«اربعین قرآنی» در افق جدید؛ از مواکب مردمی تا حکمرانی هوشمند

به گزارش خبرنگار ایکنا، جلسه کمیته قرآنی کمیته فرهنگی ـ آموزشی ستاد اربعین، صبح امروز ۲۶ خردادماه با هدف بررسی سند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فعالیت‌های قرآنی در ایام اربعین حسینی در محل سازمان حج و زیارت برگزار شد.

در ابتدای این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین احمد احمدی، مدیر کمیته فرهنگی ـ آموزشی ستاد مرکزی اربعین طی سخنانی با تأکید بر پیوند عمیق قرآن و نهضت کربلا اظهار کرد: بحث قرآن در اربعین از نهضت کربلا قابل تفکیک نیست، این دو درهم‌ آمیخته است. به همین دلیل، همزمان با شکل‌گیری ستاد و سازمان‌دهی امور اربعین، فعالیت‌های قرآنی نیز مورد توجه جدی قرار گرفت.

مدیر کمیته فرهنگی ـ آموزشی ستاد مرکزی اربعین با اشاره به نگاه راهبردی رهبر شهید نسبت به اربعین گفت: ما در عرصه اربعین وام‌دار نگاه رهبر شهید هستیم. ایشان از سال ۱۳۵۲ در سخنرانی‌های خود در مشهد، اربعین را «میعادگاه عاشقان» معرفی می‌کردند و می‌فرمودند اربعین محل اجتماع شیعیان است. همچنین تأکید داشتند که این سنت و آیین را حضرت زینب (س) تدوین و تثبیت کردند.

وی ادامه داد: این نگاه بلند رهبر شهید بود که بر غنا بخشیدن هرچه بیشتر به مراسم اربعین تأکید داشتند و معتقد بودند این مراسم باید هرچه پربارتر و پرمعناتر برگزار شود. بی‌تردید بخشی از این پربار شدن معنا، در گرو فعالیت‌های قرآنی است.

احمدی با اشاره به ضرورت توجه به همه اقشار در برنامه‌های قرآنی تصریح کرد: یکی از موضوعاتی که بر آن تأکید داریم، ترویج مفاهیم قرآنی برای کودکان است. از این رو برای حضور فعالان قرآنی در اربعین نباید صرفاً قاریان را دید، بلکه لازم است برای همه گروه‌ها پیوست قرآنی تهیه شود تا هر موکب‌دار و هر نوع خدمت ارائه‌شده در مسیر اربعین، دارای پیوست و هویت قرآنی مشخص باشد.

وی با اشاره به آثار مکتوب درباره پیوند قرآن و اربعین اظهار کرد: یکی از کتاب‌هایی که درباره اربعین منتشر شد، کتاب «قرآن در کلام و نهضت حسینی» بود؛ در این کتاب ۲۲ آیه‌ای که حضرت سیدالشهدا (ع) از مکه تا کربلا در سخنان، گفت‌و‌گو‌ها و مواجهات خود با دیگران به آنها استناد و تلاوت می‌کردند، مورد استفاده قرار گرفته است.

مدیر کمیته فرهنگی ـ آموزشی ستاد مرکزی اربعین درباره ساختار تصمیم‌گیری در حوزه اربعین نیز گفت: در ستاد مرکزی اربعین، اصل بر هماهنگی میان دستگاه‌هاست و تصویب سیاست‌ها در شورای سیاست‌گذاری فرهنگی بین‌المللی دفتر مقام معظم رهبری انجام می‌شود، در این شورا ۳۶ نهاد عضویت دارند.

وی با اشاره به اینکه پیش‌نویس سند جامع فرهنگی اربعین مراحل قابل توجهی از فرایند تصویب را پشت سر گذاشته است، گفت: در این سند نخستین بحث به قرآن اختصاص یافته و به عنوان یکی از اصول بنیادین مطرح شده است. در اصل نخست این سند، کانونی بودن قرآن، سنت و سیره نبوی در تمامی برنامه‌ها و فعالیت‌ها مورد تأکید قرار گرفته است.

احمدی با اشاره به همکاری‌های مشترک ایران و عراق در عرصه فرهنگی اربعین بیان کرد: در ایران و عراق دو کمیته فرهنگی وجود داشت که اکنون در قالب یک ستاد مرکزی فرهنگی ادغام شده است، لذا تمام تصمیم‌گیری‌ها و اجرا با همکاری دوستان عراقی انجام می‌شود. در ذیل این ستاد هشت کمیته فعال است که یکی از آنها کمیته قرآنی است. این کمیته مختص ایران نیست و طرف عراقی نیز در برنامه‌ریزی و اجرا مشارکت دارد.

