جاماندگان از زیارت اربعین و معجزه نیت

یکی از زیبایی‌های دین اسلام وجود پدیده‌ای به نام «نیت» است که می‌توان از آن به‌عنوان «معجزه نیت» یاد کرد.

این موضوع به‌قدری شگفت‌انگیز است که با آن می‌توان بسیاری از کاستی‌های طبیعی عمر انسان در کسب اعمال نیک، را جبران کرد و همه موانع زمانی و مکانی را با آن از پیش رو برداشت.

مسلماً شما در زمان صدر اسلام حضور نداشته اید و آرزومندید که کاش در آن دوران بودم و به یاری رسول‌خدا(ص) و یارانش می‌شتافتم و از دین خدا دفاع می کردم و همینطور درباره سایر ائمه اطهار علیهم السلام.

اینجاست که معجزه نیت به‌کار می‌آید و انسان می‌تواند با نیت صادقانه و گفتن (یا لیتنا کنا معکم فنفوز فوزا عظیما ) حضور در زمان رسول‌خدا(ص) و یارانش را در کارنامه خود ثبت کند.

امام رضا علیه‌السلام در حدیثی به ریان بن شبیب می‌فرمایند: یا بن شبیب، إن سرّک أن یکون لک من الثواب مثل ما لمن استشهد مع الحسین (علیه‌السّلام) فقل متی ما ذکرته: یا لیتنی کنتُ معهم فافوز فوزا عظیما.(امالی شیخ صدوق، ۱/۱۹۲)

ای پسر شبیب اگر خواهی ثواب شهیدان با حسین را دریابی هر وقت بیادش افتادی بگو کاش با آنها بودم و به فوز عظیمی می‌رسیدم‌.

جابر راوی حدیث نیت در روز اربعین 

جابر بن عبدالله انصاری صحابه جلیل قدر پیامبر (ص)، به‌عنوان اولین زائر امام حسین(ع) در کربلا شناخته می‌شود.

در حدیث عطیه از جابر در روز اربعین آمده است که: « ... آن گاه چشم‌ها را دور قبر گرداند و گفت: سلام بر شما كه در راه حسين(ع) فدا شديد و در ركابش جان باختيد. گواهي می‌دهم كه شما نماز را به پا داشتيد و زكات را پرداختيد، به معروف امر و از منكر نهی كرديد. با كافران جهاد كرديد و آن قدر خداي را عبادت كرديد تا مرگتان فرا رسيد. به خدايی كه محمّد(ص) را به پيامبري برگزيد سوگند كه ما نيز در آنچه انجام داديد شريكيم.

عطيه گويد: به او گفتم: ای جابر چگونه؟ و حال آنكه ما در دشتي فرود نيامديم و از كوهی بالا نرفتيم و شمشيري نزديم و اين گروه ميان سرها و پيكرهايشان جدايي افتاده است. فرزندانشان يتيم و زنانشان بيوه شده‌اند! گفت: ای عطيه! از حبيبم رسول خدا(ص) شنيدم كه فرمود: هر كس گروهی را دوست بدارد با آنان محشور می‌گردد و هر كس ازكار گروهی راضی باشد، با آنان شريك است. به خدايی كه محمّد را به حقّ به پيامبري برگزيد، نيّت من و نيّت يارانم بر آن كاري است كه حسين(ع) و يارانش كردند.

اگر نیت کنی جا مانده نیستی 

وقتی ایام زیارتی خصوصا اربعین می‌شود و شخص معذور یا ناتوان یا مریض باشد و یا به هر دلیلی مثل بسته بودن مرزها و شیوع بیماری نتواند مشرف گردد؛ احساس می‌کند که از کاروان عظیم اربعین جا مانده است و خود را مغبون و خسران دیده می‌پندارد، اما کسی که معنای نیت و معجزه آن را طبق تعالیم اسلامی بداند دیگر جا مانده نیست و همین نیت اشتیاق برای رفتن کافی است که نام شما در لیست این کاروان بزرگ ضبط و ثبت گردد.

افرادی که توفیق پیدا نمی‌کند به زیارت بروند چند دسته هستند:

۱- کسانی که توفیق سفر اربعین را پیدا نمی‌کند اما به عمل جایگزین دیگری مثل زیارت حضرت شاه عبدالعظیم حسنی و یا زیارت دیگر امامزادگان واجب التعظیم روی می‌آورند. امام کاظم علیه السلام می فرماید:  (من لم یستطع ان یزور قبورنا فلیزر قبور صلحاء اخواننا) کسی که نمی‌تواند قبر ما را زیارت کند به زیارت قبور یکی از برادران صالح ما برود. (میزان الحکمه؛ ج ۵، ص ۱۲۹) 

۲- کسانی که توفیق رفتن به زیارت را ندارند اما به دیدار یکی از صلحای از علمای زنده شیعیان میروند که برای آنان نیز زیارت امام معصوم نوشته می‌شود.

امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: (من لم یقدر علی زیارتنا فلیزر صالحی موالینا یکتب له ثواب زیارتنا) کسی که قادر به زیارت ما نیست زیارت یکی از شایستگان از شیعیان ما برود برای او ثواب زیارت ما نوشته می‌شود. (میزان الحکمه؛ ج ۵، ص ۱۲۹)

۳- دسته سوم کسانی هستند که نه خود به زیارت جایگزین می‌روند و نه توفیق زیارت صلحای شیعه از امامزادگان واجب الاحترام را پیدا می‌کنند اما به زیارت کسانی می روند که به زیارت مشرف شده‌تند که فرموده‌اند: (من زار زائرنا کمن زارنا)

۴- دسته چهارم کسانی‌اند که نه توفیق حضور پیدا می‌کنند و نه توفیق زیارت یکی از صلحا و نه توفیق زیارت زائری را پیدا می‌کنند. اینها می‌توانند با نیت کردن صادقانه و گفتن (یا لیتنا کنا معکم فنفوز فوزا عظیما) به این کاروان ملحق گردند. 

ابوبصیر از امام صادق، علیه‌السلام، نقل می‌کند که فرمودند: «بنده‌ی مؤمنِ فقیر می‌گوید: "پروردگارا، به من روزی بده، تا (با آن) فلان‌کارهای خیر را انجام دهم" اگر خدا بداند او با نیتی صادق این را می‌گوید، اجری مانند اجر کسی که آن (کارهای خیر) را انجام داده، برایش می‌نویسد. به راستی که خداوند، وسعت‌دهنده‌ای کریم است.» (الكافي، ج۲، ص۸۵)

عن أَبی بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، علیه السلام، قَالَ: «إِنَ الْعَبْدَ الْمُؤْمِنَ الْفَقِيرَ لَيَقُولُ يَا رَبِّ ارْزُقْنِي حَتَّى أَفْعَلَ كَذَا وَ كَذَا مِنَ الْبِرِّ وَ وُجُوهِ الْخَيْرِ فَإِذَا عَلِمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِكَ مِنْهُ بِصِدْقِ نِيَّةٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ مِثْلَ مَا يَكْتُبُ لَهُ لَوْ عَمِلَهُ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ كَرِيمٌ.»

و خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: إن يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا يُؤْتِكُمْ خَيْرً (انفال، ۷۰) اگر خداوند در قلب‌های شما خیری ببیند، به شما خیر عنایت می‌کند.

حجت‌الاسلام والمسلمین امرالله شجاعی‌راد، استاد و پژوهشگر حوزه