تشییع پیکر رهبران الهی و شخصیتهای بزرگ تاریخ انقلاب اسلامی، همواره فراتر از یک آیین سوگواری بوده است. این مراسم صحنهای برای تجدید عهد مردم با آرمانهای اسلام و انقلاب و نمایش پیوند ناگسستنی امت با راه و مکتب مجاهدان فیسبیلالله بهشمار میرود.
اکنون که پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی قرار است در تهران، قم و مشهد مقدس بر دستان ملت قدرشناس ایران تشییع شود، این مراسم از ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی و تمدنی دارای اهمیت ویژهای است.
دشمنان انقلاب اسلامی در سالهای اخیر با بهرهگیری از جنگ ترکیبی، تلاش کردهاند میان مردم و نظام اسلامی فاصله ایجاد و این تصور نادرست را القا کنند که سرمایه اجتماعی انقلاب کاهش یافته است. آنان گمان میکنند با فشارهای اقتصادی، عملیات روانی، تحریمها و اقدامات امنیتی میتوانند اراده ملت ایران را متزلزل سازند. در چنین شرایطی، حضور گسترده و باشکوه مردم در مراسم تشییع، پاسخی عملی به این محاسبات غلط خواهد بود.
خبرنگار ایکنا از قم در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین محسن مهاجرنیا، استاد حوزه و دانشگاه بهدنبال برگزاری آیین تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب به تبیین پیامهای نماد مشت گره کرده پرداخت که مشروح آن را میخوانیم؛
امروز در آستانه بزرگترین رویداد تشییع در تاریخ معاصر قرار داریم. شواهد و قرائن حاکی از آن است که حضور مردم در این آیین، به دلایل گوناگون، بینظیر و گسترده است. نهتنها ملت شریف ایران، بلکه امت عراق، شیعیان وفادار به انقلاب از کشورهای همسایه و بسیاری از دلباختگان راه امام، خود را برای بدرقه پیکر مطهر ایشان به ایران میرسانند. این تشییع تاریخی، که در برههای حساس پس از شهادت آن پیر فرزانه رقم میخورد، تجلیگاه «امت مبعوث» ایران است؛ امتی که از روز شهادت تاکنون، یکصدا در میدانها و خیابانها فریاد «یا لثارات الامام» سر داده و خونخواهی از سیدالشهدای جبهه مقاومت را طلب میکند.
این ملت، در برابر همه تهدیدها و مشکلات برآمده از روزگار جنگ و توطئههای دشمنان، مقتدرانه ایستاده و هرگز دچار سستی نشده است. چه تعبیر عمیقی که امام شهید خود پیشبینی فرمودند. اینکه اگر حادثهای رخ دهد و ایشان به شهادت برسند، خداوند این مردم را برانگیخته و به میدان خواهد آورد و امروز، این وصیت الهی و قرآنی عینیت یافته است؛ همانگونه که خداوند در آيه ۷ سوره محمد میفرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ اى كسانىكه ايمان آوردهايد اگر خدا را يارى كنيد ياريتان مىكند و گامهايتان را استوار مىدارد.»
خداوند در آیه ۴۶ سوره سبا نیز میفرماید: «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ؛ بگو من فقط به شما يک اندرز مىدهم كه دو دو و به تنهايى براى خدا به پا خيزيد سپس بينديشيد كه رفيق شما هيچ گونه ديوانگى ندارد او شما را از عذاب سختى كه در پيش است جز هشداردهنده اى [بيش] نيست.»
ملت قهرمان ایران، با این قیام آگاهانه و خودجوش، عملاً به این موعظه الهی لبیک گفته و در برابر بزرگترین قدرتهای استکباری، یکصدا فریاد انتقام سر دادهاند.
این استقامت، بیگمان پاسخی به ندای «استَقِم کَمَا أُمِرْتَ» است که در سوره هود بر پیامبر اکرم(ص) نازل و الگویی برای همه مومنان شد؛ کسانی که گفتند «رَبُّنَا اللَّهُ» و سپس استقامت ورزیدند، تا آنجا که فرشتگان بر ایشان نازل شدند و بشارت دادند که نه بر گذشته اندوهگین باشید و نه از آینده هراسناک، چرا که خداوند با شماست.
در تاریخ نبردهای بزرگ، آن جنگهایی که با شهادت فرمانده و رهبر به اوج خود میرسند، دارای دو پیامد متفاوتند. قرآن کریم در آیه ۱۴۴ سوره آلعمران میفرماید: «وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ؛ و محمد جز فرستادهاى كه پيش از او [هم] پيامبرانى [آمده و] گذشتند نيست، آيا اگر او بميرد يا كشته شود از عقيده خود برمى گرديد و هر كس از عقيده خود بازگردد هرگز هيچ زيانى به خدا نمىرساند و به زودى خداوند سپاسگزاران را پاداش مىدهد.» در واقع دو مسیر را پیشروی امت ترسیم میکند نخست گروهی که با شنیدن خبر شهادت پیامبراکرم(ص)، به گذشته و جاهلیت بازمیگردند و در تردید فرو میافتند و گروهی که بر عهد خویش با خدا استوار مانده، مسابقه را تا خط پایان ادامه میدهند.
