«مشروطه» پایان استبداد و آغاز حاکمیت قانون بود

عزیز جوان‌پور، عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز، در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا از آذربایجان‌شرقی، با اشاره به اهداف و ویژگی‌های نهضت مشروطه اظهار کرد: مطالبه اصلی مردم در جریان مشروطه، مقابله با استبداد و بی‌قانونی و دستیابی به حاکمیت قانون بود. در این دوره، مسئله قانون‌گذاری اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد و نهضت مشروطه را می‌توان یکی از نقاط عطف تاریخ سیاسی ایران در مسیر محدود کردن استبداد و ایجاد حاکمیت قانون دانست. با این حال، این نهضت بیشتر بر اصلاحات سیاسی متمرکز بود و در حوزه ساختار اجتماعی و مسائل مختلف جامعه ورود گسترده‌ای نداشت و مطالبات دینی و مذهبی نیز محور اصلی آن محسوب نمی‌شد.

وی افزود: نهضت مشروطه در شهرهای بزرگ و مهم کشور بیشتر دیده می‌شد و حضور مردم عادی در آن گسترده نبود. از سوی دیگر، اختلاف میان روحانیون، مذهبیون و روشنفکران از جمله مسائل مهمی بود که بر روند مشروطه تأثیر گذاشت و موجب شد جریان‌های مختلف نتوانند در همه مراحل، همگرایی و وحدت لازم را داشته باشند.

جوانپور اضافه کرد: همچنین غرب‌زدگی و نفوذ استعمار از آسیب‌های جدی مشروطه بود و دخالت قدرت‌های خارجی در روند این نهضت، مسیر آن را تحت تأثیر قرار داد؛ به‌گونه‌ای که انگلیس خود را حامی مشروطه‌خواهان معرفی می‌کرد و تلاش داشت جریان مشروطه را به سمت منافع خود سوق دهد.

این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اهمیت تاریخی نهضت مشروطه اظهار کرد: با وجود آنکه مشروطه به نتیجه مطلوب خود نرسید و نتوانست اهدافش را به‌طور کامل محقق کند، اما نهضتی مهم و اثرگذار در تاریخ ایران بود. شکل‌گیری مطالبه حاکمیت قانون و تلاش برای مقابله با استبداد، از مهم‌ترین دستاوردهای آن به‌شمار می‌رود و تجربه مشروطه و عوامل مؤثر در ناکامی آن، نیازمند بررسی و بازخوانی تاریخی است.

وی با اشاره به نقش محوری تبریز در نهضت مشروطه گفت: اگر تهران مرکز صدور فرمان مشروطه بود، بی‌شک تبریز مرکز دفاع، استمرار و نجات آن بود. در دورانی که استبداد صغیر مشروطه را تهدید کرد، مردم تبریز با تحمل فشارهای اقتصادی، محاصره نظامی و تحریم قضایی، اجازه ندادند پرچم عدالت‌خواهی بر زمین بماند.

جوانپور در پایان با تأکید بر اینکه روح مشروطه‌خواهی همچنان در جمهوری اسلامی جریان دارد، تصریح کرد: مفاهیم پایه‌ای مشروطه از جمله قانون‌گرایی، حاکمیت مردم، نهادهای انتخابی و نظارت بر قدرت در بستر اسلامی و بومی‌شده در انقلاب اسلامی تحقق یافتند و همچنان ادامه دارند.