روایت اول، سنگر اول؛ درس رهبر شهید برای رسانهها در جنگ شناختی
در جنگ روایتها، رسانه فقط ابزار انتقال خبر نیست، بلکه یکی از ارکان قدرت و دفاع شناختی کشور به شمار میرود؛ میدانی که در آن تأخیر در اطلاعرسانی میتواند به قیمت از دست رفتن افکار عمومی تمام شود. خبرنگار پیشکسوت صدا و سیما، با اشاره به تأکید رهبر شهید بر حضور فعال رسانهها در میدان جنگ نرم و روایتها گفت: رسانههای داخلی باید با اطلاعرسانی سریع، دقیق، شفاف و کامل، روایت صحیح را بهموقع در اختیار مردم قرار دهند؛ چراکه اگر این میدان خالی بماند، رسانههای بیگانه آن را با روایت خود پر خواهند کرد.
در روزگاری که میدان تقابل کشورها دیگر به عرصه نظامی محدود نمیشود و افکار عمومی، ادراک مردم و نحوه شکلگیری روایتها به یکی از مهمترین میدانهای رقابت تبدیل شده است، رسانه نقشی فراتر از اطلاعرسانی پیدا کرده است. در چنین شرایطی، همانگونه که قدرت موشکی، پهپادی و هوایی میتواند در میدان نظامی بازدارندگی ایجاد کند، قدرت رسانهای و توان روایتگری نیز میتواند در میدان جنگ شناختی و ادراکی تعیینکننده باشد. از همین رو، توجه به رسانه، روایت صحیح و بههنگام و همچنین ارتقای سواد رسانهای جامعه، بخشی مهم از الزامات مواجهه با جنگ ترکیبی و روایتسازی جریانهای معاند به شمار میرود.
در همین راستا و با توجه به تأکید بر میراث و اندیشه رهبر شهید در حوزه رسانه، جنگ روایتها و ضرورت حضور مؤثر و بهموقع مسئولان و مردم در این میدان، حسن شمشادی، خبرنگار پیشکسوت صدا و سیما در گفتوگو با ایکنا به بررسی جایگاه رسانه در منظومه فکری رهبر شهید پرداخته است. وی ضمن تشریح اهمیت روایت اول و مقابله با روایتهای ناصحیح دشمن، بر ضرورت افزایش سواد رسانهای مردم، مسئولیت رسانهها در انتقال دقیق و سریع واقعیتها و نقش افکار عمومی در خنثیسازی عملیات روانی تأکید میکند. مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانیم:
ایکنا ـ با توجه به تأکید رهبر شهید بر اهمیت رسانه، بهویژه در کنار قدرت نظامی، جایگاه رسانه و سواد رسانهای در منظومه فکری ایشان چگونه قابل تبیین است؟
رهبر شهید، در تمام دوران مبارزاتشان و بهویژه در ۳۷ سال رهبری کشور، به عنوان شخص اول کشور و تصمیمگیر در حوزههای مختلف، درباره مسائل گوناگون اظهار نظر میکردند که بدون تردید یکی از این حوزهها، عرصه رسانه، اطلاعرسانی و خبر بود.
اگر کسی به پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، مراجعه کند و کلیدواژههایی مرتبط با «رسانه»، «اطلاعرسانی»، «خبر»، «جنگ رسانهای»، «جنگ روایتها» و «جنگ ترکیبی» را جستوجو کند، مطالب بسیار زیادی را مشاهده خواهد کرد؛ مطالبی که شاید برخی افراد حتی آنها را نشنیده باشند. این مسئله نشان میدهد که ایشان چه تأکید ویژهای بر اهمیت رسانه، جنگ رسانهای و جنگ روایتها داشتهاند.
این تأکید، ناشی از شناخت دقیق ایشان از شرایط و واقعیتهای جامعه بود. البته این به آن معنا نیست که مسئله روایت و رسانه، پدیدهای جدید است. اگر به تاریخ اسلام هم نگاه کنیم، میبینیم در مقاطع حساس، نقلها، روایتها و به تعبیر امروزی، رسانهها و انسانهایی که وظیفه انتقال خبر و روایت را بر عهده داشتند، نقش بسیار مهمی در شکلگیری برداشت مردم از یک واقعه ایفا کردهاند؛ اینکه یک موضوع چگونه و به چه شکلی بیان شود، تحریف شود، ناقص منتقل شود یا حتی بهصورت جعلی روایت شود.
امروز نیز همین وضعیت وجود دارد و با توجه به پیشرفت تکنولوژی و فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی، جایگاه و تأثیرگذاری رسانه بیش از گذشته شده است. به همین دلیل است که رهبر شهید ما در نشستهای مختلف، سخنرانیها، دیدارها و پیامهای گوناگون خود بر اهمیت این مسئله تأکید داشتند.
