شخصیت رهبر شهید انقلاب اسلامی را نمیتوان تنها از منظر مسئولیتهای سیاسی و مدیریتی مورد بررسی قرار داد؛ چراکه بخش مهمی از هویت و تأثیرگذاری ایشان در سیره اخلاقی، سبک زندگی، ارتباط با مردم و اهتمام ویژه به ترویج فرهنگ اهل بیت(ع) و ارزشهای عاشورایی جلوهگر بود. سادهزیستی، تواضع، مردمداری، محبت نسبت به اقشار مختلف جامعه، توجه ویژه به خانوادههای شهدا، اهتمام به شعائر دینی و تأکید بر نقش فرهنگ و جهاد تبیین از جمله ویژگیهایی است که همواره در توصیف شخصیت ایشان مورد توجه قرار گرفته است.
جامعه مداحان و پیرغلامان اهل بیت(ع) نیز به واسطه ارتباط مستمر و حضور در دیدارهای متعدد با رهبر شهید انقلاب اسلامی از نزدیک با ابعاد مختلف شخصیت، منش و نگاه فرهنگی ایشان آشنا بودهاند. از نگاه آنان ارادت عمیق به اهل بیت(ع)، اهتمام به فرهنگ عاشورا و مهدویت، احترام به جایگاه مداحی بهعنوان رسانهای اثرگذار در جامعه و تأکید بر مسئولیتهای فرهنگی مداحان از مهمترین شاخصههای سیره عملی ایشان به شمار میرود.
بازخوانی این ویژگیها تنها مرور خاطرات و روایت گذشته نیست، بلکه تبیین الگویی از اخلاق، مدیریت، مردمداری و دینداری است که میتواند برای نسل امروز و آینده الهامبخش باشد. آنچه در ادامه میآید، مروری بر مهمترین ویژگیهای رهبر شهید انقلاب اسلامی از منظر جامعه مداحان اهل بیت(ع) است؛ ویژگیهایی که در کنار خاطرات و توصیههای ایشان، تصویری روشن از سبک زندگی، منش اخلاقی و نگاه فرهنگی این شخصیت برجسته ارائه میدهد.
ایکنا در راستای بررسی ابعاد شخصیتی و ویژگیهای اخلاقی و معرفتی رهبر شهید انقلاب اسلامی از نگاه جامعه مداحان کشور به گفتوگو با مرتضی طاهری، پیرغلام و مداح پیشکسوت اهل بیت(ع) پرداخته که مشروح آن را در ادامه میخوانیم.
به اعتقاد بنده اگر بخواهیم از میان ویژگیهای اخلاقی و شخصیتی رهبر شهید انقلاب اسلامی تنها یک ویژگی را بهعنوان برجستهترین خصوصیت ایشان انتخاب کنیم، واقعا با دشواری مواجه میشویم؛ زیرا مجموعه صفات اخلاقی، رفتاری و شخصیتی ایشان همگی در جایگاه خود ممتاز، برجسته و الهامبخش بودند و نمیتوان یکی را بر دیگری ترجیح داد. شخصیت ایشان مجموعهای هماهنگ از اخلاق اسلامی، عطوفت، تواضع، سعه صدر، مردمداری و احساس مسئولیت بود که در تمام رفتارها و برخوردهایشان به وضوح مشاهده میشد. یکی از جلوههای آشکار این ویژگیها نحوه برخورد ایشان با عموم مردم بود. ایشان در مواجهه با اقشار مختلف جامعه بدون توجه به جایگاه اجتماعی، گرایش سیاسی یا حتی میزان همراهی افراد با انقلاب و ارزشهای دینی، رفتاری سرشار از محبت، احترام و کرامت انسانی داشتند. نگاه ایشان به مردم نگاهی پدرانه و عاطفی بود؛ همانند پدری که میان فرزندان خود تفاوتی قائل نمیشود و همه را با مهر و دلسوزی مورد توجه قرار میدهد.
