اربعین؛ قدرت نرم جهان اسلام برای تشکیل تمدن مهدوی

اربعین، فراتر از یک مراسم مذهبی، به‌عنوان یک تمرین عینی و شبیه‌سازی زنده از جامعه‌ای است که در عصر ظهور شکل خواهد گرفت. این حماسه عظیم، با ایجاد همدلی، ایثار و وحدت، زمینه‌های تحقق تمدن مهدوی را فراهم می‌آورد، حال اینکه این ارتباط ناگسستنی چگونه شکل گرفته و چطور موجب زمینه‌سازی ظهور می‌شود؛ موضوعی است که خبرنگار ایکنا از همدان، در این‌باره با حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا یوسفی راستگو، پژوهشگر حوزه مهدویت در همدان به گفت‌وگو پرداخته که مشروح آن را در زیر می‌خوانیم:

ایکنا _ آیا ارتباطی بین اربعین و قیام مهدوی در روایات و تفاسیر اسلامی دیده می‌شود؟

در تفسیر آیات سوره شمس «وَ الشَّمْسِ وَ ضَحُئهَا، وَ الْقَمَرِ إِذَا تَلَئهَا، وَ النهََّارِ إِذَا جَلَّئهَا»، امام حسین(ع) به «حارث اعور» فرمودند که به ترتیب، منظور از خورشید، پیامبر(ص)؛ ماه، امیرالمؤمنین علی(ع)؛ و روز، قائم آل محمد(عج) است که زمین را پر از عدل و داد خواهد کرد.

همچنین در روایات، هنگام ظهور، حضرت مهدی(عج) خود را چنین معرفی می‌کنند: «ألا یا اهل العالم إنّ جدی الحسین(ع) قتلوه عطشانا آگاه باشید که جدم حسین(ع) را تشنه کشتند». این نشان می‌دهد که قیام مهدوی، ادامه‌دهنده و احیاگر پیام عاشورا است.

ایکنا _ نقش اربعین در تمدن‌سازی مهدوی چیست؟

اربعین از چند جهت، به‌عنوان زمینه‌ساز و الگویی برای تمدن مهدوی عمل می‌کند اولین مؤلفه شبیه‌سازی جامعه آرمانی است. فضای حاکم بر پیاده‌روی اربعین، از جمله ایثار، محبت، ازخودگذشتگی و وحدت، تصویری از جامعه مهدوی را به نمایش می‌گذارد که براساس عدل و معنویت شکل‌گیرد. این همایش، «نمونه کوچکی از تمدن تحقق‌یافته» است.

دومین مؤلفه، تمرین و رزمایش برای ظهور است. این راهپیمایی به مثابه یک رزمایش و تمرین بزرگ برای یاری امام زمان(عج) است و به مسلمانان می‌آموزد تا برای تحقق حکومت جهانی عدل، آماده و متحد باشند.

سومین مؤلفه، نیز تقویت روحیه جهاد و آمادگی است. این حماسه، روحیه جهاد، غیرت دینی و بذل جان و مال را در راه آرمان‌های اهل بیت(ع) در جامعه زنده می‌کند که از مقدمات قطعی ظهور است.

گفتمان‌سازی و قدرت نرم نیز دیگر تأثیر اربعین برای تشکیل تمدن مهدوی است. اربعین به محور وحدت امت اسلامی تبدیل شده و گفتمان مهدوی را در سطح جهانی ترویج می‌دهد. این قدرت نرم، پایه‌های تمدن نوین اسلامی را استوار می‌سازد.

بنابراین این حرکت، یک تمرین باشکوه برای زندگی در تمدن مهدوی است.

این حماسه، روحیات و ارزش‌های لازم برای یک جامعه آرمانی را در دل انسان‌ها نهادینه می‌کند و عشق به حسین(ع) را به عشق به عدالت جهانی مهدی(عج) پیوند می‌زند. هر گامی که در این مسیر برداشته می‌شود، در حقیقت، گامی برای نزدیک‌تر شدن به طلوع خورشید عدالت است.

ایکنا _ از ظرفیت اربعین چگونه می‌توان برای خون‌خواهی رهبر شهید بهره‌ گرفت؟

اربعین، با پیوند عاشورا و مهدویت، بستری بی‌نظیر برای تحقق آرمان خون‌خواهی است. رهبر معظم انقلاب، آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای در بیانیه آخرشان فرمودند مردم ایران خون‌خواه سیدالشهدا(ع) هستند. شهادت رهبر شهید انقلاب در امتداد شهادت امام حسین(ع) است و بنابراین خون‌خواهی، نه به معنای انتقامی احساسی و مقطعی، بلکه حرکتی اصولی، الهی و تمدنی برای احقاق حق و مبارزه با ظلم است که می‌تواند در ابعاد مختلفی به ظهور برسد اولین بُعد آن بازتعریف و گفتمان‌سازی «خون‌خواهی» است که باید به‌عنوان یک تکلیف شرعی و الهی تبیین شود.

خون‌خواهی رهبر شهید، برگرفته از مبانی دین اسلام است و خون یک مظلوم، به‌ویژه شخصیتی با جایگاه امامت و مرجعیت، باید خون‌خواهی شود.

