تحول علمی ایران؛ مرهون نگاه راهبردی رهبر شهید

پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، ساختار علمی کشور بیش از آنکه بر تولید دانش بومی استوار باشد، بر مصرف دانش وارداتی تکیه داشت. دانشگاه‌ها محدود بودند، ظرفیت آموزش عالی پاسخگوی نیاز کشور نبود و بخش بزرگی از تصمیم‌سازی‌های علمی و فناورانه تحت تأثیر مراکز بیرونی شکل می‌گرفت.  

در چنین فضایی، نه تنها فرصت کافی برای پرورش نخبگان داخلی وجود نداشت، بلکه نگاه حاکم بر علم، بیشتر تقلیدی و وابسته بود تا مسئله‌محور و تحول‌آفرین. با پیروزی انقلاب اسلامی، نگاه به علم و دانشگاه دگرگون شد. تأکید بر استقلال، هویت ملی و اتکا به توان داخلی، به‌تدریج زمینه‌ساز شکل‌گیری جریانی شد که علم را نه ابزار وابستگی، بلکه بستر اقتدار می‌دانست.  

در این میان، نقش رهبر شهید در هدایت این مسیر بسیار تعیین‌کننده بود، ایشان با تأکید مداوم بر «ما می‌توانیم»، روحیه خودباوری را در میان دانشجویان، استادان و نخبگان تقویت کردند و دانشگاه را از یک نهاد صرفاً آموزشی، به نهادی راهبردی برای پیشرفت کشور ارتقا دادند.

خبرنگار ایکنا از قم به گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمد نقیب، رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم پرداخت که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

ایکنا ـ مراسم تشییع رهبر شهید در شهرهای مختلف، چگونه گفتمان مقاومت و استمرار راه امامین انقلاب را به تصویر کشید؟

مراسم تشییع که در شهر‌های قم و تهران برگزار شد و در طی روزهای آینده در مشهد، کربلا و نجف اشرف برگزار می‌شود، بی‌تردید پیامی فراگیر و عمیق برای جهانیان به همراه دارد. این پیام، تداوم گفتمان مقاومت، استمرار راه امامین انقلاب و ترسیم آینده سیاسی، اجتماعی و فرهنگی این مرز و بوم است.

از لحظه شهادت رهبر انقلاب، جنبش عظیم مردمی پدید آمد که انقلابی تازه را رقم زد؛ انقلابی که روح سال ۱۳۵۷ را دوباره زنده کرد. نسلی که آن روز‌ها و دوران دفاع مقدس را درک نکرده بود، اینک حماسه حضور را تجربه کرد و برای نسل پیشین نیز خاطرات شیرین انقلاب تداعی شد. جمعیت عظیمی که در خیابان‌ها حضور یافتند، یادآور روز‌های پرشور انقلاب اسلامی بود و همبستگی ملی را به نمایش گذاشت.

شهادت حضرت آیت‌الله العظمی  سید علی خامنه‌ای، هرچند برای همگان گرانبار و فقدانی کوه‌پیکر بود، اما از جهتی خون مظلومانه ایشان، انقلاب را حیاتی دوباره بخشید. بسیاری از کسانی‌که تحت تأثیر جریان‌های معاند و رسانه‌های خارجی، نگرشی متفاوت داشتند، با دیدن این حماسه مردمی، واقعیت‌ها را درک کرده و به آغوش اسلام و انقلاب بازگشتند.

این خود برکتی عظیم از خون پاک رهبر شهید بود که می‌توان آن را معجزه‌ای تاریخی در عصر حاضر توصیف کرد. بنابراین، مراسم تشییع را باید ادامه‌دهنده همان تحول شگرفی دانست که از روز شهادت آغاز شد؛ تحولی که هم پایان‌بخش راهی است و هم سرآغازی نو برای آینده کشور، در مسیر پشتیبانی از ولایت فقیه و آرمان‌های نظام مقدس جمهوری اسلامی.

