان این حوزه است تا بتوان از ظرفیت‌های آن در مسیر توسعه پایدار بهره‌برداری کرد.

مشاغل خانگی کم‌هزینه‌ترین مدل اشتغال‌زایی است

معصومه آقایی مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری البرز در ادامه جلسه نیز با اشاره به نقش این مرکز در ایجاد فرصت‌های پایدار اشتغال برای اقشار مختلف بانوان اظهار کرد: مشاغل خانگی یکی از مؤثرترین و کم‌هزینه‌ترین الگوهای اشتغال‌زایی در شرایط کنونی اقتصادی کشور است که می‌تواند ضمن کاهش نرخ بیکاری، زمینه افزایش مشارکت اقتصادی زنان را در سطح خانواده و جامعه فراهم کند.

وی افزود: مرکز ساماندهی مشاغل خانگی استان البرز تاکنون توانسته است با شناسایی، آموزش و حمایت از متقاضیان، به‌ویژه بانوان، حدود ۱۰ هزار نفر را در رشته‌های مختلف کاری ساماندهی کند که بخش قابل توجهی از این افراد در حوزه صنایع‌ دستی و به‌طور مشخص فرش دستباف فعالیت دارند. این حوزه نه تنها ظرفیت بالایی در اشتغال‌زایی دارد، بلکه به دلیل پیوند با هویت فرهنگی و هنری منطقه، می‌تواند نقش مهمی در توسعه اقتصاد بومی ایفا کند.

آقایی با اشاره به مأموریت‌های این مرکز در حمایت از فعالان مشاغل خانگی تصریح کرد: ارائه خدماتی همچون مشاوره تخصصی، آموزش‌های مهارتی، توانمندسازی فردی و حرفه‌ای، و همچنین کمک به فرآیند برندسازی محصولات تولیدی از جمله اقداماتی است که در این مرکز دنبال می‌شود و این اقدامات موجب شده تا بسیاری از تولیدکنندگان خانگی بتوانند محصولات خود را با کیفیت بالاتر و قابلیت رقابت بیشتر به بازار عرضه کنند.

این مسئول توضیح داد: یکی از رویکردهای مهم در سال‌های اخیر، توجه به زنجیره کامل ارزش در مشاغل خانگی است؛ به این معنا که صرفاً تولید محصول کافی نیست، بلکه باید مسیرهای بازاریابی، فروش و اتصال به بازارهای هدف نیز برای فعالان این حوزه تسهیل شود. در همین راستا، توسعه همکاری با نهادهای شهری و دستگاه‌های اجرایی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در تقویت این چرخه داشته باشد.

مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری البرز با اشاره به ضرورت تداوم فعالیت‌های مرکز ساماندهی مشاغل خانگی استان گفت: انتظار می‌رود قرارداد این مجموعه با شهرداری کرج تمدید شود تا روند ارائه خدمات به متقاضیان بدون وقفه ادامه یابد. 

آقایی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از جامعه هدف این مرکز را زنان سرپرست خانوار تشکیل می‌دهند، اظهار کرد: حمایت از این گروه از بانوان از اولویت‌های اصلی در سیاست‌های حوزه زنان و خانواده به شمار می‌رود، چراکه این افراد علاوه بر مسئولیت تأمین معاش خانواده، نیازمند حمایت‌های آموزشی، مهارتی و بازاریابی برای تثبیت جایگاه اقتصادی خود هستند.

این مسئول توضیح داد: تقویت مشاغل خانگی می‌تواند به شکل مستقیم در بهبود وضعیت معیشتی خانواده‌ها، افزایش استقلال اقتصادی زنان و کاهش آسیب‌های اجتماعی مؤثر باشد. از این‌رو، سرمایه‌گذاری در این حوزه نه تنها یک اقدام اقتصادی بلکه یک رویکرد اجتماعی و توسعه‌محور محسوب می‌شود.

وی بیان کرد: تجربه فعالیت مرکز ساماندهی مشاغل خانگی استان البرز نشان داده است که در صورت فراهم بودن زیرساخت‌های حمایتی و همکاری بین‌بخشی، بانوان توانمند استان می‌توانند سهم قابل توجهی در تولید و اشتغال ایفا کنند و حتی زمینه حضور در بازارهای گسترده‌تر داخلی و خارجی را نیز فراهم آورند.

آقایی تأکید کرد: تداوم حمایت‌ها، توسعه آموزش‌های تخصصی و ایجاد پیوند مؤثر میان تولیدکنندگان خانگی و بازار مصرف، سه محور اساسی در مسیر ارتقای جایگاه مشاغل خانگی در استان البرز است و تحقق این اهداف می‌تواند نقش مهمی در تقویت اقتصاد خانواده‌ها و پایداری اشتغال در استان ایفا کند.

ضرورت ایجاد بازارچه‌های دائمی برای تولیدکنندگان خرد در البرز

نادر زینالی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های قابل توجه تولیدات خانگی و صنایع‌ دستی در استان اظهار کرد: بخش قابل توجهی از توان تولیدی استان در بستر مشاغل خانگی شکل می‌گیرد و این حوزه نه‌تنها به‌عنوان یک فعالیت اقتصادی خرد، بلکه به‌عنوان یکی از پیشران‌های اشتغال‌زایی در مقیاس محلی و خانوادگی باید مورد توجه جدی قرار گیرد.