همچنین تغییر نگاه از «انتقام» به «قیام برای عدالت» باید شکل بگیرد. هدف، قصاصِ صرف نیست، بلکه زمینه‌سازی برای تحقق عدالت جهانی به تاسی از قیام سیدالشهدا(ع) است. تقویت همبستگی و اعلام «بیعت» در راهپیمایی نیز باید اتفاق بیافتد.

همچنین اربعین به «محور همگرایی شیعیان و مسلمانان» تبدیل شده و می‌توان از این ظرفیت برای اجماع بر سر آرمان خون‌خواهی استفاده کرد. مراسم اربعین رهبر شهید به صحنه‌ای برای بیعت مجدد مردم با رهبری جدید و آرمان‌های انقلاب تبدیل شده است.

اربعین تمرین اجتماعی برای مقاومت است. این حماسه به‌عنوان یک «فناوری اجتماعی»، هویت جمعی را شکل داده و فرهنگ مقاومت را تقویت می‌کند.

با حضور میلیونی زائرانی از سراسر جهان، اربعین فرصتی برای بازتاب جهانی پیام خون‌خواهی و انعکاس مظلومیت رهبر شهید است. علاوه بر این  فضای اربعین محملی برای افشای جنایت‌های استکبار جهانی (مانند آمریکا و رژیم صهیونیستی) است که با ترور شخصیت‌های شاخص، به جنگ افروزی ادامه می‌دهند.

این حرکت، ادامه خط خون‌خواهی انبیا و اولیای الهی است که در قیام کربلا به اوج خود رسید و اکنون در مسیر تحقق تمدن مهدوی قرار گرفته است.

حضور پرشور و آگاهانه: مهم‌ترین اقدام، حضور حداکثری و آگاهانه در این حماسه و تبدیل آن به صحنه‌ای برای اعلام انزجار از ظلم و وفاداری به آرمان‌های شهید است.

اربعین، فرصتی برای تبدیل «خون» رهبر شهید به «بیداری» و «قیام» است؛ حرکتی که می‌تواند زمینه‌ساز تحقق وعده نهایی الهی در ظهور منجی موعود(عج) باشد.

برای نهادینه‌کردن اخلاق مهدوی در اربعین، زائران باید از «فضای معنوی» به «تمرین عملی» عبور کنند. این حماسه، یک کارگاه عینی برای ساختن «فرد منتظر» و «جامعه مهدوی» است.

ایکنا _ چگونه می‌توان از ظرفیت اربعین برای ساخت یک منتظر حقیقی استفاده کرد؟ 

اربعین تمرین «صبر و شکیبایی» در سختی‌ها است. مسیر طولانی، گرما و ازدحام، بستری برای «صبر جمیل» است. امام صادق(ع) می‌فرمایند: «مَنْ کَظَمَ غَیْظَهُ... أَوْ صَبَرَ عَلَى أَذًى... أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ هرکس خشمش را فرو برد یا بر اذیت صبر کند، خدا بهشت را روزی‌اش می‌کند».

زائر با رفتار خلاق موکب‌داری و پذیرایی بی‌چشمداشت، تجلی «ایثار» است. قرآن می‌فرماید: «وَ یُؤْثِرُونَ عَلى‌ أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ» (حشر/۹). زائر با بخشش آب و غذا به دیگران، فرهنگ «از خودگذشتگی» را تمرین می‌کند که در حکومت مهدوی، قاعده است نه استثنا.

در اربعین، مرزهای زبانی و ملیتی رنگ می‌بازد. این صحنه، مصداق «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا» (آل‌عمران/۱۰۳) است. زائر با احترام به سلیقه‌های مختلف، اخلاق وحدت‌گرای مهدوی را نهادینه می‌کند و برای جامعه منتظر، الگوسازی می‌نماید.

امام صادق(ع) می‌فرمایند که قائم(عج) با مردم به «سیره رسول الله(ص)» رفتار می‌کند: مدارا و نرم‌خویی. زائران با لبخند، کمک به سالمندان و پرهیز از پرخاش، رفتار کریمانه را در خلق‌وخوی خود تثبیت می‌کنند و این، پیش‌نیاز جامعه مهدوی است.

در مسیر، زائران فرصت گفت‌وگو دارند. طرح سؤالاتی مثل «چگونه می‌توانیم در شهرمان عدالت را گسترش دهیم؟» یا «چه عادت‌های نادرستی را باید برای ظهور کنار بگذاریم؟»، این سفر را به حلقه‌های تربیت مهدوی تبدیل می‌کند.

اخلاق مهدوی یعنی «زندگی با طعم تعهد به امام». زائر با نیت «یا لثارات الحسین(ع)» و «اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا بَقِیَّةَ اللَّهِ» در مسیر، ارتباط قلبی‌اش را با امام زمان(عج) مستمر می‌کند و این نیت، مبدل به رفتار در زندگی روزمره می‌شود.

بنابراین اگر زائر، اربعین را یک «سفر تفریحی» نبیند و هر قدم را «تمرینی برای عادت به اخلاق ظهور» بداند، آن‌گاه این راهپیمایی به کارخانه‌ای برای تولید انسان‌های مهدوی تبدیل می‌شود. در واقع «اربعین، یک تمرین بزرگ برای ظهور است.»