میراث ماندگار رهبر شهید در آستان قدس رضوی
مجموعه هدایای رهبر شهید، آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای به آستان قدس رضوی، فراتر از یک مجموعه موزهای، گواهی مکتوب بر پیوند عمیق میان ترازوی زهد و میراث معنوی است. در این مجموعه، از اشیای نفیس و ابزارهای جنگی گرفته تا بیش از ۱۷ هزار نسخه خطی و مکتوب که ایشان را به بزرگترین اهداکننده در تاریخ هزارساله این کتابخانه تبدیل کرده، طیف وسیعی از وقفهای بینظیر به چشم میخورد.
مجموعه هدایای رهبر شهید، آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای به آستان قدس رضوی، فراتر از یک مجموعه موزهای، گواهی مکتوب بر پیوند عمیق میان ترازوی زهد و میراث معنوی است. در این مجموعه، از اشیای نفیس و ابزارهای جنگی گرفته تا بیش از ۱۷ هزار نسخه خطی و مکتوب که ایشان را به بزرگترین اهداکننده در تاریخ هزارساله این کتابخانه تبدیل کرده، طیف وسیعی از وقفهای بینظیر به چشم میخورد.
این میراث عظیم، بازتابدهنده ویژگیهای اخلاقی و منش این رهبر شهید در بیاعتنایی به دنیاست؛ همان ویژگیهایی که در سنت اسلامی، الگوی سلمان محمدی شناخته میشود؛ مردی که خواسته حق را بر خواسته خویش مقدم میداشت و علم و عالمان را عزیز میداشت. متن زیر به قلم حجتالاسلام والمسلمین امرالله شجاعیراد، استاد و پژوهشگر حوزه، به ابعاد متفاوت این وقف بزرگ و بررسی جزئیات آثار ارزشمند اهدایی ایشان میپردازد:
موزه امام خامنهای در آستان قدس رضوی دربرگیرنده هدایایی ارزشمند از سراسر جهان؛ از شمشیرهای طلا و نقره گرفته تا آثار نفیس و کمنظیری مانند نسخههای نفیس خطی است. هر کدام از این هدایا میتوانست بخشی از یک زندگی اشرافی را برای صاحبش رقم بزند، اما با دوراندیشی عاقلانه و عاشقانه و زاهدانه امام شهیدمان سرنوشت دیگری پیدا کرد. تنها فهرست کتابهای خطی نفیسی که ایشان به آستان قدس رضوی اهدا کرد چهارده جلد شده است یعنی مجموعاً حدود ۱۸ هزار نسخه خطی نفیس و با ارزش.
مرحوم آقا سیدجلالالدین آشتیانی فیلسوف برجسته معاصر درباره ایشان گفته بود: «آسیدعلی آقا درویشه» و بیاعتنا به دنیا. قابل ذکر آنکه ایشان حتی نسخه خطی مربوط به جدشان علامه سیدحسین حسینی خامنه، بهنام «حاشیه قوانین الأصول» را برای خود نگه نداشتند و آن را نیز به آستان قدس اهدا کرده و تعلیقهای بر این نسخه نوشتند (فهرست نسخههای خطی آستان قدس رضوی، ج ۱۶، ص ۱۷۳، شماره ۲/ ۱۵۶۵۰). شاید اگر شخص دیگری بود این نسخه را بهعنوان یادگاری برای خود و خانواده و نسلش نگاه میداشت.
قابل ذکر است که اگر مجموعه نسخههای خطی و چاپی که ایشان اهدا کردند جمعآوری میشد یکی از بزرگترین کتابخانههای کشور شکل میگرفت و برای تأمین معاش خود و چندین نسل بعد نیز کافی بود، اما ایشان به دور از این تعلقات بود و برای خود چیزی نخواست و در یک کلمه فانی در آقا علی بن موسی الرضا علیه آلاف التحیة والثناء بودند.
حقیر دیر زمانی پیش نامهای به محضرشان نوشتم و ملاحظات خودم را درباره این نسخه جدشان در چند صفحه به حضرتشان منتقل کردم و در مکاتبه علمی در موضوع دیگری که با ایشان داشتم، بعد از چند ماه آقای مروی از بیت ایشان تماس گرفتند و مراتب تشکر آقا نسبت به مطالب ارسالی حقیر را ابلاغ کردند و واقعاً از این همه بزرگواری و اهتمام تعجب کردم. ایشان این چنین با این همه مشغله کاری داخلی و خارجی، شیفته مباحث علمی بودند و برای آن وقت میگذاشتند و چنانچه در روایت آمده عاشق دانش و دانشمندان بودند.