وی با قدردانی از نقش‌آفرینی بخش خصوصی در توسعه این نمایشگاه و حمایت از تولیدکنندگان افزود: تجربه نشان داده است هر زمان بخش خصوصی در کنار دولت قرار گرفته، روند رشد و پویایی در حوزه تولید و عرضه محصولات به شکل محسوسی افزایش یافته است. بنابراین، تقویت این مشارکت می‌تواند به توسعه بازار فروش و تثبیت اشتغال در بخش مشاغل خانگی منجر شود.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان البرز با اشاره به الزامات قانونی حمایت از مشاغل خانگی تصریح کرد: براساس قوانین موجود از جمله ماده ۱۶ قانون بهبود مستمر محیط کسب‌وکار و همچنین ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها، دستگاه‌های اجرایی و شهرداری‌ها مکلف هستند نسبت به ایجاد زیرساخت‌های لازم برای فعالیت تولیدکنندگان خرد اقدام کنند. این زیرساخت‌ها شامل ایجاد بازارچه‌های دائمی و موقت، تسهیل فرآیند عرضه محصولات و فراهم‌سازی بسترهای مناسب برای فروش مستقیم تولیدات است.

زینالی ادامه داد: متأسفانه در برخی موارد، به دلیل عدم هماهنگی کافی میان دستگاه‌ها، این ظرفیت قانونی به‌طور کامل عملیاتی نشده است؛ در حالی که اجرای دقیق این قوانین می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود وضعیت اشتغال و افزایش بهره‌وری اقتصادی در سطح استان داشته باشد. امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند یک نگاه یکپارچه و فرابخشی به موضوع مشاغل خانگی هستیم، چرا که این حوزه به‌طور مستقیم با معیشت خانوارها و امنیت اقتصادی جامعه گره خورده است.

این مسئول با اشاره به شرایط اقتصادی و آثار آن بر واحدهای تولیدی و صنعتی اظهار کرد: در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از تحولات اقتصادی ناشی از شرایط خاص کشور، بسیاری از صنایع با کاهش ظرفیت تولید و حتی تعدیل نیرو مواجه شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که در برخی واحدها میزان تعدیل نیرو بین پنج تا ۶۰ درصد گزارش شده است. این موضوع نشان می‌دهد که اقتصاد کشور بیش از هر زمان دیگری نیازمند تنوع‌بخشی به منابع اشتغال و تقویت کسب‌وکارهای کوچک و خانگی است.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان البرز افزود: در چنین شرایطی، مشاغل خانگی می‌توانند به‌عنوان یک راهکار عملی و کم‌هزینه، بخشی از فشار بازار کار را کاهش داده و زمینه بازگشت نیروی کار به چرخه تولید را فراهم کنند. این نوع مشاغل علاوه بر ایجاد درآمد پایدار برای خانوارها، موجب افزایش تاب‌آوری اقتصادی در سطح جامعه نیز می‌شود.

زینالی با اشاره به عملکرد مرکز ساماندهی مشاغل خانگی استان البرز بیان کرد: این مرکز تاکنون توانسته است زمینه اشتغال قابل توجهی را در استان فراهم کند و ظرفیت‌های موجود نشان می‌دهد که با افزایش حمایت‌ها و تسهیل فرآیندهای اجرایی، امکان توسعه چشمگیر این بخش وجود دارد.

وی ادامه داد: برآوردهای موجود نشان می‌دهد که در صورت تقویت زیرساخت‌ها و حمایت‌های هدفمند، می‌توان تعداد شاغلان در حوزه مشاغل خانگی استان را از حدود ۱۰ هزار نفر به ۳۰ هزار نفر افزایش داد. این هدف‌گذاری نه‌تنها دور از دسترس نیست، بلکه با توجه به ظرفیت‌های انسانی، فرهنگی و تولیدی استان البرز کاملا قابل تحقق است.

زینالی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت حمایت عملی از تولیدکنندگان خرد تأکید کرد و گفت: حمایت از این قشر نباید صرفاً در سطح شعار باقی بماند، بلکه باید در قالب اقدامات اجرایی همچون تأمین بازار فروش، کاهش موانع اداری، ارائه تسهیلات مالی و ایجاد شبکه‌های توزیع مؤثر دنبال شود.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین چالش‌های فعالان مشاغل خانگی، نبود بازار پایدار برای عرضه محصولات است و اگر این مشکل به‌صورت ساختاری حل شود، بخش قابل توجهی از مشکلات اشتغال در استان نیز مرتفع خواهد شد.

این مسئول در پایان تأکید کرد: توسعه مشاغل خانگی یک ضرورت اجتماعی است و می‌تواند به تقویت بنیان خانواده، افزایش اشتغال پایدار و رونق اقتصاد محلی کمک شایانی کند. تحقق این اهداف نیازمند عزم جدی تمامی دستگاه‌های اجرایی، همراهی بخش خصوصی و حمایت سیاست‌گذاران در سطح ملی و استانی است.