همچنین در آیه ۲۳ سوره احزاب میفرماید: «مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا از ميان مؤمنان مردانىاند كه به آنچه با خدا عهد بستند صادقانه وفا كردند برخى از آنان به شهادت رسيدند و برخى از آنها در [همين] انتظارند و [هرگز عقيده خود را] تبديل نكردند.» این آیه نشان میدهد امت رسول اکرم(ص)، در میدان بدر، احد، خندق، حنین و تبوک، دو دسته بودند؛ عدهای به فیض شهادت نایل شدند و عدهای همچنان در انتظار دیدار حق، در مسیر نورانی حرکت میکنند. از دل این حرکت، خداوند مؤمنان را از ظلمات به سوی نور خارج میسازد، چنان که به موسی(ع) نیز امر شد قوم خود را از ظلمت به روشنایی رهنمون کند.
امروز، خون پاک رهبر شهید، آتشفشانی در ملت ایجاد کرده که آنان را شبها و روزها به خیابانها کشانده است؛ خونخواهی که نه تنها سستی در آن راه ندارد، بلکه مسیر فتح را هموار ساخته است. یکی از بزرگترین برکات این خون مطهر، تبدیل تنگه هرمز به نماد قدرت و اهرم فشار راهبردی ایران اسلامی است. سالها این تنگه صرفاً یک گذرگاه جغرافیایی بود، اما امروز با تدبیر و خون شهید، به کلید پیروزی و رمز امتیاز در برابر دشمنان تبدیل شده و وحشتی بیسابقه در دل متجاوزان انداخته است؛ چنانکه با وجود استقرار عظیمترین تجهیزات جنگی در خلیج فارس، دشمن همواره در رعب و وحشت به سر میبرد.
امید که ملت ما با حضور میلیونی و شعائر انقلابی خود، بار دیگر دشمن را بلرزاند و تشییعی بینظیر در تاریخ رقم زند. آمادگی پنج میلیونی مردم عراق و برپایی حماسهای اربعینی در کربلا و همچنین استقبال پرشور در تهران، قم و مشهد، همگی نویدبخش یک حماسه ماندگار است. این شور و شعور، رزمندگان اسلام، سپاه، ارتش و بسیجیان را بیش از پیش برای مقابله با دشمن شارژ خواهد کرد و ذلت و خواری را بر آنان که به دنبال مذاکره از موضع ضعف بودند، رقم خواهد زد.
در خصوص نماد «مشت گرهکرده» در اولین پیام مقام معظم رهبری آیتالله سیدمجتبی خامنهای که فرمودند: «من این توفیق را داشتم که پیکر ایشان را بعد از شهادت زیارت کنم. آنچه دیدم کوهی از صلابت بود و شنیدم که مشت دست سالمشان را گره کرده بود.»
در دانش زبانشناسی و نشانهشناسی، نماد یا سمبل، دالی است که فراتر از خود، به مدلولی معنادار اشاره دارد. نمادها، پلی میان امر عینی و مفاهیم انتزاعی هستند؛ همچون قلب برای عشق، کبوتر برای صلح، پرچم برای ملیت، و مشت گرهکرده که نشانگر دو مفهوم بنیادین در ادبیات سیاسی ماست. نخست همبستگی و وحدت، همان وحدت کلمهای که امام راحل(ره) بر آن تأکید داشتند و تصویر مشت گرهکرده ایشان در ایام پیروزی انقلاب، یادآور آن است.
دوم قدرت و ایستادگی در برابر ظلم و سختیها، که گاه هر دو معنا را توأمان منتقل میکند و به مقاومتی متحد و یکپارچه برای رسیدن به هدفی مشترک دعوت میکند.
در قرآن کریم نیز به کرات از نمادها برای انتقال مفاهیم عمیق بهره گرفته شده است؛ از جمله تشبیه خداوند به نور و ایمان به روشنایی در دل تاریکی و نماد کوه برای استواری مؤمن و نماد حشرات و پرندگان «ابابیل» برای ذلت و عذاب مستکبران(سوره فیل) و نماد خانه عنکبوت برای سستی و بیپناهی مشرکان.
بدینسان، مشت گرهکرده امام شهید، در شرایط حساس کنونی، ارجاعی بلیغ به هویت جمعی، اتحاد مقدس و استقامت ملی است؛ همان مصداق عینی آیه «فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ پس همان گونه كه دستور يافته اى ايستادگى كن و هر كه با تو توبه كرده [نيز چنين كند] و طغيان مكنيد كه او به آنچه انجام مىدهيد بيناست.»
این نماد، فراخوانی برای مقاومت، تابآوری و حرکت در مسیر نورانی است که با خون مطهر شهیدان، آبیاری شده و تا تحقق اهداف والای انقلاب اسلامی، استوار و پاینده خواهد ماند.
انتهای پیام