در رفتار ایشان هیچگونه تفاوتی میان افراد از نظر ظاهر، موقعیت اجتماعی یا حتی میزان نزدیکی فکری و اعتقادی دیده نمیشد و همه از این نگاه مهربانانه بهرهمند بودند. در عین حال، برخی از اقشار جامعه به دلیل شرایط خاص خود بیش از دیگران مورد محبت و توجه ویژه ایشان قرار میگرفتند. خانوادههای شهدا و به ویژه فرزندان شهدا از جمله این گروهها بودند. هر کس تصاویر و خاطرات دیدارهای ایشان با این عزیزان را مشاهده کرده باشد، بهخوبی درک میکند که رهبر شهید انقلاب اسلامی با چه میزان صمیمیت، محبت و فروتنی با آنان سخن میگفتند. ایشان در کنار یک کودک یا نوجوانِ فرزند شهید با چنان تواضع و مهربانی رفتار میکردند که گویی یک پدر دلسوز در حال گفتوگو با فرزند خود است. تلاش ایشان بر این بود که با محبت، احترام و همدلی این فرزندان را از نظر عاطفی مورد تکریم قرار دهند و احساس ارزشمندی و آرامش را در آنان تقویت کنند. این میزان از تواضع و فروتنی، یکی از جلوههای بارز شخصیت اخلاقی ایشان بود.
از سوی دیگر، رهبر شهید انقلاب اسلامی نسبت به افرادی که در عرصه فرهنگ دینی و تقویت باورهای اعتقادی مردم نقشآفرینی میکردند نیز نگاه ویژهای داشتند. یکی از مصادیق روشن این موضوع، توجه خاص ایشان به مداحان اهل بیت(ع) بود. هرچند ایشان با گروههای مختلفی از نخبگان، مسئولان، دانشگاهیان، فعالان فرهنگی و اقشار گوناگون جامعه دیدار داشتند، اما جلسات دیدار با مداحان اهل بیت(ع) حال و هوای متفاوتی داشت و علاقه و توجه ویژه ایشان در این نشستها کاملا محسوس بود. این جلسات معمولا با صمیمیت فراوان برگزار میشد و گاهی به دلیل تعدد برنامهها و مداحان، مدت زمان آن بسیار طولانی میشد. با این حال، ایشان با حوصله و علاقه در تمام مدت جلسه حضور داشتند و با دقت به اجرای برنامهها گوش میدادند. حتی گاهی ما که مسئولیت برنامهریزی جلسات را بر عهده داشتیم، احساس خستگی میکردیم و تصور میکردیم که شاید لازم باشد زمان اجرای مداحان کاهش یابد یا برخی افراد به دلیل محدودیت وقت از برنامه حذف شوند. معمولا برای هر مداح زمانی در حدود شش تا دوازده دقیقه در نظر گرفته میشد، اما با افزایش تعداد شرکتکنندگان، محدودیت زمانی اجتنابناپذیر بود. با این وجود، هرگاه پیشنهاد میشد که به دلیل کمبود وقت آخرین نفر یا برخی از مداحان از اجرای برنامه صرفنظر کنند، ایشان با صراحت تأکید میکردند که همه باید فرصت حضور و اجرای برنامه داشته باشند و هیچکس نباید از این فرصت محروم شود. این رفتار نشان میداد که ایشان برای تکتک افراد حاضر در جلسه ارزش و احترام قائل بودند و نمیخواستند هیچکس احساس نادیده گرفته شدن یا بیاهمیتی کند.
امروز که به آن رفتارها نگاه میکنیم، بهتر میتوانیم فلسفه این توجه و دقت را درک کنیم. رهبر شهید انقلاب اسلامی بهخوبی میدانستند که مداحان اهل بیت(ع) و فعالان این عرصه نقش مهمی در ایجاد پیوند عاطفی مردم با ارزشهای دینی، انقلاب اسلامی، کشور و هویت ملی ایفا میکنند. این قشر میتوانند احساسات، باورها و انگیزههای مردم را در مقاطع حساس تقویت کنند و سرمایه اجتماعی انقلاب را افزایش دهند.ثمره این نگاه را نیز در بزنگاههای مختلف بهویژه پس از شهادت ایشان و در دوران بعثت مردم برای حفظ انقلاب اسلامی و خونخواهی از رهبر شهید خود بهروشنی مشاهده کردیم. حضور گسترده این قشر در میان مردم، فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی آنان و نقشی که در ایجاد شور، همدلی و انسجام اجتماعی ایفا کردند، نشان داد که توجه رهبر شهید انقلاب اسلامی به این مجموعه، نگاهی عمیق، آیندهنگر و مبتنی بر شناخت دقیق از ظرفیتهای فرهنگی جامعه بوده است. همین واقعیت بیانگر آن است که محبت، مردمداری، تواضع و شناخت صحیح از نقش اقشار مختلف جامعه از مهمترین ویژگیهای اخلاقی و شخصیتی ایشان به شمار میرفت و آثار آن تا امروز نیز در جامعه قابل مشاهده است.
