ایفای نقش راهبردی جهاددانشگاهی نیازمند بازنگری ساختاری و تقویت ارتباط با بخش خصوصی

معصومه آقاپور علیشاهی، مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور، در گفت‌وگو با ایکنا با اشاره به سالروز تأسیس جهاددانشگاهی و نقش این نهاد در عرصه علمی و فناوری کشور اظهار کرد: جهاددانشگاهی یکی از مجموعه‌هایی است که از ابتدای شکل‌گیری خود مأموریت مهمی در زمینه ایجاد پیوند میان دانشگاه، علم و نیازهای جامعه بر عهده داشته و در طول چند دهه فعالیت، توانسته بخشی از این مأموریت را به خوبی دنبال کند.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی عملکرد جهاددانشگاهی، میزان موفقیت این مجموعه در توسعه فناوری‌های پیشرفته و تبدیل ظرفیت علمی دانشگاه‌ها به دستاوردهای کاربردی است. در این زمینه، جهاددانشگاهی در حوزه‌هایی همچون پزشکی، سلول‌های بنیادی، گیاهان دارویی و برخی فناوری‌های نوین اقدامات قابل توجهی انجام داده است.

مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور با اشاره به فعالیت‌های پژوهشگاه رویان به عنوان یکی از شناخته‌شده‌ترین مجموعه‌های وابسته به جهاددانشگاهی، گفت: پژوهشگاه رویان یکی از دستاوردهای ارزشمند این نهاد محسوب می‌شود که توانسته در سطح ملی و بین‌المللی جایگاه مناسبی پیدا کند و نشان دهد ظرفیت‌های علمی کشور، در صورت مدیریت صحیح، قابلیت حضور در عرصه‌های پیشرفته فناوری را دارند.

وی ادامه داد: همچنین جهاددانشگاهی در حوزه آموزش‌های مهارتی برای دانشجویان و شاغلان نیز فعالیت‌های مهمی داشته و تلاش کرده است فاصله میان آموزش‌های دانشگاهی و نیازهای مهارتی بازار کار را کاهش دهد.

ضرورت تقویت مسیر تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی

آقاپور علیشاهی با بیان اینکه در کنار نقاط قوت، چالش‌هایی نیز در مسیر فعالیت جهاددانشگاهی وجود دارد، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، مسئله تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی است.

وی افزود: در بسیاری از موارد، پژوهش‌های ارزشمندی در کشور انجام می‌شود، اما حلقه اتصال میان ایده، پژوهش، تولید محصول و ورود به بازار به شکل کامل شکل نگرفته است. جهاددانشگاهی نیز برای اثرگذاری بیشتر باید سازوکارهای لازم برای حمایت از پژوهشگران، مخترعان و دانشجویان را تقویت کند تا دستاوردهای علمی بتوانند به محصول و ثروت تبدیل شوند.

مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور تصریح کرد: در سال‌های اخیر معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری و صندوق نوآوری و شکوفایی با ایجاد سازوکارهای حمایتی، در حوزه تجاری‌سازی فناوری اقدامات مؤثری انجام داده‌اند و لازم است جهاددانشگاهی نیز با بهره‌گیری از ظرفیت‌های خود، نقش پررنگ‌تری در این مسیر ایفا کند.

وی با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط جهاددانشگاهی با بخش خصوصی اظهار کرد: یکی از ضعف‌هایی که باید برطرف شود، ارتباط محدود این نهاد با فعالان اقتصادی، صنعتگران و تشکل‌های بخش خصوصی است. تاکنون نماینده‌ای از جهاددانشگاهی را در اتاق اصناف، اتاق تعاون یا اتاق بازرگانی ایران مشاهده نکرده‌ام، در حالی که این ارتباط می‌تواند زمینه شناسایی دقیق‌تر مسائل اقتصادی و صنعتی کشور و تعریف پروژه‌های کاربردی برای حل این مسائل را فراهم کند.

مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور افزود: جهاددانشگاهی باید ارتباط خود را با تجار، کمیسیون‌های تخصصی مجلس، مرکز پژوهش‌های مجلس و مجموعه‌های اقتصادی تقویت کند؛ زیرا بسیاری از چالش‌های کشور زمانی قابل حل است که میان ظرفیت‌های علمی و نیازهای واقعی اقتصاد، پیوند مؤثری ایجاد شود.

وی ادامه داد: بخش خصوصی می‌تواند نقش حلقه اتصال میان دانش و بازار را ایفا کند و جهاددانشگاهی باید با شناخت دقیق نیازهای صنعت و اقتصاد، ظرفیت‌های پژوهشی و فناورانه خود را در مسیر حل مسائل واقعی کشور به کار گیرد.

وی ادامه داد: امروز نیاز کشور، صرفاً تولید مقاله و انجام پژوهش نیست، بلکه باید پژوهش‌ها در خدمت حل مشکلات واقعی جامعه و صنعت قرار گیرد. برای این منظور، شناخت دقیق نیازهای بخش خصوصی و ایجاد ارتباط مستمر با صاحبان کسب‌وکار ضروری است.

