13 اثر نمایشی در ۱۰ نقطه مسیر اربعین اجرا می‌شود

به گزارش خبرنگار ایکنا، نشست خبری دهمین همایش تئاتر پیاده‌روی اربعین «روایت راهیان» امروز ۲۹ تیرماه با حضور کوروش زارعی، دبیر همایش و سید مصطفی موتورچی، دبیر اجرایی این رویداد برگزار شد.

کوروش زارعی در ابتدای این نشست خبری با بیان اینکه نزدیک به ۱۰ سال است افتخار دبیری این رویداد هنری را بر عهده دارد، اظهار کرد: اگرچه اکنون مسئولیت مدیریت مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری را بر عهده ندارم، اما همچنان هماهنگی و دبیری این رویداد را دنبال می‌کنم تا همانند سال‌های گذشته، برنامه‌های نمایشی در مسیر پیاده‌روی اربعین با کیفیت مناسب برگزار شود. امسال نیز مرکز هنرهای نمایشی همانند دوره‌های گذشته فراخوان آثار را منتشر کرد و هنرمندان از استان‌ها و شهرهای مختلف کشور آثار خود را در گونه‌های متنوع نمایشی به دبیرخانه ارسال کردند.

زارعی با اشاره به تنوع آثار رسیده به دبیرخانه گفت: تلاش ما این بوده است که همانند سال‌های گذشته، مجموعه‌ای متنوع از تولیدات نمایشی را برای اجرا در مسیر پیاده‌روی اربعین انتخاب کنیم تا زائران با گونه‌های مختلف هنرهای نمایشی روبه‌رو شوند. آثار رسیده شامل تعزیه به زبان فارسی، تعزیه به زبان عربی، تئاتر خیابانی به دو زبان فارسی و عربی، نمایش عروسکی و دیگر قالب‌های نمایشی بود. پس از بررسی آثار، در نهایت ۱۳ اثر برای حضور در این رویداد انتخاب شدند که هر یک با توجه به کیفیت هنری و محتوایی، در مسیر پیاده‌روی اربعین اجرا خواهند شد. از جمله این آثار می‌توان به نمایش‌های خیابانی به کارگردانی شاهوردی، آثار نمایشی عربی و فارسی و همچنین نمایش عروسکی به کارگردانی میثمی یوسفی اشاره کرد که برای اجرا در عراق آماده شده‌اند.

وی درباره محل اجرای آثار نیز توضیح داد: امسال گروه‌های نمایشی در ۱۰ نقطه از مسیر پیاده‌روی اربعین به اجرای برنامه خواهند پرداخت. این اجراها در موکب‌ها و عمودهای مختلف از جمله عمود ۱۶۰ نجف، عمود ۳۲۰، عمود ۷۵۵، عمود ۷۴۳، عمود ۸۴۰، عمود ۹۷۴، عمود ۱۱۲۰ و چند نقطه دیگر از مسیر نجف تا کربلا برگزار می‌شود تا زائران بتوانند در طول مسیر از برنامه‌های هنری بهره‌مند شوند. همانند سال گذشته، یک موکب سیار نیز در قالب تریلی در مسیر مستقر خواهد شد و گروه‌های نمایشی علاوه بر اجرا در عمودهای تعیین‌شده، در این موکب سیار نیز برنامه‌های خود را برای زائران اجرا خواهند کرد. به گفته وی، هدف از این برنامه‌ریزی، افزایش دسترسی زائران به اجراهای نمایشی و ایجاد تنوع بیشتر در برنامه‌های فرهنگی مسیر اربعین است.

دبیر دهمین همایش تئاتر پیاده‌روی اربعین با قدردانی از نهادهای همکار در برگزاری این رویداد گفت: امسال برای نخستین بار پس از ۹ دوره برگزاری، معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مرکز هنرهای نمایشی نیز در کنار حوزه هنری به عنوان همراهان این رویداد حضور دارند. درضمن از مهدی شفیعی، اتابک نادری و همچنین مسئولان سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران به دلیل همکاری در برگزاری این همایش قدردانی می‌کنم. همراهی این مجموعه‌ها موجب شده است بخشی از نیازهای اجرایی این رویداد بهتر تأمین شود. 

وی درباره برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای جاماندگان اربعین گفت: تلاش کرده‌ایم همان تنوعی که در اجراهای کشور عراق وجود دارد، در این مسیر نیز حفظ شود. به همین دلیل، اجرای تعزیه، نقالی، تئاتر خیابانی و دیگر قالب‌های نمایشی در دستور کار قرار گرفته است تا مردم داخل کشور نیز بتوانند از برنامه‌های فرهنگی و هنری مرتبط با اربعین بهره‌مند شوند. هدف ما این است که هنرهای نمایشی بتوانند در کنار آیین پیاده‌روی جاماندگان اربعین، فضای معنوی این مراسم را تقویت کرده و مخاطبان بیشتری را با پیام عاشورا و فرهنگ حسینی همراه کنند.

