«وحدت» استراتژی تمدنی امام شهید برای اقتدار امت اسلامی است
شیخ عبدالله دقاق معتقد است که وحدت از دیدگاه امام شهید، آیتالله خامنهای، تنها یک شعار نیست؛ بلکه کلیدواژهی اصلی در استراتژی تمدنی ایشان برای بازگرداندن عزت و اقتدار به امت اسلامی است.
«وحدت» در اندیشه رهبر شهید، حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای، نه یک رویکرد دیپلماتیک یا مصلحتی، که یک «استراتژی تمدنی» و «فریضهای فراتر از مرزهای جغرافیایی» است. ایشان با نگاهی کلان به چالشهای پیش روی جهان اسلام، وحدت را تنها مسیر دستیابی به عزت و اقتدار امت اسلامی در عصر حاضر میدانستند. شیخ عبدالله دقاق، روحانی بحرینی در گفتوگو با ایکنا با بازخوانی منظومه فکری آن رهبر فرزانه، ابعاد دیدگاههای ایشان در باب تقریب مذاهب، موانع این مسیر و نقش نخبگان در عبور از بحرانهای فرقهای را واکاوی کرده است.
مشروح این مصاحبه را در ادامه میخوانیم:
ایکنا ـ نگاه رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران به مسئله وحدت میان مسلمانان چگونه بود و چرا آن را ضروری میدانستند؟
امام شهید، حضرت آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای، وحدت اسلامی را یک فریضه شرعی و ضرورتی راهبردی و تمدنی برای امت اسلامی میدانستند، نه صرفاً شعاری سیاسی یا تاکتیکی مقطعی. ایشان تأکید میکردند که دشمنان اسلام، امت اسلامی را به عنوان یک پیکر واحد هدف قرار میدهند و میان مذاهب مختلف اسلامی تفاوتی قائل نیستند؛ از اینرو، مقابله با چالشهای سیاسی، نظامی و فرهنگی تنها از طریق وحدت مسلمانان، همبستگی آنان بر محور مشترکات اساسی و پرهیز از اختلافات امکانپذیر است و این امر موجب تقویت تواناییهای امت اسلامی خواهد شد.
ایکنا ـ ایشان چه عواملی را موانع اصلی تقریب میان مذاهب اسلامی میدانستند؟
آیتالله خامنهای موانع اساسی تقریب و وحدت اسلامی را در امور زیر میدانستند:
الف) تعصب مذهبی و انحصارگرایی فرقهای؛ ایشان این مسئله را از مهمترین موانع داخلی وحدت اسلامی برمیشمردند و میفرمودند: «یک مانع داخلی برای وحدت وجود دارد و آن تعصب مذهبی است. این تعصب در میان همه مذاهب وجود دارد و باید از میان برداشته شود.»
ایشان تأکید داشتند که پایبندی به اعتقادات مذهبی امری مشروع است، اما مشکل از آنجا آغاز میشود که دفاع از مذهب به دشمنی با دیگر مذاهب یا اهانت به مقدسات آنان تبدیل شود.
ب) دامن زدن به اختلافات مذهبی و تاریخی در عرصه عمومی؛ ایشان میان پژوهش علمی و تحریک احساسات عمومی تفاوت قائل بودند.
ج) پروژههای استکباری و استعمارگرانهای که با هدف تجزیه و تفرقه در امت اسلامی دنبال میشوند. از جمله سخنان مشهور ایشان این بود: «دشمنان امت اسلامی میخواهند میان ایران و جهان اسلام و نیز میان خود مسلمانان فاصله ایجاد کنند.»
د) جریانهای تکفیری و افراطی؛ آیتالله خامنهای تکفیر را خطرناکترین ابزار برای پارهپاره کردن امت اسلامی میدانستند و در این زمینه فرمودند: «جریانهای تکفیری در عمل در خدمت اهداف قدرتهای استکباری، دولتهای استعمارگر و رژیم صهیونیستی هستند، هرچند تحت پوشش اسلام فعالیت کنند.»
هـ) ناآگاهی نسبت به منافع مشترک امت اسلامی و سرگرم شدن به نزاعهای جزئی و حاشیهای.
ایکنا ـ مبارزه با تفرقه در سخنرانیها و پیامهای رهبر شهید تا چه اندازه مورد تأکید بود؟
مبارزه با تفرقه و فتنهٔ مذهبی جایگاهی محوری در سخنرانیها و پیامهای آیتالله خامنهای داشت. ایشان بارها تأکید میکردند که دامن زدن به نزاعهای طایفهای یکی از خطرناکترین پروژههایی است که جهان اسلام را هدف قرار داده است و حفظ وحدت امت از مهمترین وظایف دینی و سیاسی عصر حاضر به شمار میرود.
ایشان همواره تصریح میکردند که وحدت به معنای یکی شدن مذاهب یا حذف ویژگیهای اعتقادی و فقهی آنان نیست، بلکه به معنای توافق بر منافع عالی امت اسلامی و همکاری مشترک برای دفاع از آنهاست.
ایکنا ـ ایشان چگونه وحدت اسلامی را با عزت، قدرت و پیشرفت امت اسلامی پیوند میدادند؟
امام خامنهای(قدس سره) بر این باور بودند که عزت، استقلال و پیشرفت علمی، سیاسی و اقتصادی امت اسلامی در گرو وحدت و انسجام آن است و تفرقهٔ مذهبی موجب هدر رفتن ظرفیتها و تضعیف توان مقابله با چالشهای خارجی میشود؛ در حالی که وحدت، امکان بهرهگیری از ظرفیتهای عظیم ملتهای مسلمان را در مسیر نهضت و پیشرفت فراهم میسازد.
ایکنا ـ رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران برای تحقق تقریب مذاهب اسلامی چه اقداماتی انجام دادند؟
از مهمترین اقدامات و راهکارهایی که ایشان از آنها حمایت کردند یا بر آنها تأکید داشتند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ـ حمایت از گفتوگو و نشستهای علمی میان علمای مذاهب اسلامی.
ـ تقویت فعالیتهای مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
ـ تأکید مستمر بر حرمت اهانت به نمادها و مقدسات مذاهب اسلامی.
ـ احیای مناسبت «هفته وحدت اسلامی» به عنوان فرصتی برای تحکیم همگرایی میان مسلمانان.
ـ تمرکز بر مسائل مشترک امت اسلامی، به ویژه مسئلهٔ فلسطین.
ایکنا ـ از دیدگاه ایشان، نقش علما و نخبگان دینی در تحقق تقریب مذاهب چیست؟
شهید آیتالله خامنهای معتقد بودند که علما و نخبگان دینی مسئولیتی بزرگ در این زمینه بر عهده دارند و این مسئولیت از طریق امور زیر تحقق مییابد:
ـ ترویج فرهنگ احترام متقابل میان پیروان مذاهب.
ـ پرهیز از سخنان تحریکآمیز و رفتارهایی که موجب فتنه میشود.
ـ تأکید بر مشترکات اعتقادی، فقهی و تمدنی.
ـ آگاهسازی مردم نسبت به خطر پروژههای غربی و صهیونیستی که در پی تقسیم و تجزیهٔ امت اسلامی هستند.
ـ گسترش ارتباطات علمی و فرهنگی میان نهادهای دینی مختلف.
ایکنا ـ آیا در سیره و رهنمودهای رهبر شهید نمونههایی از احترام به پیروان مذاهب مختلف اسلامی را به یاد دارید؟
