وظیفه حساس جامعه مداحان در تبیین منش اخلاقی رهبر شهید
سبک زندگی، منش اخلاقی و سیره مدیریتی رهبر شهید انقلاب اسلامی همچون سادهزیستی، مردمداری و عمل به فرهنگ عاشورا همگی برگرفته از مکتب اهل بیت(ع) و فرهنگ عاشورا بود و جامعه مداحان امروز وظیفه دارد اندیشهها و رهنمودهای ایشان را برای نسلهای آینده تبیین و زنده نگه دارد.
شخصیت رهبر شهید انقلاب اسلامی را نمیتوان تنها از منظر مسئولیتهای سیاسی و مدیریتی مورد بررسی قرار داد؛ چراکه بخش مهمی از هویت و تأثیرگذاری ایشان در سیره اخلاقی، سبک زندگی، ارتباط با مردم و اهتمام ویژه به ترویج فرهنگ اهل بیت(ع) و ارزشهای عاشورایی جلوهگر بود. سادهزیستی، تواضع، مردمداری، محبت نسبت به اقشار مختلف جامعه، توجه ویژه به خانوادههای شهدا، اهتمام به شعائر دینی و تأکید بر نقش فرهنگ و جهاد تبیین از جمله ویژگیهایی است که همواره در توصیف شخصیت ایشان مورد توجه قرار گرفته است.
جامعه مداحان و پیرغلامان اهل بیت(ع) نیز به واسطه ارتباط مستمر و حضور در دیدارهای متعدد با رهبر شهید انقلاب اسلامی از نزدیک با ابعاد مختلف شخصیت، منش و نگاه فرهنگی ایشان آشنا بودهاند. از نگاه آنان ارادت عمیق به اهل بیت(ع)، اهتمام به فرهنگ عاشورا و مهدویت، احترام به جایگاه مداحی بهعنوان رسانهای اثرگذار در جامعه و تأکید بر مسئولیتهای فرهنگی مداحان از مهمترین شاخصههای سیره عملی ایشان به شمار میرود.
بازخوانی این ویژگیها صرفاً مرور خاطرات و روایت گذشته نیست، بلکه تبیین الگویی از اخلاق، مدیریت، مردمداری و دینداری است که میتواند برای نسل امروز و آینده الهامبخش باشد. آنچه در ادامه میآید، مروری بر مهمترین ویژگیهای رهبر شهید انقلاب اسلامی از منظر جامعه مداحان اهل بیت(ع) است؛ ویژگیهایی که در کنار خاطرات و توصیههای ایشان، تصویری روشن از سبک زندگی، منش اخلاقی و نگاه فرهنگی این شخصیت برجسته ارائه میدهد.
ایکنا در راستای بررسی ابعاد شخصیتی و ویژگیهای اخلاقی و معرفتی رهبر شهید انقلاب اسلامی از نگاه جامعه مداحان کشور به گفتوگو با محمد بازوبند، پیرغلام و مداح پیشکسوت اهل بیت(ع) پرداخته که مشروح آن را در ادامه میخوانیم:
ایکنا ـ به نظر شما برجستهترین ویژگی اخلاقی و شخصیتی رهبر شهید انقلاب اسلامی چه بود؟
برجستهترین ویژگی اخلاقی و شخصیتی رهبر شهید انقلاب اسلامی روحیه گذشت، مهربانی، محبت و دلسوزی عمیق نسبت به مردم بود. ایشان جامعه را با نگاهی پدرانه و سرشار از محبت مینگریستند و همواره خود را در کنار مردم و برای مردم میدانستند. این روحیه تنها در سخنان ایشان خلاصه نمیشد، بلکه در رفتار، تصمیمگیریها و شیوه تعامل با اقشار مختلف جامعه نیز بهخوبی نمایان بود. در روزهای اخیر نیز بخشی از دستنوشتههای ایشان در سطح شهر نصب شده است که در یکی از آنها میفرمایند: «من همه شما را دوست دارم و برای تکتک شما دعا میکنم». این جمله کوتاه اما عمیق بیانگر میزان علاقه، محبت و احساس مسئولیت ایشان نسبت به مردم است.