وی با اشاره به اینکه امسال تلاش می‌کنیم از کشور‌های دیگر نیز برای حضور و مشارکت دعوت شود، تأکید کرد: از همین رو، سیاست‌ها باید از اساس با نگاه جهانی طراحی و تدوین شوند. ابتکاراتی همچون «آیه‌های زندگی» می‌تواند در این مسیر کمک‌کننده باشد و لازم است از ظرفیت‌های آن بهره گرفته شود.

مدیر کمیته فرهنگی و آموزشی ستاد مرکزی اربعین با اشاره به تجربه سال‌های نخست برپایی موکب‌های قرآنی گفت: در سال‌های ابتدایی، با وجود برپایی موکب‌های قرآنی، فعالیت‌های شاخص و چشمگیری صورت نمی‌گرفت و گاه تنها نام موکب قرآنی مطرح بود، اما نگاه ما همواره بر حضور قاریان، تلاوت و گسترش فعالیت‌های قرآنی استوار بوده است، رویکردی که می‌تواند سراسر مسیر اربعین را قرآنی کند.

احمدی افزود: امروز در شهر‌های مختلف عراق، علاقه‌مندان بسیاری خواهان حضور قاریان ایرانی و برگزاری محافل تلاوت هستند؛ اما آنچه برای ما اصل محسوب می‌شود، نشان دادن پیوند و هم‌افزایی قرآن و اهل‌بیت (ع) در تمامی برنامه‌هاست.

وی در پایان با اشاره به فرمایش رهبر شهید مبنی بر اینکه «اربعین تجلی فضائل انسانی است»، اظهار کرد: اربعین نماد روشن مفاهیم و ارزش‌های قرآنی است و ما نیز به عنوان خادمانی کوچک در خدمت این مسیر خواهیم بود. امیدواریم بتوانیم از این ظرفیت عظیم بهره‌مند شویم و زیر پرچم قرآن و سیدالشهدا (ع)، فضایی سرشار از معارف، معنویت و نشاط دینی فراهم آوریم.

براساس گزارش ایکنا در ادامه این نشست، محمدتقی میرزاجانی، معاون آموزش، پژوهش و ارتباطات شورای عالی قرآن نیز طی سخنانی با اشاره به روند تدوین سند سیاست‌گذاری فعالیت‌های قرآنی اربعین اظهار کرد: زحمت تهیه این سند را دوستان ما در کمیسیون توسعه فعالیت‌های تبلیغی و ترویجی قرآن بر عهده داشتند. این سند در جلسه گذشته کمیسیون با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح و مورد تأیید ایشان قرار گرفت. به منظور بررسی جزئی‌تر مفاد سند، مقرر شد موضوع به این جلسه ارجاع شود تا ابعاد مختلف آن مورد بحث قرار گیرد.

میرزاجانی تصریح کرد: در این سند، هم اهداف و مباحث سیاستی مورد توجه قرار گرفته و هم اصول و مبانی آن تبیین شده است. مردمی بودن به عنوان مهم‌ترین شاخص این جریان، در کنار مخاطب‌محوری، رویکرد‌های بین‌المللی و رویکرد‌های رسانه‌ای، از جمله محور‌هایی است که بر آنها تأکید شده است. این سند پس از اعمال نقطه‌نظرات و پیشنهاد‌های مطرح‌شده، در کمیسیون به تصویب نهایی خواهد رسید.

وی با اشاره به شرایط ویژه اربعین سال جاری اظهار کرد: باید درباره اربعین پیش‌رو نیز گفت‌و‌گو کنیم، چرا که شرایط اربعین امسال شرایطی خاص است. با توجه به جنگ تحمیلی سوم و رخداد‌های متعاقب آن، شاهد شکل‌گیری انسجامی شگفت‌انگیز در جبهه مقاومت بوده‌ایم که از جمله نمود‌های آن، همگرایی میان ملت ایران و عراق است.

میرزاجانی افزود: این تحولات، اربعین امسال را به رخدادی باشکوه‌تر تبدیل خواهد کرد، از این‌رو لازم است برنامه‌ها از حیث کمی و کیفی، بهتر از گذشته دنبال شود تا بتوان حق این فرصت را بیش از پیش ادا کرد.

