مرکز مشاغل خانگی البرز؛ از ایده تا الگوی ملی

به گزارش ایکنا از البرز؛ احمدرضا فیروزی، معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز در نخستین جلسه کمیته فرش دستباف استان البرز، ۲۵ خردادماه در مرکز ساماندهی مشاغل خانگی البرز در تشریح روند شکل‌گیری این مرکز با اشاره به پیشینه مطالعاتی این نهاد در حوزه مشاغل خانگی، اظهار کرد: ماجرا از اوایل دهه ۸۰ آغاز شد؛ زمانی که هنوز استان البرز شکل نگرفته بود و کرج ذیل استان تهران قرار داشت. در همان مقطع، جهاددانشگاهی کرج یک مطالعه گسترده و تطبیقی در حوزه مشاغل خانگی را آغاز کرد؛ مطالعه‌ای که در آن زمان در کشور، کم‌سابقه یا حتی بی‌سابقه بود.

 

وی با بیان اینکه در آن مقطع، مشاغل خانگی در نظام حقوقی و اقتصادی کشور جایگاه تعریف‌شده‌ای نداشت، افزود: واقعیت این است که در اوایل دهه ۸۰، ما حتی با فقدان یک تعریف حقوقی روشن از مشاغل خانگی مواجه بودیم. نه در قوانین موضوعه کشور عنوان مشخصی برای آن وجود داشت و نه در سیاست‌گذاری‌های کلان اشتغال، جایگاه مستقلی برای این نوع از کسب‌وکارها تعریف شده بود.

 

این مسئول بیان کرد: در چنین شرایطی، مطالعات تطبیقی در جهاددانشگاهی کرج آغاز شد؛ مطالعاتی که تجربه کشورهای مختلف در حوزه کسب‌وکارهای خانگی را بررسی می‌کرد و آن را با وضعیت ایران مورد مقایسه قرار می‌داد. نتیجه این بررسی‌ها نشان داد که مشاغل خانگی در بسیاری از کشورها یکی از ارکان مهم اشتغال‌زایی است.

 

فیروزی تصریح کرد: بر اساس داده‌های به‌دست‌آمده در همان مطالعات، حدود هشت درصد اشتغال جهانی مربوط به مشاغل خانگی است. این سهم در کشورهای شرق و جنوب‌شرق آسیا به حدود ۱۸ درصد و در بخش غیرکشاورزی تا ۲۳ درصد نیز می‌رسد؛ ارقامی که به‌روشنی نشان می‌دهد این حوزه ظرفیت تبدیل شدن به یکی از ستون‌های اشتغال در کشور را دارد.

 

معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز با اشاره به شرایط اقتصادی کشور در آن سال‌ها گفت: در کنار فقدان چارچوب حقوقی، مسئله مهم‌تر، هزینه بالای ایجاد کسب‌وکارهای رسمی بود. در شرایطی که برای راه‌اندازی یک فعالیت اقتصادی کوچک، نیاز به سرمایه‌های سنگین وجود داشت، مشاغل خانگی می‌توانست به‌عنوان یک مسیر کم‌هزینه، انعطاف‌پذیر و در دسترس، نقش مهمی در ایجاد اشتغال ایفا کند.

 

فیروزی تصریح کرد: همین نگاه باعث شد جهاددانشگاهی نتایج مطالعات خود را در قالب یک طرح جامع سیاستی تدوین کند. این طرح در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ در قالب گزارشی حدود ۸۰ صفحه‌ای به دولت ارائه شد و برای بررسی‌های کارشناسی به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و همچنین مؤسسه کار و تأمین اجتماعی ارسال شد. این طرح در واقع نخستین تلاش نظام‌مند برای تبدیل مفهوم مشاغل خانگی از یک ایده پژوهشی به یک سیاست اجرایی در سطح ملی بود.

 

فیروزی با اشاره به روند تصویب این طرح، اظهارکرد: پس از طی مراحل کارشناسی و حقوقی، نهایتا در سال ۱۳۹۰ این طرح در هیئت دولت به تصویب رسید و به استانداری‌ها ابلاغ شد. این مصوبه را می‌توان نقطه عطفی در تاریخ مشاغل خانگی کشور دانست؛ چراکه برای نخستین‌بار، یک چارچوب رسمی برای حمایت از این نوع کسب‌وکارها در سطح ملی شکل گرفت.