این نگاه همان سیرهای است که پیامبر گرامی اسلام(ص) در برخورد با امت اسلامی داشتند، نگاهی که بر پایه رأفت، رحمت، خیرخواهی و دغدغه هدایت انسانها استوار بود. خداوند متعال در توصیف این ویژگی پیامبر اکرم(ص) میفرماید: «لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ؛ به یقین پیامبرى از خود شما به سوى شما آمد؛ رنجهاى شما بر او دشوار است، بر هدایت شما اصرار دارد و نسبت به مؤمنان، دلسوز و مهربان است». به باور بنده رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز تلاش میکردند این منش نبوی را در عرصه مدیریت و رهبری جامعه اسلامی سرلوحه عمل خود قرار دهند. البته آنچه از این ویژگی مهمتر است، برداشت و فهم جامعه از این مکتب فکری و اخلاقی است. اگر مردم این روحیه محبت، گذشت، اخلاص و مردمداری را بهدرستی درک کنند، میتوانند آن را به عنوان یک الگوی عملی در زندگی فردی و اجتماعی خود به کار گیرند.
از سوی دیگر، یکی از مهمترین عوامل موفقیت ایشان در دوران رهبری، پایبندی کامل به آرمانها و خط اصیل حضرت امام خمینی(ره) بود. ایشان در طول مسئولیت خود هرگز از مسیر ترسیم شده توسط امام راحل(ره) عدول نکردند و همواره بر همان مبانی، اصول و ارزشهای انقلاب اسلامی استوار ماندند. همچنین، هیچگاه امید و اتکای خود را متوجه قدرتهای سلطهگر و دنیای ظلم نکردند و عزت، استقلال و اقتدار نظام اسلامی را در تکیه بر خداوند متعال، ظرفیتهای داخلی و اعتماد به مردم میدانستند. همین ویژگیها در کنار اخلاص، مردمداری و استقامت از مهمترین شاخصههای شخصیتی رهبر شهید انقلاب اسلامی به شمار میآید و موجب شد ایشان در میان مردم از جایگاه ویژهای برخوردار باشند.
ایکنا ـ جایگاه فرهنگ عاشورا و محبت اهلبیت(ع) در سبک زندگی و رهبری قائد شهید انقلاب اسلامی را چگونه توصیف میکنید؟
فرهنگ عاشورا و محبت اهل بیت(ع) صرفاً یک باور قلبی برای رهبر شهید انقلاب اسلامی نبود، بلکه در تمامی ابعاد زندگی فردی، اجتماعی و مدیریتی ایشان جلوهای عینی و عملی داشت. انسان اگرچه خداوند متعال را با چشم ظاهری نمیبیند، اما با تأمل در سیره پیامبران، ائمه اطهار(ع) و اولیای الهی به وجود و عظمت پروردگار یقین پیدا میکند. همچنین، اگرچه در عصر غیبت از دیدار حضرت ولیعصر(عج) محروم هستیم، اما با مشاهده زندگی عالمان ربانی و رهبران الهی که در مسیر اهل بیت(ع) گام برمیدارند، میتوان جلوههایی از آن مکتب را در زندگی آنان مشاهده کرد. رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز از جمله شخصیتهایی بودند که با سبک زندگی خود این یقین را در دل بسیاری از مردم ایجاد کردند. ایشان با وجود قرار داشتن در عالیترین جایگاه مدیریتی کشور، سادهترین شیوه زندگی را برگزیده بودند. بسیاری از افرادی که توفیق حضور در محل زندگی ایشان را داشتهاند، گواهی میدهند که خانه، وسایل زندگی و سبک معیشت ایشان تفاوتی با زندگی عموم مردم نداشت و حتی از بسیاری از امکانات معمول نیز استفاده نمیکردند. این سادگی، یک رفتار نمایشی نبود، بلکه برخاسته از اعتقاد عمیق به آموزههای اسلام و سیره اهل بیت(ع) بود.