دبیر همایش در ادامه نشست خبری به موضوع تأمین هزینه‌های این رویداد اشاره کرد و گفت: مشکلات مالی همواره یکی از چالش‌های اصلی حوزه فرهنگ و هنر بوده و این مسئله محدود به امسال نیست. با این حال، تلاش کرده‌ایم با همراهی نهادهای مختلف، این رویداد بدون وقفه برگزار شود. در صورت فراهم شدن شرایط، پیش‌بینی کرده‌ایم نیمه شهریورماه مراسم اختتامیه برگزار شود تا از گروه‌های نمایشی حاضر در این دوره قدردانی به عمل آید.

زارعی در عین حال تأکید کرد که اساس حضور هنرمندان در این رویداد بر مبنای نذر فرهنگی است و هیچ‌یک از گروه‌های نمایشی دستمزدی برای اجراهای خود دریافت نمی‌کنند. در صورت برگزاری مراسم اختتامیه، تنها هدایا و تقدیرهای نمادین به هنرمندان اهدا خواهد شد و پرداخت دستمزد در برنامه همایش پیش‌بینی نشده است.

زارعی در ادامه با اشاره به هزینه‌های اجرایی برگزاری همایش در کشور عراق اظهار کرد: بخش عمده هزینه‌های این رویداد مربوط به جابه‌جایی گروه‌های نمایشی، حمل تجهیزات و تأمین وسایل حمل‌ونقل در عراق است. هزینه اجاره اتوبوس برای انتقال گروه‌ها بسیار بالاست و تنها برای رفت گروه‌ها باید صدها میلیون تومان پرداخت شود و پس از آن نیز هزینه‌های جابه‌جایی میان موکب‌ها و محل‌های اجرا وجود دارد. در سال‌های اخیر با تعامل و همکاری موکب‌های عراقی، بخش مهمی از مشکلات مربوط به اسکان و پذیرایی گروه‌های نمایشی برطرف شده است و همین موضوع نقش مهمی در کاهش هزینه‌ها و تسهیل اجرای برنامه‌ها داشته است. تجربه نشان داده است که همکاری با موکب‌های عراقی در بسیاری از موارد آسان‌تر و منظم‌تر از برخی موکب‌های ایرانی بوده و در این زمینه تعامل مطلوبی شکل گرفته است.

وی با اشاره به تجربه همکاری با موکب‌های ایرانی و عراقی افزود: در سال‌های گذشته بارها با مسئولان برخی موکب‌های ایرانی برای میزبانی گروه‌های نمایشی مذاکره کرده‌ایم، اما در مواردی پس از انجام هماهنگی‌های اولیه، امکان اجرای برنامه مطابق توافق فراهم نشده است و این مسئله روند برنامه‌ریزی را با دشواری مواجه کرده است. هر زمان که با موکب‌های عراقی وارد مذاکره شده‌ایم، علاوه بر اسکان و پذیرایی، امکانات مورد نیاز اجرا از جمله محل مناسب، تجهیزات صوتی و دیگر ملزومات نیز در اختیار گروه‌ها قرار گرفته است.  

دبیر دهمین همایش تئاتر پیاده‌روی اربعین در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شعار امسال اربعین اظهار کرد: شعار انتخاب‌شده برای مراسم امسال برگرفته از جمله «مثلی لا یبایع مثل یزید» است که به فرمایش حضرت امام حسین(ع) نسبت داده می‌شود. این جمله در سال‌های اخیر بارها از سوی شهید سید حسن نصرالله نیز مورد تأکید قرار گرفته بود و به همین دلیل به عنوان شعار محوری برنامه‌های فرهنگی اربعین انتخاب شده است. پیام اصلی این شعار ایستادگی در برابر ظلم، استکبار و ستم است و تلاش می‌کنیم این مفهوم در بخش‌های مختلف برنامه‌های نمایشی نیز بازتاب داشته باشد. هنرمندان حاضر در این رویداد تلاش می‌کنند مفاهیم عاشورا، آزادگی، مقاومت و عزت را در قالب آثار نمایشی برای مخاطبان روایت کنند.