نمونه روشن آن را در یک سال گذشته، از زمانی که مورد حمله رژیم صهیونیستی قرار گرفتیم، تاکنون که همچنان در شرایط واقعاً جنگی به سر میبریم، مشاهده کردهایم. مردم بهخوبی میبینند و میدانند که شخصی به نام ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، چگونه از ابزاری به نام رسانه شخصی استفاده میکند تا در تابآوری مردم ایران شکست ایجاد کند، در میان مسئولان ایرانی خطای محاسباتی به وجود بیاورد و زمینه تسلیم شدن ایران و ایرانیها در برابر زورگوییهای خود را فراهم کند.
همه اینها نشان میدهد که رسانه به دلیل جایگاه مهمی که دارد، بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است و رهبر شهید ما نیز دقیقاً به همین دلیل، در سخنرانیها، دیدارها و پیامهای مختلف خود بر این موضوع تأکید داشتند.
حتی آنجا که از ایشان نقل شده است که اگر رهبر نبودند، دوست داشتند افسر فضای جنگ نرم یا جنگ رسانهای باشند و در این فضا فعالیت کنند، خود این موضوع نشاندهنده اهمیت و جایگاه ویژهای است که ایشان برای عرصه رسانه و جنگ نرم قائل بودند.
ایکنا ـ با توجه به جنگ روانی و رسانهای دشمن و انتشار اخبار جعلی، بهویژه در جنگ اخیر که دشمن تلاش کرد از طریق عملیات روانی فضای اجتماعی و افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهد، رهبر شهید چه میزان بر مقابله با جنگ شناختی و جنگ روایتها تأکید داشتند و این موضوع چه جایگاهی در منظومه فکری ایشان داشت؟
رهبر شهید بارها و بارها، زمانی که بیاناتی داشتند، پیام میدادند یا با اقشار مختلف دیدار میکردند، شخصاً در پازل جنگ رسانهای وارد میشدند، عمل میکردند و در این میدان شمشیر میزدند.
ایشان بارها خطاب به مسئولان کشور، مسئولان رسانه و اطلاعرسانی و کسانی که فضای فرهنگی کشور در اختیارشان بود و دست به قلم داشتند، با ادبیات مختلف تأکید کردند که باید نسبت به این موضوع توجه داشته باشند. بارها خطاب به جوانان گفتند کسانی که قلمی در دست دارند، حرفی برای گفتن دارند یا در فضای رسانهای حضور دارند، باید به این مسائل توجه کنند.
دقیقاً منظور ایشان این بود که هر آنچه دشمن میگوید، نباید صددرصد باور کرد. این مسئله حتی یک تأکید قرآنی است که اگر فاسقی خبری برای شما آورد، آن را نپذیرید و حتماً درباره آن تحقیق و بررسی کنید. تأکید رهبر شهید نیز بر همین مسئله بود.
ایشان تأکیدات مؤکدی خطاب به رسانهها، ارباب جراید و مسئولان ارتباطات جمعی در سراسر بخشهای دولتی، قضایی، تقنینی و هر جایی که به نام نظام جمهوری اسلامی فعالیت میکردند، داشتند که در میدان باشند و اطلاعرسانی بهموقع، شفاف، صحیح، سریع، دقیق و کامل داشته باشند.
ایکنا ـ رسانه و سواد رسانهای در چنین شرایطی چگونه میتوانند در کنار توان دفاعی و نظامی کشور، در آگاهیبخشی و حفظ انسجام جامعه نقشآفرین باشند؟
ایشان تأکید داشتند که مخاطبان خبرها نیز باید به آنچه میشنوند، با دقت توجه کنند. یعنی نگاه مخاطب نباید این باشد که هر چیزی را که هر کسی گفت، صرفاً به دلیل انتشار در یک رسانه یا بیان از سوی یک فرد، بشنود و باور کند.
در جنگ رسانهای اخیر نیز نمونه روشنی از این وضعیت را شاهد هستیم. ما از یک طرف با رسانههای داخلی روبرو هستیم و از طرف دیگر با خیل انبوهی از هزاران شبکه ماهوارهای و صدها هزار انسانرسانه و رسانههای محلی و بینالمللی با زبانهای مختلف مواجه هستیم.
بسیاری از این رسانهها حتی در ظاهر، خود را رسانههایی معرفی میکنند که فیسبیلالله و بهصورت رایگان فعالیت میکنند و صدها شبکه به زبان فارسی برای مردم ایران خبر، محتوا و تحلیل تولید میکنند.
همه اینها نشان میدهد که ما باید نسبت به آنچه میبینیم، میشنویم و میخوانیم، دقت بیشتری داشته باشیم. باید سابقه رسانهای را که یک خبر را منتشر میکند، بشناسیم؛ سابقه فردی را که آن خبر را بیان میکند بدانیم و مواضع قبلی او و آن رسانه را در مواقع مشابه بررسی کنیم.