ضرورت بازنگری در ساختار و مأموریت‌های جهاددانشگاهی

مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت بازنگری در ساختار جهاددانشگاهی، اظهار کرد: برای اینکه این نهاد بتواند به عنوان یک بازوی راهبردی در حل مسائل کشور و همراهی با دولت چهاردهم نقش‌آفرینی کند، باید برخی محدودیت‌های ساختاری مورد بررسی قرار گیرد.

وی افزود: بازنگری در اساسنامه، ساختار مدیریتی، سازمان‌های وابسته و مأموریت‌های تعریف‌شده برای جهاددانشگاهی می‌تواند زمینه را برای فعالیت مؤثرتر این مجموعه فراهم کند.

آقاپور علیشاهی همچنین بر ضرورت توسعه مراکز رشد، مراکز فناوری و پارک‌های علم و فناوری تأکید کرد و گفت: این مراکز می‌توانند نقش مهمی در حمایت از ایده‌های نوآورانه، جذب جوانان مستعد و تبدیل دانش به محصول ایفا کنند.

وی با اشاره به شرایط جدید کشور و ضرورت استفاده از ظرفیت‌های علمی برای حل مسائل، اظهار کرد: جهاددانشگاهی باید از مرحله پژوهش صرف عبور کند و به سمت انجام پژوهش‌های کاربردی و مسئله‌محور حرکت کند.

مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور افزود: امروز باید شرایطی فراهم شود که نسل‌های جدید، به‌ویژه نسل زد و آلفا، ارتباط بیشتری با این مجموعه پیدا کنند و جهاددانشگاهی بتواند متناسب با نیازها و دغدغه‌های نسل جوان، برنامه‌ریزی کند.

وی ادامه داد: این نهاد نباید تنها به فعالیت‌های پژوهشی یا انتشار آثار علمی محدود شود، بلکه باید در حوزه‌های راهبردی کشور، ایجاد شرکت‌های فناور، توسعه فناوری و صادرات محصولات دانش‌بنیان نیز حضور فعال‌تری داشته باشد.

آقاپور علیشاهی با اشاره به اهمیت توسعه صادرات محصولات دانش‌بنیان گفت: در برخی پارک‌های علم و فناوری کشور، شرکت‌های مستقر توانسته‌اند محصولات خود را به بازارهای خارجی عرضه کنند و این تجربه نشان می‌دهد که ظرفیت صادرات فناوری در کشور وجود دارد. باید مسیر صادرات محصولات پژوهشی و فناورانه در جهاددانشگاهی نیز تقویت شود تا دستاوردهای علمی این مجموعه بتواند علاوه بر حل مسائل داخلی، در بازارهای بین‌المللی نیز حضور پیدا کند.

حمایت از واحدهای استانی و صنایع کوچک و متوسط

مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت چابک‌سازی جهاددانشگاهی گفت: این نهاد باید ارتباط خود را با صنعت، بخش خصوصی و جوانان بیش از گذشته تقویت کند؛ زیرا میان نیازهای صنعت، استعدادهای جوان و مسیر حرکت جهاددانشگاهی هنوز فاصله‌هایی وجود دارد که باید کاهش پیدا کند. واحدهای استانی و سازمان‌های وابسته به جهاددانشگاهی، بازوهای اجرایی مهم این مجموعه هستند و باید توجه بیشتری به ظرفیت‌های آنها شود.

وی با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر جهاددانشگاهی به ظرفیت بنگاه‌های کوچک و متوسط (SMEها) اظهار کرد: واحدهای کوچک و متوسط یکی از لایه‌های اصلی توسعه و رشد اقتصادی در شرایط فعلی کشور هستند و باید در سیاست‌گذاری‌های علمی، فناورانه و اقتصادی مورد توجه ویژه قرار گیرند.

وی گفت: جهاددانشگاهی باید با تقویت ارتباط خود با بخش صنعت و بخش خصوصی، به سمت همکاری گسترده‌تر با این مجموعه‌ها حرکت کند؛ چراکه بنگاه‌های کوچک و متوسط به دلیل ساختار چابک‌تر، آمادگی بیشتری برای استفاده از ظرفیت‌های پژوهشی، فناوری‌های جدید و راهکارهای نوآورانه دارند.

مشاور اقتصادی رئیس‌جمهور افزود: این واحدها به‌راحتی می‌توانند پذیرای دستاوردهای تحقیقاتی و فناورانه باشند و اگر حمایت لازم در حوزه پژوهش، فناوری و حل مسائل از آنها صورت گیرد، ظرفیت تبدیل شدن به مجموعه‌های بزرگ و اثرگذار اقتصادی را خواهند داشت.

وی تصریح کرد: جهاددانشگاهی می‌تواند با استفاده از ظرفیت‌های علمی، پژوهشی و فناوری خود، در کنار SMEها قرار گیرد، مسائل آنها را شناسایی کند و با ارائه راهکارهای دانش‌بنیان، زمینه افزایش بهره‌وری، توسعه کسب‌وکارها و تقویت تولید را فراهم آورد.