 

وی ادامه داد: در سال‌های پس از تصویب این طرح، شاهد رشد قابل توجه صدور مجوزهای مشاغل خانگی در کشور بودیم و این حوزه به تدریج به یکی از مسیرهای مهم توسعه اشتغال خرد تبدیل شد. امروز نیز آمارها نشان می‌دهد بیش از ۲.۵ میلیون مجوز مشاغل خانگی در کشور صادر شده است.

 

معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز با اشاره به مرحله جدید فعالیت جهاددانشگاهی البرز در این حوزه گفت: در سال ۱۳۹۹، بر اساس تفاهم‌نامه‌ای میان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و جهاددانشگاهی، مأموریت ساماندهی و پایدارسازی مشاغل خانگی در کشور به‌صورت پایلوت به این نهاد واگذار شد. در استان البرز نیز اجرای این مأموریت برای حدود سه هزار و 200 نفر تعریف شد که با موفقیت به سرانجام رسید.

 

وی افزود: نکته مهم این بود که جهاددانشگاهی البرز به اجرای مأموریت ابلاغی بسنده نکرد، بلکه با رویکرد مسئولیت اجتماعی و با نگاه توسعه‌ای، وارد مرحله طراحی زیرساخت شد. در همین راستا، مذاکراتی با اداره‌کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان و شهرداری کرج انجام گرفت تا یک مرکز دائمی برای ساماندهی مشاغل خانگی ایجاد شود.

 

فیروزی ادامه داد: در نتیجه این تعاملات و با اختصاص فضا از سوی سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فرآورده‌های کشاورزی شهرداری کرج، و با مشارکت پیشران‌های بخش خصوصی، نخستین مرکز ساماندهی و توسعه مشاغل خانگی استان البرز تأسیس شد.

 

وی با تأکید بر نقش این مرکز در اکوسیستم اشتغال استان، اظهارکرد: این مرکز توانسته نقش حلقه واسط میان سیاست‌گذاری، اجرا و بازار را ایفا کند. در واقع، یکی از خلأهای جدی در حوزه مشاغل خانگی، نبود ساختار واسط برای اتصال تولیدکنندگان خرد به بازار و نظام تأمین مالی بود که این مرکز تا حد زیادی آن را پوشش داد.

 

این مسئول با ارائه برخی آمارهای عملکردی این مرکز، گفت: در سال ۱۳۹۹ تعداد مجوزهای مشاغل خانگی در استان البرز 6 هزار و 568 فقره بود که این رقم در سال ۱۴۰۴ به 25 هزار و 959 فقره افزایش یافته است. همچنین در همین بازه زمانی، حدود ۵۵۰ میلیارد تومان تسهیلات به فعالان این حوزه پرداخت شده است که این رشد نشان‌دهنده شکل‌گیری یک زیست‌بوم جدید در حوزه اشتغال خرد و خانگی در استان البرز است.

 

معاون فرهنگی جهاددانشگاهی البرز در ادامه با اشاره به وضعیت فعلی این مرکز گفت: با پایان دوره پنج‌ساله تفاهم‌نامه اولیه، اگرچه با نگاه مثبت استاندار البرز یک‌سال تمدید صورت گرفته، اما تغییر رویکردها نسبت به کاربری محل استقرار مرکز، نگرانی‌هایی را درباره تداوم فعالیت آن ایجاد کرده است.

 

وی تاکید کرد: این مجموعه حاصل سال‌ها کار پژوهشی، سیاست‌گذاری و اجراست و در واقع یک سرمایه اجتماعی برای استان محسوب می‌شود. هرگونه تضعیف یا تغییر کارکرد آن می‌تواند به بدنه مشاغل خانگی استان آسیب جدی وارد کند لذا از مسئولان ذیربط انتظار داریم با توجه به جایگاه این مرکز در ایجاد اشتغال پایدار و توسعه کسب‌وکارهای خرد، نسبت به صیانت از آن و استمرار فعالیت مجموعه اهتمام لازم را داشته باشند تا این تجربه موفق که امروز به‌عنوان یک الگوی ملی مطرح است، دچار وقفه نشود.