اصول مهم همراهی با نوجوان در عصر دیجیتال + فیلم

شاید برای بسیاری از افراد، «اوقات فراغت» فقط به معنای زمان خالی از کار یا فاصله میان وظایف روزمره باشد؛ اما وقتی سخن از نوجوانی به میان می‌آید، این ساعات به‌ظاهر بی‌برنامه، به یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین بخش‌های زندگی روزانه تبدیل می‌شوند. نوجوانی، دوره حساس شکل‌گیری هویت، اوج هیجانات و زمانی است که ذهن بیش از هر مرحله دیگری به تجربه، کشف و خلاقیت نیاز دارد.

اوقات فراغت، برخلاف آنچه گاه تصور می‌شود، زمان هدررفته نیست؛ بلکه فرصتی ارزشمند برای تمرین استقلال، کشف علایق شخصی و حتی بازیابی توان روانی پس از فشار‌های تحصیلی و اجتماعی است. نوجوانی که بتواند این زمان را به شکلی معنادار سپری کند، نه تنها از بسیاری آسیب‌های دوران جوانی در امان می‌ماند، بلکه مهارت‌های زیستن را در بستری طبیعی و بی‌پیرایه می‌آموزد.

خبرگزاری ایکنا بنابر رسالت آگاهی‌بخشی به خانواده‌ها به ویژه والدین، درس‌گفتارهایی را در رابطه با همین موضوع تهیه کرده است که در این مجموعه، لیلا میرمحمدصادقی، روانشناس و مشاور نوجوانان، از لایه‌های پنهان این فرصت طلایی خواهد گفت؛ از چالش‌ها و ظرفیت‌های اوقات فراغت نوجوانان و نقشی که والدین و مربیان می‌توانند در همراهی آگاهانه با نوجوانان ایفا کنند که در ادامه می‌بینیم و می‌خوانیم.

در درس‌گفتار‌ هفتم، قصد داریم به موضوع مهمی بپردازیم که از ارکان اساسی دوران نوجوانی به‌شمار می‌رود؛ ارتباط و تعامل در نوجوانی. بی‌تردید، هرگاه بخواهیم نوجوان را در طراحی برنامه‌ای مطلوب برای اوقات فراغت یاری دهیم – که پیشتر اشاره شد چگونه چنین برنامه‌ریزی‌ای به رشد شخصیت او کمک می‌کند – نمی‌توانیم از نقش تعیین‌کننده روابط با همسالان غافل شویم.

همان‌گونه که در مباحث پیشین نیز به ویژگی‌ها و تغییرات دوره نوجوانی اشاره کردیم، یکی از مهم‌ترین این تغییرات، گرایش طبیعی نوجوان به گروه همسالان و به‌تبع آن، فاصله‌گرفتن نسبی از خانواده است. این مسئله اغلب نگرانی و اضطراب خانواده‌ها را برمی‌انگیزد؛ از این می‌هراسند که مبادا نوجوانشان دیگر به آنها بازنگردد یا مهر و پیوند پیشین کمرنگ شود. اما باید گفت که این تحول و تغییرات، نه تنها طبیعی، بلکه یکی از ویژگی‌های خاص این دوره است؛ نوجوان به‌لحاظ تحولات شناختی و نیز فرایند هویت‌سازی، به‌سوی همسالان جذب می‌شود.

پرسش اساسی اینجاست که والدین در این مرحله چه نقشی می‌توانند ایفا کنند؟ با آگاهی از اینکه این گرایش، جزئی از زیست سالم نوجوانی است، چگونه می‌توانیم بستر‌های امن و سازنده‌ای برای دوستی‌های سالم فراهم آوریم و در کنار نوجوان باشیم تا ارتباطی مؤثر و پویا با همسالان خود برقرار کند.

نکته شایان تأمل دیگر، تأثیرپذیری عمیق این روابط از فضای مجازی است؛ به‌ویژه پس از دوران کرونا، وابستگی نوجوانان به این فضا افزایش یافته و شکل و محتوای ارتباطات دستخوش دگرگونی شده است. پیشتر، بسیاری از تعاملات به‌صورت حضوری رخ می‌داد، اما امروزه مدیریت این روابط برای والدین دشوارتر شده؛ چراکه گفت‌و‌گو‌ها و الگو‌های ارتباطی در فضای مجازی، تفاوت ماهوی یافته است. با این‌حال، اصل بنیادین این است که نمی‌توان نوجوان را از ارتباط با همسالان منع کرد، اما والد می‌تواند با فراهم کردن محیطی امن، زمینه‌ساز تعاملات سالم باشد.

تحقیقات نیز نشان داده است، نوجوانانی که با همسالان سالم و مثبت ارتباط گسترده‌تری دارند، معمولاً از رشد شخصیتی بهتر و در بزرگسالی، از «نیک‌زیستی» یا شادکامی بیشتری بهره‌مند می‌شوند. بنابراین، نمی‌توانیم از این موضوع غافل شویم.