اگر بخواهیم جایگاه فرهنگ عاشورا و محبت اهل بیت(ع) را در سبک زندگی و شیوه رهبری رهبر شهید انقلاب اسلامی توصیف کنیم، باید بگوئیم که این موضوع یکی از اساسیترین ابعاد شخصیت ایشان بود. شاید به جرأت بتوان گفت که ایشان پس از معصومین(ع) یکی از افرادی بودند که به خوبی در این مسیر گام برداشتند. به اعتقاد بنده پس از معصومین(ع) کمتر شخصیتی را میتوان یافت که تا این اندازه در سبک زندگی، منش فردی و رفتار اجتماعی به سیره اهل بیت(ع) نزدیک باشد. سیره اهل بیت(ع) همواره بر سادهزیستی، همدلی با مردم و پرهیز از تجمل استوار بوده است. معصومین(ع) زندگی خود را به گونهای تنظیم میکردند که با زندگی پایینترین اقشار جامعه تناسب داشته باشد، نه با صاحبان ثروت و رفاه. رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز همین شیوه را در زندگی شخصی خود برگزیده بودند. با وجود جایگاه و مسئولیتی که در رأس نظام اسلامی بر عهده داشتند و با اینکه امکانات فراوانی برای برخورداری از زندگی مجلل و مرفه در اختیارشان قرار داشت، هرگز چنین مسیری را انتخاب نکردند.
سبک زندگی شخصی، خانواده و فرزندان ایشان همواره ساده، بیتکلف و متناسب با زندگی عموم مردم بهویژه اقشار متوسط و ضعیف جامعه بود و این موضوع را میتوان تجلی عملی تأسی ایشان به سیره اهل بیت(ع) دانست. البته این شباهت تنها به سادهزیستی محدود نمیشد. در عرصه اخلاق، مهربانی، مدارا، حلم، گذشت و نحوه برخورد با مردم نیز ایشان بهطور عملی از مکتب اهل بیت(ع) الگو گرفته بودند. منش اخلاقی ایشان سرشار از محبت، احترام به کرامت انسانها و رفتار همراه با رأفت بود؛ ویژگیهایی که ریشه در آموزههای اهل بیت(ع) دارد و در رفتار روزمره ایشان بهوضوح دیده میشد. اما اگر بخواهیم از محبت و ارادت قلبی ایشان نسبت به اهل بیت(ع) سخن بگوییم، به باور بنده کمتر میتوان نمونهای مشابه یافت. عشق ایشان به اهل بیت(ع) صرفا یک باور درونی یا یک شعار نبود، بلکه در عمل، در رفتار و در تصمیمهای فرهنگی و اجتماعی ایشان جلوهای آشکار داشت. این محبت در تمامی سالهای مسئولیت ایشان بهصورت مستمر و عملی نمایان بود و هیچگاه تحت تأثیر شرایط مختلف کمرنگ نشد.
نمونه روشن این مسئله را میتوان در دوران شیوع بیماری کرونا مشاهده کرد. در شرایطی که به دلیل محدودیتهای بهداشتی امکان برگزاری اجتماعات گسترده وجود نداشت، ایشان حتی جلسات روضه و عزاداری را تعطیل نکردند، بلکه این مراسم را با رعایت کامل ضوابط، بهصورت محدود و خصوصی برگزار میکردند. در آن جلسات، شاید تنها مداح یا سخنران حضور داشت و جمعیتی در مجلس دیده نمیشد، اما با این حال، مجلس روضه با همان آداب و احترام برگزار میشد؛ سخنران بر فراز منبر قرار میگرفت و مراسم همانند گذشته، هرچند در فضایی محدود، ادامه پیدا میکرد. این رفتار صرفا برگزاری یک مراسم مذهبی نبود، بلکه حامل یک پیام فرهنگی و تربیتی عمیق برای جامعه به شمار میرفت.