وی تأکید کرد: بر همین اساس، در این جلسه باید درباره ضرورت همگرایی نهاد‌های دخیل در برگزاری اربعین بحث و تبادل نظر صورت گیرد.

معاون آموزش، پژوهش و ارتباطات شورای عالی قرآن همچنین بیان کرد: لازم است انتقادات و پیشنهاد‌های مربوط به سال گذشته نیز مطرح شود تا بتوانیم به روش‌ها و جمع‌بندی‌های مناسبی برای اربعین امسال دست یابیم.

وی درباره رویکرد سند سیاست‌گذاری فعالیت‌های قرآنی اربعین گفت: آنچه در این سند مورد توجه قرار گرفته، پرهیز از انحصاری شدن بخش قرآنی ستاد اربعین است و اینکه همه مجموعه‌ها، اعم از نهاد‌های قرآنی و دستگاه‌های حاکمیتی، برای دستیابی به هماهنگی بیشتر، به صورت هم‌افزا در کنار دوستانی که در میدان فعالیت می‌کنند، عمل کنند تا به وضعیت مطلوب برسیم.

میرزاجانی در پایان تأکید کرد: توفیق در این حرکت را مرهون تلاش‌های فعالان قرآنی ایران و نیز میزبانان ارزشمند در کشور عراق می‌دانیم، ارتباطات خوبی که در سال‌های اخیر شکل گرفته، ظرفیت‌های فراوانی ایجاد کرده است و هرچه میزان هماهنگی و هم‌افزایی بیشتر شود، ثمرات و دستاورد‌های آن نیز به مراتب بهتر و گسترده‌تر خواهد بود.

براساس گزارش ایکنا، سیدمحمد موجانی، مدیر کمیته قرآنی کمیته فرهنگی ـ آموزشی ستاد مرکزی اربعین، نیز در بخشی از این جلسه با اشاره به دستور کار نشست اظهار کرد: دستور نخست این جلسه، بررسی سند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فعالیت‌های قرآنی در ایام اربعین حسینی است.

وی با اشاره به روند اعزام فعالان قرآنی به اربعین گفت: بحث نخست، روند اعزام است که از سال ۱۳۹۳ همواره یکی از دغدغه‌های ما بوده و در هر سال، متناسب با شرایط مختلف، اعم از سال‌های ابتدایی، دوران شیوع کرونا و سال‌هایی که محدودیت‌های ویزا وجود داشت، وضعیت متفاوتی را تجربه کرده است.

موجانی افزود: روند توزیع و اعزام ظرفیت‌های قرآنی میان نهاد‌های متولی، در سال‌های اخیر رشد مطلوبی داشته و افزایش آمار کمی اعزام قاریان نیز تا حد زیادی مرهون همین رویکرد و سازوکار بوده است.

مدیر کمیته قرآنی کمیته فرهنگی ـ آموزشی ستاد مرکزی اربعین، بین‌المللی شدن فعالیت‌های قرآنی را از دیگر محور‌های مهم برشمرد و تصریح کرد: در ایام اربعین، قاریان و فعالان قرآنی از کشور‌های مختلف، چه از سوی عراق و چه از سوی جمهوری اسلامی ایران، در این رویداد معنوی حضور و مشارکت دارند.

وی ادامه داد: یکی دیگر از موضوعات مهم، برنامه‌های قرآنی مصوب این شوراست. در جلسات شورا، برنامه‌هایی که حاصل خلاقیت و پیشنهاد‌های اعضاست، مورد تصویب قرار می‌گیرد و پس از جمع‌بندی به منظور جلوگیری از موازی‌کاری به دستگاه‌ها و نهاد‌های مرتبط ابلاغ می‌شود.

موجانی با اشاره به انتخاب محور محتوایی فعالیت‌های قرآنی اربعین اظهار کرد: ما هر سال یک سوره محوری را برای برنامه‌های قرآنی انتخاب می‌کنیم. پیشنهاد من این است که محور فعالیت‌های قرآنی امسال، آیات آماده‌شده در طرح «زندگی با آیه‌ها» باشد.

وی گفت: موضوع دیگر، توجه به نهاد‌ها و دستگاه‌های فعال قرآنی است که لازم است در این سند به جایگاه و ظرفیت‌های آنها توجه ویژه شود.

مدیر کمیته قرآنی کمیته فرهنگی ـ آموزشی ستاد مرکزی اربعین با اشاره به نقش مواکب مردمی اظهار کرد: از دیگر موضوعات مهم، مواکب فعال قرآنی مردمی است که از طریق اتحادیه‌های قرآنی و نیز با حمایت‌های مردمی و خیرین اداره و برگزار می‌شوند.