یکی از یاران امام صادق (ع) از ایشان پرسید: چقدر از شما میشنوم که سلمان فارسی را نام میبرید؟ حضرت فرمود: نگو سلمان فارسی، بگو سلمان محمدی. میدانی چرا زیاد نام سلمان را میبریم؟ عرض کردم: نمیدانم. فرمودند: بهخاطر سه ویژگی: ۱. خواسته امیرالمؤمنین را بر خواسته خود مقدم میداشت. ۲. محرومان و فقرا را دوست داشت و بر ثروتمندان ترجیح میداد. ۳. علم و عالمان را گرامی میداشت. (امالی شیخ طوسی؛ ص ۱۳۳) و این سه ویژگی برجسته و سایر ویژگیهای دیگر بود که امام شهیدمان را محبوب امام زمانش و محبوب همه دلهای پاک گرداند و خداوند بهترین مصلحت را که شهادت باشد برایش تقدیر کرد.
هدایا و نذورات حضرت آیتالله خامنهای به آستان قدس رضوی علاوه بر تعدد و تکثر دارای تنوع کمنظیری است و به چندین رسته تقسیم میشود؛ ابزار جنگی، تابلوهای قیمتی، فرش و قالیچه، وسایل زینتی، تندیسها، گلدان، نسخ خطی، آثار خوشنویسی، اشیای چاپ برجسته، دستگاههای دیجیتال و آنالوگ کاربردی در حوزههای مختلف، لوح، انواع مدال، کتب، آثار چوبی، ظروف قدیمی، انواع ساعت، ماکتهای اماکن خاص و تاریخی جهان، وسایل قیمتی ساخته شده با طلا و نقره، اشیای نفیس متعلق به بقاع متبرکه ائمه اطهار(ع) از فرش گرفته تا پرچم، مجموعههای سکه، اسکناسهای تاریخی، وسایل سفالی، مجسمه، سنگهای قیمتی، تابلوهای تمبر، نقاشیهای قدیمی و نفیس، کتاب، قرآن، صنایع چرمی و سازهای محلی از مهمترین دسته اقلامی هستند که رهبر معظم انقلاب اسلامی شهید آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای به حرم مطهر رضوی اهدا کردهاند.
قابل توجه آنکه رهبر شهید ما؛ بزرگترین اهدا کننده نسخههای خطی به گنجینه هزار ساله آستان قدس رضوی هستند. به گفته مدیر مخطوطات سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، از میان هزاران واقف و اهداکننده، نام رهبر شهید(رضوانالله تعالی علیه)، در جایگاهی ویژه میدرخشد. ایشان با نگاهی آیندهنگر و دغدغهای عمیق نسبت به حفظ میراث مکتوب، طی سالهای ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۴، در ۸۰ مرحله، ۱۷ هزار و ۵۲۲ اثر شامل نسخههای خطی، قرآنهای نفیس، دستنوشتهها، نسخههای عکسی و کتابهای چاپ سنگی و سربی را به کتابخانه آستان قدس رضوی اهدا کردند، اقدامی که ایشان را به بزرگترین اهداکننده نسخههای خطی در تاریخ هزار ساله این کتابخانه تبدیل کرده است.
قابل ذکر آنکه آخرین هدیه فرهنگی ایشان، اهدای ۸۱۰ اثر پیش از شهادت بوده است. آخرین برگ از این وقف فرهنگی، بهمنماه ۱۴۰۴ و تنها یک ماه پیش از شهادت ایشان رقم خورد؛ زمانیکه ۸۱۰ اثر ارزشمند دیگر نیز به این گنجینه سپرده شد تا پیوند دیرینه رهبر شهید با بارگاه ملکوتی حضرت رضا(ع) در قالب میراثی ماندگار برای نسلهای آینده استمرار یابد.
در میان آثار اهدایی، نسخههایی کمنظیر از قرآن کریم، از جمله قرآن منسوب به امام حسین(ع)، قرآن به خط محمد صادق خوانساری و قرآن کتابتشده به قلم عبدالله رنانی اصفهانی، نگاه هر پژوهشگر و هنردوستی را به خود جلب میکند. همچنین نسخههایی چون «مصابیحالسنة» با تاریخ کتابت ۵۷۸ هجری قمری و «زبدةالهیئة» خواجه نصیرالدین طوسی با تاریخ ۶۸۵ هجری قمری، از کهنترین و ارزشمندترین آثار این مجموعه بهشمار میرود. مجموعه این هدایا در موزه امام خامنهای و کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری میشود.
انتهای پیام