این شیوه زندگی یادآور سیره امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) است، امامی که همواره بر همسطح بودن زندگی حاکم اسلامی با ضعیفترین اقشار جامعه تأکید داشتند. آن حضرت در نامه خود به عثمان بن حنیف میفرمایند: «أَأَقْنَعُ مِنْ نَفْسِي بِأَنْ يُقَالَ هَذَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ، وَلَا أُشَارِكُهُمْ فِي مَكَارِهِ الدَّهْرِ، أَوْ أَكُونَ أُسْوَةً لَهُمْ فِي جُشُوبَةِ الْعَيْشِ؟؛ آیا به این بسنده کنم که مرا امیر مؤمنان بنامند، اما در سختیهای روزگار با مردم شریک نباشم و در دشواریهای زندگی برای آنان الگو نباشم؟» رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز این آموزه علوی را بهخوبی در زندگی خود پیاده کرده بودند. ایشان آنچه را از معارف اسلام و مکتب اهل بیت(ع) آموخته بودند، تنها در حد دانش و سخن باقی نگذاشتند، بلکه در عرصه عمل به نمایش گذاشتند. همین اخلاص و صداقت سبب شد که حتی افرادی که پیش از این نگاه مثبتی به عملکرد یا شیوه زندگی ایشان نداشتند، پس از شهادت ایشان با مشاهده واقعیتهای زندگی ساده و مردمی ایشان، در فضای مجازی و محافل مختلف از شخصیت و منش ایشان با احترام یاد کنند و از فقدانشان ابراز تأثر کنند.
این مسئله انسان را به یاد دوران امیرالمؤمنین علی(ع) میاندازد؛ زمانی که پس از ضربت خوردن آن حضرت در مسجد کوفه برخی از مردم با شگفتی میگفتند: «مگر علی(ع) نماز میخواند؟» این سخن نتیجه سالها تبلیغات و تحریف دشمنان بود. تاریخ نشان داده است که هرگاه جبهه کفر و استکبار بیشترین هجمه را متوجه شخصیتی میکند، اهل بصیرت باید با دقت بیشتری به جایگاه و عظمت آن شخصیت بنگرند. همانگونه که گذر زمان حقانیت سیره امیرالمؤمنین(ع) را آشکار ساخت، امروز نیز بسیاری از واقعیتهای زندگی رهبر شهید انقلاب اسلامی برای افکار عمومی روشن شده است.
بنده به واسطه مرحوم آهی که از ارادتمندان رهبر انقلاب بودند، چندین مرتبه توفیق دیدار و دستبوسی ایشان را از جمله در ایام میلاد حضرت فاطمه زهرا(س) داشتم. آنچه بیش از هر چیز در آن دیدارها در ذهنم ماندگار شد، آرامش، وقار، اخلاص و امیدی بود که از نگاه و کلام ایشان به انسان منتقل میشد. این ویژگیها برای بنده نشانهای از تربیتیافتگی در مکتب اهل بیت(ع) و فرهنگ عاشورا بود. رهبر شهید انقلاب اسلامی از آغاز دوران طلبگی تا آخرین لحظات عمر راهی جز راه سیدالشهدا حضرت اباعبدالله الحسین(ع) را انتخاب نکرد. حقیقت فرهنگ عاشورا نیز همین است، یعنی انسان همه زندگی و مرگ خود را در مسیر پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) قرار دهد. دعای معروفی که در زیارتها میخوانیم، بیانگر همین حقیقت است: «اللَّهُمَّ اجْعَلْ مَحْيَايَ مَحْيَا مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَمَمَاتِي مَمَاتَ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ؛ خداوندا، زندگی مرا زندگی محمد و آل محمد و مرگ مرا مرگ محمد و آل محمد قرار ده». پایان زندگی ایشان نیز گواه همین مسیر بود، یعنی عمری را در خدمت به اسلام، قرآن، مردم و اداره جامعه اسلامی سپری کرده و سرانجام با عزت، سربلندی و در حال انجام وظیفه، این دنیا را ترک گفتند. این همان ثمره تربیت در مکتب عاشورا است؛ مکتبی که انسان را تا آخرین لحظه عمر در مسیر حق ثابتقدم نگه میدارد.
خداوند متعال درباره شهیدان میفرماید: «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا ۚ بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ؛ هرگز کسانی را که در راه خدا کشته شدهاند مرده مپندار، بلکه آنان زندهاند و نزد پروردگارشان روزی داده میشوند». براساس این وعده الهی، حیات شهید با پایان زندگی دنیوی خاتمه نمییابد، بلکه از همان لحظه حیات حقیقی و معنوی او آغاز میشود. از این منظر، فرهنگ عاشورایی که رهبر شهید انقلاب اسلامی در تمام مراحل زندگی خود به آن پایبند بود، پس از شهادت نیز آثار و برکات خود را در جامعه اسلامی بر جای میگذارد و راه و اندیشه ایشان همچنان الهامبخش نسلهای آینده خواهد بود.