باید ببینیم آن رسانه یا فرد در گذشته نسبت به ایران، مردم ایران، وحدت و انسجام ملی و همچنین نسبت به رهبری ایران چه مواضعی داشته است. اینها همه معیارهایی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
بنابراین، نسبت به هر چیزی که میبینیم، میشنویم یا میخوانیم، باید با دیده شک، تردید و نگاه انتقادی مواجه شویم. نباید هر چیزی را که دیدیم، فوراً باور کنیم. این مسئله یکی از بخشهای بسیار مهم سواد رسانهای است.
ایکنا ـ شما به ضرورت حضور بهموقع رسانهها در میدان اشاره کردید. رهبر شهید نیز بارها بر حضور فعال رسانهها و مسئولان در عرصه اطلاعرسانی، تبیین و روایتگری تأکید داشتند. به نظر شما، اهمیت «روایت اول» و اطلاعرسانی بههنگام در جنگ رسانهای و شناختی تا چه اندازه است؟
ایشان بارها بر این مسئله تأکید داشتند که همه رسانههای داخلی و همه مسئولانی که باید در عرصههای مختلف تصمیمگیر و تصمیمساز باشند، در میدان حضور داشته باشند؛ برای اطلاعرسانی، برای تبیین، برای تحلیل و برای اینکه بهموقع خبر را به مردم برسانند.
فضای اطلاعرسانی نباید آنچنان دچار نخوت و رکود شود که رسانههای بیگانه و اشخاص بیگانه وارد میدان شوند و فضای رسانهای و افکار عمومی داخل کشور را در دست بگیرند و آن را به سمتی که خودشان میخواهند، جریانسازی و هدایت کنند.
با وجود گذشت سالها از پیروزی انقلاب اسلامی و همچنین تجربه جنگهای تحمیلی اخیر علیه ایران، هنوز با برخی خلأها و اشکالات مواجه هستیم که عملاً نشان میدهد برخی مسئولان، دستگاهها و رسانههای ما هنوز اهمیت حضور بهموقع در میدان، اطلاعرسانی، روایت اول، تبیین و تحلیل را آنگونه که باید درک نکردهاند.
این موضوع باید برای همه جا بیفتد که در میدان رسانه، زمان بسیار مهم است. اگر ما بهموقع اطلاعرسانی نکنیم، اگر روایت صحیح خودمان را به مردم ارائه ندهیم و اگر در تبیین و تحلیل وقایع تأخیر داشته باشیم، دیگران این خلأ را پر خواهند کرد و ممکن است روایتی را به افکار عمومی ارائه کنند که با واقعیت فاصله داشته باشد.
ایکنا ـ «جهاد تبیین» یکی از کلیدواژههای رهبر شهید در سالهای اخیر بود. با توجه به اینکه رسانه یکی از مهمترین میدانهای تحقق این جهاد است، «جهاد تبیین» چه نقشی در جنگ رسانهای، جنگ روایتها و جنگ ترکیبی دارد؟
«جهاد تبیین» خود در چارچوب جنگ رسانهای و جنگ روایتها چارچوب قرار میگیرد. وقتی بحث «تبیین» را در کنار واژه «جهاد» قرار میدهند و از آن بهعنوان «جهاد تبیین» یاد میکنند، میخواهند تقدس و اهمیت این مسئله را نشان دهند.
تبیین، طبیعتاً مسئلهای است که در همه کشورها وجود دارد و مسئولان هر کشور باید برای مسئولان و مردم خودشان نسبت به مسائل مختلف روشنگری و اطلاعرسانی کنند اما وقتی در جمهوری اسلامی ایران از این مسئله با عنوان «جهاد تبیین» نام برده میشود، هدف این است که اهمیت و قداست آن مورد تأکید قرار گیرد و نشان داده شود که این موضوع بخشی از یک میدان بزرگتر است.
این میدان، همان جنگ رسانهای، جنگ روایتها و جنگ ترکیبی است؛ جنگی که در آن تلاش میشود افکار عمومی را به سمتی هدایت کنیم که واقعیت و حقیقت را برای مردم، برای ایران، برای ایران اسلامی و برای نظام اسلامی تبیین کنیم و اجازه ندهیم روایتهای جعلی و تحریفشده جای واقعیت را بگیرند.
بنابراین، جهاد تبیین را باید در همین چارچوب دید؛ یعنی حضور فعال در میدان جنگ رسانهای و روایتها، برای اینکه بتوانیم واقعیت را بهدرستی برای مردم بیان کنیم، تحلیل صحیح ارائه دهیم و در برابر جریانسازی و جهتدهی رسانههای بیگانه، روایت درست و مبتنی بر حقیقت را به جامعه منتقل کنیم.
انتهای پیام