رهبر شهید همواره تأکید داشتند که «هزینه مقاومت بسیار کمتر از هزینه سازش است». سازش‌کاران و تسلیم‌شدگان در تاریخ، چه سرانجامی یافتند، اما مقاومت‌کنندگانی، چون ایران اسلامی، امروز سربلند و عزتمند در برابر مستکبران ایستاده‌اند. تشییع باشکوه ایشان، با حضور میلیونی مردم از سراسر کشور و حتی جهان، تداوم همین گفتمان مقاومت را به اثبات خواهد رساند.

ایکنا ـ رهبر شهید چه نگاهی به علم و فناوری به‌عنوان زیرساخت تمدن نوین اسلامی داشتند؟ این نگاه چه تأثیری بر جایگاه تمدنی ایران اسلامی داشت؟

در باب آینده‌نگری، باید اذعان کرد که رهبر شهید، معمار اصلی تحول علمی ایران بودند. پیش از انقلاب و حتی در دوران جنگ، وضعیت علمی کشور در ابعاد پزشکی، نظامی، دانشگاهی، تعداد دانشجویان، مقالات علمی و دانشمندان، قابل قیاس با امروز نبود. ایشان پس از رحلت امام خمینی(ره) و پایان جنگ، با وجود همه مخالفت‌ها، مسئله پیشرفت علمی را در صدر اولویت‌های کشور قرار دادند و گام‌های بلندی در جهت رسیدن به تمدن نوین اسلامی برداشتند. امروز، تقابل غرب با ایران، تقابلی تمدنی است؛ چراکه تمدن اسلامی در صورت تحقق اهداف خود، برتری قاطع بر تمدن غرب خواهد یافت و غربیان به خوبی از این حقیقت آگاهند.

دستاورد‌های موشکی و نظامی کشور، ثمره نگاه راهبردی و شجاعانه رهبر شهید بود. ایشان در برابر سخنانی که دعوت به کنار گذاشتن توان دفاعی و جایگزینی گفت‌وگوی توخالی می‌کردند، ایستادند و بر ضرورت «قوی شدن در همه ابعاد» تأکید فرمودند. متأسفانه در حوزه اقتصاد، به دلیل بی‌توجهی به منویات ایشان، با چالش‌هایی روبه‌رو هستیم در حالی‌که اگر همان نگاه علمی و جهادی که در بخش نظامی اجرا شد، در اقتصاد نیز پیاده می‌شد، امروز وضعیت به مراتب بهتری داشتیم. کما اینکه در رویارویی با ابرقدرت نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی، همین رویکرد، عزت و اقتدار را برای ما به ارمغان آورد.

اینجانب به‌عنوان عضوی از جامعه دانشگاهی، رهبر شهید را معمار تحول علمی ایران در سیاست‌گذاری‌های کلان علم و فناوری می‌دانم. نقشه علمی کشور و سیاست‌های ابلاغی ایشان، چراغ راهی است که اگر به‌دقت دنبال شود، به تحقق تمدن نوین اسلامی منجر خواهد شد. خاطره‌ای از ماه رمضان سال ۱۴۰۳ دارم که در محضر ایشان در حسینیه امام خمینی(ره) و در حاشیه نمایشگاه فعالیت‌های قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم دستاورد‌های خود را ارائه داد. وقتی به رهبر شهید عرض شد که دانشگاه دارای هفت نشریه علمی پژوهشی قرآنی است، با نکته‌سنجی دقیقشان پرسیدند: «میزان مراجعه و اثرگذاری این مقالات چقدر است؟» این ریزبینی نشان می‌داد که هدف نهایی، صرفاً تولید علم نیست، بلکه تأثیرگذاری علمی در جامعه و مراکز علمی و حرکت به‌سوی اهداف متعالی است.

امروز که رهبر شهید به آرزوی دیرینه خود یعنی شهادت نائل آمده‌اند، وظیفه ما اعم از اساتید، دانشجویان، مسئولان و همه دلسوزان نظام، ادامه راه ایشان با روحیه‌ای علمی، خستگی‌ناپذیر و انقلابی است. باید سیره مقاومت، خدمت و تلاش بی‌وقفه ایشان را به گفتمانی فراگیر تبدیل کنیم و در همه عرصه‌ها، به‌ویژه در دانشگاه‌ها و مراکز علمی، جهاد علمی را بدون وقفه دنبال کنیم.