ایکنا ـ با توجه به اینکه سالهای متمادی به همراه جامعه مداحان و پیرغلامان اهل بیت(ع) در محضر رهبر شهید انقلاب اسلامی حضور داشتید، به نظر شما مهمترین توصیه ایشان به مداحان در سالهای اخیر چه بود؟
مهمترین توصیه رهبر شهید انقلاب اسلامی به جامعه مداحان این بود که حقیقت فرهنگ عاشورا را پیش از آنکه در سخن و مرثیه به مردم منتقل کنند، در زندگی شخصی خود به نمایش بگذارند. ایشان همواره بر این نکته تأکید داشتند که مداح اهل بیت(ع) صرفاً راوی فضائل و مصائب خاندان عصمت و طهارت نیست، بلکه باید خود تجسم عملی آموزههای عاشورا و سبک زندگی اهل بیت(ع) باشد. از نگاه ایشان اثرگذارترین شیوه تبلیغ، تبلیغ عملی است، یعنی مردم پیش از آنکه سخنان یک مداح را بشنوند، رفتار، اخلاق، سبک زندگی و منش او را مشاهده میکنند. این نگاه ریشه در آموزههای قرآن کریم دارد. خداوند متعال میفرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ؛ ای کسانی که ایمان آوردهاید، چرا سخنی میگویید که به آن عمل نمیکنید؟ نزد خدا بسیار ناپسند است که چیزی بگویید و خود به آن عمل نکنید». رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز با استناد به همین معارف معتقد بودند کسی که خود را نوکر حضرت اباعبدالله الحسین(ع) میداند، باید پیش از هر چیز فرهنگ حسینی را در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی خود پیاده کند. اگر یک مداح در محیط خانواده، در تربیت فرزندان، در کسب روزی حلال، در رعایت اخلاق اسلامی و در تعامل با مردم بر اساس سیره اهل بیت(ع) رفتار کند، همین رفتار به تنهایی بزرگترین دعوت به معروف و مؤثرترین شیوه تبلیغ دین خواهد بود؛ تبلیغی که گاه از هزاران سخنرانی و مرثیه اثرگذارتر است و نیازی به توصیه زبانی ندارد.
بنده از دوران مسئولیت ریاست جمهوری ایشان توفیق حضور در محضر این شخصیت الهی را داشتم و از همان سالها بارها از رهنمودهای ایشان بهرهمند شدم. یکی از توصیههایی که همواره در ذهنم باقی مانده، این بود که خطاب به مداحان فرمودند: «رسالت شما این است که مردم را با اخلاق اسلامی آشنا کنید». ایشان معتقد بودند هر اندازه جامعه با اخلاق، معنویت و فرهنگ اصیل اسلام مأنوس شود، به همان میزان از فرهنگ مادی و آسیبهای ناشی از سبک زندگی غربی فاصله خواهد گرفت. از نگاه ایشان اصلاح جامعه از درون خانواده آغاز میشود. به همین دلیل، همواره بر اهمیت کسب روزی حلال، تربیت صحیح فرزندان و رعایت ارزشهای اسلامی در محیط خانواده تأکید میکردند. اگر پدر و مادر در عمل به دستورات الهی پایبند باشند و لقمه حلال بر سر سفره خانواده بیاورند، زمینه گرایش فرزندان به پاکی، دینداری و پرهیز از انحرافات نیز فراهم خواهد شد. این همان سبک زندگی اسلامی است که رهبر شهید انقلاب اسلامی آن را مقدمه شکلگیری جامعهای مؤمن، سالم و عاشورایی میدانستند.
در سالهای پایانی عمر شریف ایشان نیز بهویژه در آخرین دیدارهای جامعه مداحان با معظمله، این مطالبه بیش از گذشته مورد تأکید قرار گرفت. در بیانات ایشان بهروشنی میشد مشاهده کرد که هدایت فرهنگی جامعه را یکی از مهمترین مسئولیتهای مداحان اهل بیت(ع) میدانستند. ایشان از جامعه مداحان انتظار داشتند علاوه بر حفظ اصالت مجالس اهل بیت(ع)، با بصیرت، اخلاق، معرفت دینی و رفتار شایسته، نقش مؤثری در هدایت فکری و معنوی مردم بهویژه نسل جوان ایفا کنند و با عمل خود مروج فرهنگ ناب عاشورا و سیره اهل بیت(ع) باشند.