رهبر شهید انقلاب اسلامی با این اقدام هم بر استمرار فرهنگ عزاداری و یاد اهل بیت(ع) تأکید میکردند و هم بهصورت عملی به جامعه میآموختند که محبت اهل بیت(ع) نباید تحت تأثیر هیچ شرایطی از زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان حذف شود. در حقیقت، ایشان با رفتار خود جایگاه والای عشق و ارادت به اهل بیت(ع) را به نمایش میگذاشتند. از سوی دیگر، این اقدام نشان میداد که شخص اول کشور نهتنها در سخن، بلکه در عمل نیز خود را خادم فرهنگ عاشورا و مکتب اهل بیت(ع) میداند و با رفتار عملی خویش این محبت و ارادت را به جامعه منتقل میکند. همین الگوی عملی تأثیر عمیقی بر مردم و نسل جوان داشت و به آنان میآموخت که پیوند با فرهنگ عاشورا و اهل بیت(ع) باید در متن زندگی فردی و اجتماعی حضور داشته باشد، نه آنکه صرفا به یک شعار یا مناسبت مذهبی محدود شود.
به همین دلیل میتوان گفت فرهنگ عاشورا و محبت اهل بیت(ع) برای رهبر شهید انقلاب اسلامی تنها یک اعتقاد قلبی نبود، بلکه محور اصلی سبک زندگی، منش اخلاقی، شیوه مدیریت و رهبری ایشان به شمار میرفت؛ محوری که در سادهزیستی، مردمداری، اخلاق، عبادت، توجه به شعائر دینی و اهتمام به برگزاری مجالس اهل بیت(ع) همواره بهصورت عملی و عینی قابل مشاهده بود.
رهبر شهید انقلاب اسلامی در طول سالهای متمادی توصیههای فراوان و ارزشمندی به جامعه مداحان و پیرغلامان اهل بیت(ع) داشتند که هر یک در جای خود راهگشا و تعیینکننده بود. ایشان همواره بر اخلاص، معرفتافزایی، حفظ شأن و جایگاه مداحی، توجه به محتوای صحیح، تقویت ایمان مردم و ایفای نقش فرهنگی مداحان در جامعه تأکید میکردند. با این حال، اگر بخواهم از میان این توصیهها به مهمترین محور مورد تأکید ایشان در سالهای اخیر اشاره کنم، بدون تردید باید از موضوع جهاد تبیین نام برد. ایشان در دیدارهای مختلف با مداحان بارها به اهمیت جهاد تبیین پرداختند و این مسئله را بهعنوان یکی از اصلیترین وظایف فعالان فرهنگی و بهویژه مداحان اهل بیت(ع) مطرح میکردند.
رهبر شهید انقلاب اسلامی ابعاد مختلف این موضوع را تشریح میکردند، از آثار و برکات آن سخن میگفتند و ضرورت پرداختن به آن را برای حفظ باورهای دینی و انقلابی جامعه مورد تأکید قرار میدادند. از نگاه ایشان مداحی تنها به مرثیهخوانی و بیان مصائب اهل بیت(ع) محدود نمیشد، بلکه مداح باید در کنار ایجاد پیوند عاطفی میان مردم و اهل بیت(ع) در عرصه روشنگری، بصیرتافزایی و تبیین حقایق نیز نقشآفرینی کند. به اعتقاد بنده اهمیت این تأکید را پس از شهادت ایشان بیش از گذشته درک کردیم. در آن مقطع، آثار جهاد تبیینی که ایشان سالها بر آن اصرار داشتند، بهخوبی آشکار شد. بسیاری از افرادی که دچار ابهام، سوء برداشت یا فاصله گرفتن از برخی حقایق شده بودند، با روشن شدن واقعیات بار دیگر به صف مردم بازگشتند و بسیاری از شبهات و برداشتهای نادرست نیز برای افکار عمومی تبیین و روشن شد. همین مسئله نشان داد که تأکید مکرر ایشان بر جهاد تبیین برخاسته از شناخت دقیق شرایط جامعه و نیازهای فکری و فرهنگی آن بود.