وی با بیان اینکه تئاتر پیاده‌روی اربعین طی یک دهه گذشته به یک جریان فرهنگی تبدیل شده است، اظهار کرد: زمانی که این برنامه آغاز شد، اجرای تئاتر در مسیر پیاده‌روی اربعین سابقه چندانی نداشت، اما امروز بسیاری از گروه‌های نمایشی عراقی نیز به اجرای آثار نمایشی در موکب‌ها روی آورده‌اند. اگرچه شیوه اجرای آثار عراقی با اجراهای گروه‌های ایرانی تفاوت دارد و بسیاری از آنان از شیوه‌های نمایشی مبتنی بر پخش صدا و اجرای هماهنگ استفاده می‌کنند، اما اصل شکل‌گیری این جریان فرهنگی را می‌توان یکی از دستاوردهای برگزاری مستمر همایش تئاتر پیاده‌روی اربعین دانست. گسترش هنرهای نمایشی در مسیر اربعین نشان می‌دهد که این هنر توانسته است جایگاه خود را در میان برنامه‌های فرهنگی این رویداد بزرگ مردمی پیدا کند.

زارعی در ادامه با تأکید بر اهمیت کیفیت آثار نمایشی گفت: مهم‌ترین معیار انتخاب آثار برای حضور در همایش، کیفیت هنری و توانایی آنها در برقراری ارتباط با مخاطب است. هر سال آثار متعددی از سراسر کشور به دبیرخانه ارسال می‌شود، اما تنها آثاری انتخاب می‌شوند که علاوه بر برخورداری از کیفیت فنی، دارای محتوای مناسب و اثرگذار باشند. هنر نمایش زمانی می‌تواند پیام خود را به مخاطب منتقل کند که از نظر اجرا، متن، کارگردانی و بازیگری در سطح مطلوبی قرار داشته باشد. مطلب بعد اینکه، طی سال‌های گذشته تلاش‌های فراوانی برای تولید آثار مشترک میان هنرمندان ایرانی و عراقی انجام شده، اما رسیدن به زبان مشترک در حوزه تولیدات نمایشی همچنان نیازمند زمان، گفت‌وگو و تعامل بیشتر است. امیدوارم در سال‌های آینده زمینه همکاری‌های حرفه‌ای میان هنرمندان دو کشور بیش از گذشته فراهم شود.

دبیر همایش با اشاره به رویکرد محتوایی آثار نمایشی اظهار کرد: دبیرخانه همایش همواره تلاش کرده است متناسب با مهم‌ترین رخدادهای جهان اسلام، آثار نمایشی جدید تولید یا سفارش دهد تا مخاطبان اربعین با موضوعات روز نیز ارتباط برقرار کنند. در سال‌های گذشته نمایش‌هایی با موضوع فلسطین، غزه و کودکان مظلوم این منطقه در مسیر پیاده‌روی اربعین اجرا شد و امسال نیز آثاری با موضوع جنگ ۱۲ روزه، تحولات اخیر منطقه و مسائل مرتبط با جبهه مقاومت در برنامه اجراها قرار گرفته است. 

زارعی در انتها از پیگیری ایده تشکیل اتحادیه تئاتر جهان اسلام خبر داد و افزود: سال‌هاست ایجاد چنین اتحادیه‌ای را دنبال می‌کنم تا هنرمندان کشورهای اسلامی بتوانند در قالب جشنواره‌ها، دوره‌های آموزشی، نشست‌های تخصصی و تولیدات مشترک با یکدیگر همکاری داشته باشند. در صورت تحقق این ایده، میزبانی برنامه‌های اتحادیه به صورت دوره‌ای میان کشورهای اسلامی جابه‌جا خواهد شد تا زمینه تعامل گسترده‌تر هنرمندان جهان اسلام و تقویت دیپلماسی فرهنگی از طریق هنرهای نمایشی فراهم شود.

سید مصطفی موتورچی، دبیر اجرایی همایش، در ادامه جلسه با تأکید بر اینکه گروه‌های حاضر در دهمین همایش تئاتر مردمی پیاده‌روی اربعین تنها با یک اثر در این رویداد حضور ندارند، بیان کرد: اغلب گروه‌های نمایشی با چند اثر و قالب‌های متنوع در همایش شرکت می‌کنند تا مخاطبان در طول مسیر پیاده‌روی با برنامه‌های متفاوتی روبه‌رو شوند. به عنوان نمونه، یکی از آثار به کارگردانی شاهوردی به صورت یک سه‌گانه طراحی شده که در آن به موضوعاتی همچون شهید حاج قاسم سلیمانی، شخصیت‌های تاثیرگذار جبهه مقاومت و همچنین نگاه مقاومت در جهان اسلام پرداخته می‌شود. این اثر با رویکردی تلفیقی تلاش می‌کند مفاهیم مقاومت، ایثار و پایداری را در قالب هنرهای نمایشی برای مخاطبان روایت کند.