وی رویکرد رسانه‌ای را از دیگر محور‌های مهم فعالیت‌های قرآنی اربعین دانست و افزود: در این بخش، حضور رسانه‌های فعال در حوزه قرآن و اربعین در کربلا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، از شبکه قرآن و صدای قرآن گرفته تا اپلیکیشن‌های ایرانی و رسانه‌های مجازی که می‌توانند به گسترش و تقویت فعالیت‌های قرآنی ضریب دهند.

موجانی در پایان با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرامرزی تصریح کرد: فعالیت‌های بین‌المللی از دیگر محور‌های مورد توجه است و باید از همه ظرفیت‌های بین‌المللی برای توسعه و تعمیق فعالیت‌های قرآنی در ایام اربعین بهره گرفت.

گزارش ایکنا حاکی است، در بخش دیگری از این نشست، نمایندگان دستگاه‌های مختلف به بیان دیدگاه‌ها و نظرات خود درباره سند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فعالیت‌های قرآنی برای اجرا در ایام اربعین پرداختند.

در این بخش ابتدا حسین سلیمانی، مدیرکل کمیسیون توسعه فعالیت‌های تبلیغی و ترویجی قرآن با اشاره به ماهیت سند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فعالیت‌های قرآنی در ایام اربعین حسینی اظهار کرد: این سند، سندی سیاستی است و وارد حوزه اجرا نشده، بلکه بیشتر بر سیاست‌گذاری و هدف‌گذاری تمرکز دارد.

وی افزود: در این سند هدف آن است که قرآن به عنوان مجموعه‌ای از مفاهیم هدایت‌بخش برای زیست انسان مورد توجه قرار گیرد، مفاهیمی که باید براساس آن سبک زندگی و شیوه عملی انسان شکل گیرد تا سعادت دنیا و آخرت حاصل شود.

سلیمانی ادامه داد: هنگامی که چنین هدفی دنبال می‌شود، این پرسش مطرح است که چگونه می‌توان به این هدف دست یافت. براساس منویات رهبر شهید، یکی از بخش‌ها استماع قرآن و بخش دیگر توجه به مفاهیم است.

وی با اشاره به ظرفیت‌های اربعین اظهار کرد: بستر اربعین، با توجه به ویژگی‌هایی که در این مسیر وجود دارد، فرصت مناسبی فراهم می‌کند تا مردم بیش از پیش با قرآن آشنا شوند و از معارف آن بهره ببرند. مرحله استماع قرآن در موسم اربعین تا حد زیادی جای خود را باز کرده است و اکنون باید به سمت توجه بیشتر به مفاهیم حرکت کنیم. این رویکرد به فهم بهتر قرآن کمک خواهد کرد.

سلیمانی تصریح کرد: سند حاضر نیز با همین رویکرد تدوین شده و ابعاد، اولویت‌ها و اصول آن در متن سند مورد توجه قرار گرفته است. این موضوع در جلسه پیشین کمیسیون مطرح شد و با توجه به اینکه محل فعالیت‌های قرآنی اربعین، کمیته قرآنی ستاد اربعین است، مقرر شد سند در این کمیته بررسی و سپس برای تصویب نهایی در کمیسیون مطرح شود.

در ادامه این نشست، مسئول دارالقرآن مسجد جمکران نیز اظهار کرد: پس از تصویب این سند، به طور طبیعی به سند چشم‌انداز فعالیت‌های قرآنی در ایام اربعین تبدیل خواهد شد و نگاه همه مجموعه‌ها به آن معطوف می‌شود، لذا شایسته است این سند برای تثبیت جایگاه حقوقی و اجرایی خود، به امضای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و نماینده ولی‌فقیه در امور حج و زیارت برسد.

وی با تأکید بر ماندگاری این سند اظهار کرد: از آنجا که این سند ماندگار خواهد بود و در آینده نیز مورد استناد قرار می‌گیرد، لازم است نگارش نهایی آن از سوی افرادی انجام شود که تخصص لازم در حوزه سندنویسی را دارند. با وجود اینکه سند حاضر کلیات را بیان می‌کند و به صورت مختصر تنظیم شده است، در آن اشاره‌ای به موضوع مهدویت نشده است؛ از این‌رو شایسته است بحث مهدویت و ظهور نیز مورد توجه قرار گیرد.

ادامه دارد ...