ایکنا ـ به نظر شما مهمترین وظیفه مداحان اهلبیت(ع) پس از شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی در جامعه چیست؟
مهمترین وظیفه جامعه مداحان پس از شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی، زنده نگه داشتن اندیشه، رهنمودها و فرامین ایشان در جامعه است. البته این سخن به معنای ترویج یک دیدگاه شخصی نیست؛ زیرا ایشان هیچگاه سخنی خارج از چارچوب قرآن کریم، سیره پیامبر اکرم(ص) و معارف اهل بیت(ع) بیان نکردند. همه تأکیدات و توصیههای ایشان ریشه در آموزههای اصیل اسلام داشت و به همین دلیل، حفظ و تبیین این معارف در واقع پاسداری از فرهنگ قرآن و اهل بیت(ع) است. از آنجا که ما براساس اعتقادات شیعه در دوران غیبت موظف به تبعیت از ولی فقیه و عالم ربانی هستیم، وظیفه داریم رهنمودهای چنین شخصیتهایی را به نسلهای آینده منتقل کنیم. شایسته است پژوهشگران، شاعران، نویسندگان و مداحان اهلبیت(ع) فرمایشات و توصیههای رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره رسالت مداحی، تعهد نسبت به اسلام، قرآن، انقلاب اسلامی و مسئولیتهای فرهنگی مداحان را گردآوری، تدوین و تبیین کنند. این مجموعه میتواند به عنوان یک منبع آموزشی و اخلاقی در اختیار مداحان، ذاکران اهلبیت(ع) و حتی نسل جوان قرار گیرد تا با مبانی فکری و فرهنگی این مکتب بیشتر آشنا شوند.
بیتردید، انتقال این معارف نباید به مناسبتهای خاص یا ایام سوگواری محدود شود، بلکه لازم است به صورت مستمر در جلسات مذهبی، دورههای آموزشی و محافل فرهنگی مورد توجه قرار گیرد. همانگونه که برخی از آموزههای دینی بر اثر تکرار، به فرهنگ عمومی جامعه تبدیل شدهاند، رهنمودهای برگرفته از قرآن و سیره اهل بیت(ع) نیز باید همواره یادآوری و تبیین شوند تا در زندگی مردم اثرگذار باشند. برای نمونه، خداوند متعال بر تلاوت سوره مبارکه «حمد» در هر نماز تأکید کرده است؛ سورهای که مسلمانان در تمام نمازهای واجب و مستحب آن را تکرار میکنند. این تکرار صرفاً یک عمل عبادی نیست، بلکه نوعی تربیت مستمر انسان بر محور توحید، بندگی و توکل به خداوند است. در این سوره میخوانیم: «إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ؛ تنها تو را میپرستیم و تنها از تو یاری میجوییم». این آیه به انسان میآموزد که وابستگی حقیقی تنها به خداوند است و هر کس زندگی خود را بر محور بندگی خدا تنظیم کند، از وابستگی به غیر او رهایی مییابد.
رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز همواره بر همین اصل تأکید داشتند و معتقد بودند عزت، استقلال و موفقیت جامعه اسلامی در گرو اتصال به خداوند و عمل به دستورات الهی است، نه در تکیه بر قدرتهای مادی. از اینرو، جامعه مداحان نیز باید این مسیر را ادامه دهد؛ یعنی علاوه بر بیان فضائل و مصائب اهل بیت(ع)، معارف قرآن، سیره اهل بیت(ع) و رهنمودهای عالمان ربانی را با زبان هنر، شعر و مرثیه به جامعه منتقل کند. اگر مداحان این رسالت را با اخلاص و تعهد دنبال کنند، بیتردید میتوانند در هدایت فرهنگی و معنوی جامعه نقش مؤثری ایفا کنند، به الگویی برای دیگران تبدیل شوند و در پیشگاه الهی نیز از جایگاه والایی برخوردار باشند؛ چراکه هر کس مردم را به سوی خدا و ارزشهای الهی هدایت کند، در ثواب عمل آنان شریک خواهد بود و این از بزرگترین سرمایههای معنوی برای انسان در روز قیامت است.
انتهای پیام