موتورچی ادامه داد: در کنار این اثر، نمایش خیابانی دیگری با عنوان «خون و شمشیر» نیز در برنامه اجراها قرار دارد که به روند شکل‌گیری و اقدامات رژیم صهیونیستی از ابتدای تاریخ این رژیم تا تحولات امروز منطقه می‌پردازد. این نمایش با مرور وقایع مختلف، به موضوع غزه، جنایت‌های صورت‌گرفته علیه مردم فلسطین و همچنین رخدادهای مرتبط با جبهه مقاومت می‌پردازد و تلاش دارد تصویری هنری از تحولات روز جهان اسلام ارائه کند. درباره تعزیه‌ها نیز باید بگویم، گروه‌های تعزیه فارسی و عربی هر یک با پنج مجلس تعزیه در این رویداد حضور خواهند داشت و مجالسی همچون شهادت امام حسین(ع)، حضرت عباس(ع)، حضرت علی‌اکبر(ع) و حضرت قاسم(ع) را برای زائران اجرا می‌کنند. نمایش «لالایی زیر آوار» نیز از دیگر آثار منتخب این دوره است که با نگاهی به مسائل روز، میان حوادث معاصر و وقایع عاشورای سال ۶۱ هجری قمری پیوند برقرار می‌کند.

دبیر اجرایی دهمین همایش تئاتر مردمی پیاده‌روی اربعین با بیان اینکه مهم‌ترین شاخص در انتخاب آثار، نسبت آنها با شعار امسال اربعین بوده است، اظهار کرد: پرسش اصلی دبیرخانه این بود که نسبت آثار نمایشی با فرمایش حضرت امام حسین(ع) مبنی بر «مثلی لا یبایع مثل یزید» چیست و هنرمندان چگونه می‌توانند این مفهوم را با زبان هنر برای مخاطبان امروز تبیین کنند. تلاش شده است آثاری انتخاب شوند که علاوه بر برخورداری از کیفیت هنری، پاسخی روشن به این پرسش ارائه دهند و بتوانند پیوند میان فرهنگ عاشورا، مقاومت و مسائل روز جهان اسلام را برای مخاطبان تبیین کنند.

موتورچی با اشاره به تغییرات اجرایی دهمین دوره همایش گفت: پیش از این، اجراهای همایش معمولاً در سه یا چهار نقطه از مسیر پیاده‌روی اربعین متمرکز بود و گروه‌ها در همان مناطق مستقر می‌شدند، اما امسال با آسیب‌شناسی تجربه ۹ دوره گذشته، تصمیم گرفته شد دامنه اجراها گسترش یابد. بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، همایش از سوم مرداد آغاز خواهد شد و تا چهاردهم مرداد، همزمان با بازگشت گروه‌های نمایشی به کشور، ادامه خواهد داشت. همچنین اجراها در ۱۰ نقطه مختلف مسیر نجف تا کربلا برگزار می‌شود که این موضوع از نظر گستره جغرافیایی و تعداد محل‌های اجرا، گسترده‌ترین دوره برگزاری همایش از زمان آغاز آن تاکنون به شمار می‌رود. جدول زمان‌بندی و محل دقیق اجراهای گروه‌های نمایشی نیز به زودی منتشر خواهد شد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به رویکرد بین‌المللی همایش اشاره کرد و گفت: یکی از اهداف اصلی برگزاری همایش بین‌المللی تئاتر مردمی پیاده‌روی اربعین این است که متناسب با زبان زائران کشورهای مختلف، آثار نمایشی تولید و اجرا شود. در سال‌های گذشته نمایش‌ها و برنامه‌هایی به زبان‌های فارسی، عربی، انگلیسی، ترکی و اردو اجرا شده بود تا زائران از ملیت‌های مختلف بتوانند ارتباط مستقیم‌تری با آثار برقرار کنند، اما امسال به دلیل شرایط ناشی از جنگ، محدودیت‌های مالی و برخی مسائل اجرایی، امکان تولید آثار به همه این زبان‌ها فراهم نشد. با وجود این محدودیت‌ها، تلاش شده است اجراهای امسال دست‌کم به زبان‌های فارسی و عربی برگزار شود و در آینده، با فراهم شدن شرایط، دوباره دامنه اجراها به زبان‌های دیگر نیز گسترش یابد.

موتورچی در پایان با بیان اینکه آرمان برگزارکنندگان همایش، اجرای نمایش برای همه زائران با زبان مادری آنان است، گفت: اربعین یک رویداد جهانی است و مخاطبان آن تنها به زائران ایرانی و عراقی محدود نمی‌شوند، از این رو تلاش داریم در سال‌های آینده زمینه تولید و اجرای آثار به زبان‌های مختلف را فراهم کنیم تا هر زائر بتواند با زبان خود، پیام عاشورا و فرهنگ مقاومت را از طریق هنرهای نمایشی دریافت کند. امیدوارم  با توسعه همکاری‌های بین‌المللی، افزایش حمایت‌های فرهنگی و رفع محدودیت‌های مالی، این هدف در دوره‌های آینده محقق شود و همایش «روایت راهیان» بیش از گذشته به یک رویداد فرهنگی فراگیر در جهان اسلام تبدیل شود.