از نگاه بنده جهاد تبیین همچنان یکی از مهمترین و اثرگذارترین وظایف یک مداح اهل بیت(ع) به شمار میرود. مداح علاوه بر ایجاد شور و محبت نسبت به اهل بیت(ع) باید بتواند با بیان صحیح، مستند و آگاهانه در افزایش بصیرت مردم و تبیین حقایق نیز نقش مؤثری ایفا کند. رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز در سالهای اخیر در بخش قابل توجهی از توصیههای خود به جامعه مداحان بر همین رسالت تأکید ویژه داشتند و آن را یکی از مهمترین مسئولیتهای این قشر تأثیرگذار در جامعه اسلامی میدانستند.
خاطرات بنده از دیدارها و حضور در محضر رهبر شهید انقلاب اسلامی بسیار فراوان است و واقعا انتخاب تنها یک خاطره از میان آن همه لحظات ارزشمند، کار آسانی نیست. هر یک از آن دیدارها نکتهای آموزنده و خاطرهای ماندگار در ذهن من بر جای گذاشته است، اما اگر بخواهم به یکی از خاطراتی که بیش از دیگر موارد در ذهنم نقش بسته اشاره کنم، مربوط به دیداری در روز شهادت امام حسن عسکری(ع) است. در آن روز توفیق داشتیم در محضر ایشان حضور پیدا کنیم. پس از پایان برنامه، رهبر شهید انقلاب اسلامی با لطف و محبت همیشگی خود نسبت به بنده و روحانی سخنران حاضر در جلسه ابراز محبت کردند. در ادامه، ایشان به موضوع مجالس عزاداری شب گذشته، همزمان با شب شهادت امام حسن عسکری(ع) اشاره کردند و درباره کیفیت برگزاری این مراسم از ما سؤال فرمودند. پیش از آنکه درباره وضعیت مجالس پرسوجو کنند، نکتهای را یادآور شدند که برای بنده بسیار ارزشمند و تأملبرانگیز بود. ایشان فرمودند که روضهخوانان و سخنرانان به وسیله روضه امام حسن عسکری(ع) امتحان میشوند. این تعبیر، بیانگر نگاه عمیق و معرفتی ایشان به پیوند میان سیره ائمه اطهار(ع) و جایگاه حضرت ولیعصر(عج) بود. سپس، با اشاره به مداحانی که در آن مراسم حضور داشتند، اظهار کردند که بحمدالله هر دو عزیز بهخوبی از عهده برگزاری جلسه برآمدند. پس از آن، از ما پرسیدند که مجالس شب گذشته چگونه برگزار شد و وضعیت مراسم نسبت به سالهای گذشته چگونه بوده است. در پاسخ عرض کردیم که بحمدالله، مراسم امسال نسبت به سال گذشته از نظر استقبال، کیفیت و فضای معنوی، شرایط بهتری داشت. در همین هنگام، ایشان جملهای فرمودند که از نظر من یکی از ماندگارترین و عمیقترین جملاتی است که از ایشان به یاد دارم. رهبر شهید انقلاب اسلامی فرمودند: «بحمدالله در سالهای اخیر آنچه که حامل نام مقدس امام زمان(عج) است، در حال اوج گرفتن است». این جمله با وجود کوتاه بودن، از نگاه من حاوی پیام بسیار مهمی بود. ایشان با دقت، روند افزایش توجه مردم به فرهنگ انتظار، نام و یاد حضرت ولیعصر(عج) و گسترش این معارف در جامعه را رصد میکردند و از این مسئله ابراز خرسندی داشتند.
این سخن نشان میداد که برای ایشان ترویج فرهنگ مهدویت و تقویت پیوند جامعه با حضرت صاحبالزمان(عج) از اهمیت ویژهای برخوردار بود و رشد این جریان معنوی را یکی از نشانههای امیدبخش در فضای فرهنگی کشور میدانستند. همین جمله کوتاه، به دلیل عمق معنا و نگاهی که پشت آن وجود داشت، برای بنده به خاطرهای ماندگار تبدیل شده است؛ خاطرهای که هر بار آن را به یاد میآورم، دقت نظر، آیندهنگری و اهتمام ویژه رهبر شهید انقلاب اسلامی به ترویج فرهنگ اهل بیت(ع) و بهویژه فرهنگ انتظار و مهدویت بیش از پیش در ذهن بنده تداعی میشود.
به اعتقاد بنده مهمترین وظیفه مداحان اهل بیت(ع) پس از شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی، تبیین و معرفی ابعاد مختلف شخصیت، سیره و ویژگیهای اخلاقی، مدیریتی و معنوی ایشان برای مردم است. هر یک از ویژگیهای شخصیتی ایشان خود درسی برای زندگی فردی و اجتماعی و الگویی ارزشمند برای اقشار مختلف جامعه بهویژه مسئولان و مدیران کشور به شمار میرود. اگر این ویژگیها به درستی برای مردم بیان شود، میتواند در استمرار مسیر انقلاب و تقویت امید و انگیزه در جامعه نقش مهمی ایفا کند.
رهبر شهید انقلاب اسلامی در سالهای مختلف بارها در سخنان خود بر امید، استقامت و نگاه رو به آینده تأکید داشتند. ایشان همواره این باور را مطرح میکردند که ملت ایران به قلههای پیشرفت نزدیک شده است و با صبر، مقاومت و حفظ وحدت، میتواند از مراحل دشوار عبور کند. امروز پس از شهادت ایشان بیش از هر زمان دیگری میتوان آثار این نگاه امیدوارانه را در تحولات جامعه مشاهده کرد. آنچه امروز در ایران و حتی فراتر از مرزهای کشور شاهد آن هستیم، نشاندهنده بیداری و حرکت گسترده مردم است. این روحیه تنها به داخل کشور محدود نیست، بلکه در میان ملتهای دیگر نیز نمود یافته است. برای نمونه، حضور میلیونی مردم در آیین عزاداری و تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی در عراق نشاندهنده شکلگیری یک حرکت عظیم مردمی و فرهنگی است که بیانگر همان واقعیتی است که رهبر شهید انقلاب اسلامی سالها بر آن تأکید داشتند. ایشان بارها میفرمودند که ملت در مسیر رسیدن به قله قرار دارد و از مقاطع حساس تاریخی با موفقیت عبور خواهد کرد.
به باور بنده امروز نیز در یکی از همین مقاطع تاریخی قرار داریم. از اینرو، وظیفه مداحان اهل بیت(ع) آن است که این واقعیتها را برای مردم بیش از پیش تبیین کنند. هرچند بسیاری از مردم نسبت به این مسائل آگاهی دارند، اما لازم است این امید، بصیرت و اعتماد به آینده همواره تقویت و بازخوانی شود تا جامعه در برابر فشارها و مشکلات احتمالی دچار ناامیدی و دلسردی نشود. از سوی دیگر، باید نسبت به اهداف و برنامههای دشمن نیز روشنگری صورت گیرد. دشمن همواره تلاش میکند با ایجاد اختلاف، تضعیف روحیه عمومی و ایجاد یأس در میان مردم آنان را از مسیر انقلاب و آرمانهای خود دور کند. بنابراین، یکی از مهمترین رسالتهای مداحان اهل بیت(ع) در شرایط کنونی، تقویت امید، تبیین دستاوردها، بیان ویژگیهای رهبر شهید انقلاب اسلامی و حفظ انسجام و همدلی در جامعه است تا مردم با آگاهی، بصیرت و اطمینان خاطر، مسیر خود را ادامه دهند و در برابر جنگ روانی و تبلیغاتی دشمن دچار دلسردی و تردید نشوند. این وظیفه امروز بیش از هر زمان دیگری بر عهده مداحان و فعالان فرهنگی قرار دارد و میتواند نقش مؤثری در حفظ سرمایه اجتماعی و معنوی جامعه ایفا کند.
انتهای پیام