رئیس بنیاد ایرانشناسی:
عاشورا سرمایه تمدنی و فکری ایران و گفتمان مشترک آزادگان جهان است
علیاکبر صالحی با تأکید بر پیوند تاریخی و معنوی ایرانیان با اهلبیت(ع) گفت: عاشورا صرفاً یک مناسک مذهبی نیست، بلکه سرمایهای تمدنی و فرهنگی است که در طول قرنها در ادبیات، هنر، معماری، شعر، تعزیه، فلسفه و اندیشه ایرانیان بازتاب یافته و امروز به گفتمانی جهانی برای عدالت، کرامت انسانی، آزادگی و مقاومت تبدیل شده است.
به گزارش خبرنگار ایکنا، علیاکبر صالحی، رئیس بنیاد ایرانشناسی، صبح امروز، یکشنبه 18 مردادماه در مراسم «محرم و عاشورا در آینه اسناد وزارت امور خارجه» با اشاره به ابعاد تاریخی و تمدنی عاشورا اظهار کرد: تصاویر و روایتهای تاریخی عاشورا، جلوههایی از ظلم، نفاق، دروغ، چاپلوسی و بسیاری از زشتیهای انسانی را به نمایش میگذارد؛ در حالی که مدعیان دموکراسی در بسیاری از موارد در عمل از ارزشهایی که به آن ادعا میکنند فاصله دارند.
وی با بیان اینکه عاشورا از جمله مهمترین مناسبتهای الهی و تاریخی است، افزود: پیوستگی معنوی ایرانیان با اهلبیت(ع) و نقش آنان در صیانت و ماندگاری فرهنگ عاشورا، امری تصادفی نبوده است. محبت اهلبیت(ع) برای ایرانیان صرفاً یک احساس مذهبی نیست، بلکه یک سرمایه تمدنی است که در طول تاریخ آثار عمیقی بر فرهنگ و هویت ایرانی بر جای گذاشته است.
نقش ایرانیان در گسترش و ماندگاری فرهنگ عاشورا
صالحی ادامه داد: شاید کمتر ملتی را بتوان یافت که به اندازه ایرانیان در گسترش و ماندگاری فرهنگ عاشورا نقش داشته باشد. ایرانیان این فرهنگ را تنها از طریق اشک و عزاداری حفظ نکردند، بلکه آن را در ادبیات، هنر، معماری، تعزیه، شعر، فلسفه و اندیشه بازتاب دادند و به نسلهای بعد منتقل کردند.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با تأکید بر اینکه پیوند ایرانیان با فرهنگ اهلبیت(ع) محدود به دوره صفویه نیست، گفت: حضور ایرانیتباران در سرزمینهای اسلامی و در میان پیروان و یاران اهلبیت(ع)، از قرون نخستین اسلامی وجود داشته است. همچنین حضور امام رضا(ع) در ایران و تبدیل خراسان به یکی از مهمترین مراکز محبت اهلبیت(ع)، مهاجرت فرزندان ائمه(ع) به شهرهایی مانند قم، ری، کاشان، شیراز و قزوین و همچنین شکلگیری سنت تکایا و حسینیهها و آیینهای سوگواری در طول قرنها، همگی نشاندهنده عمق این پیوند تاریخی است.
وی با اشاره به سیر تاریخی تشیع در ایران اظهار کرد: در دوره ائمه(ع)، ایرانیتباران در شمار موالی و پیروان اهلبیت(ع) حضور داشتند. پس از آن نیز علویان طبرستان و حکومت حسن بن زید علوی در قرن سوم هجری و سپس آلبویه در قرن چهارم هجری، از جمله نقاط مهم در مسیر تاریخی تشیع در ایران به شمار میروند. آلبویه با قدرت گرفتن در بغداد، شرایطی را فراهم کردند که آیینهای مرتبط با اهلبیت(ع) و بهویژه بزرگداشت عاشورا با گستردگی بیشتری برگزار شود.
صالحی با بیان اینکه پاسداشت عاشورا یکی از ارکان سرمایه تمدنی ایران است، تصریح کرد: عاشورا در شکلگیری هویت ملی ایرانیان که بر جستوجوی حق و عدالت استوار است، نقش مهمی داشته است. ایرانیان از گذشته تاریخی خود همواره با مفاهیم حکمت و معنویت آشنا بودهاند و همین زمینه فرهنگی موجب شد فرهنگ عاشورا با سرعت و عمق بیشتری در جامعه ایرانی پذیرفته و نهادینه شود.
وی افزود: در یکی از آثار تاریخی مربوط به علمای قرن سیزدهم هجری، تأکید شده است که گریه بر امام حسین(ع) صرفاً اظهار اندوه نیست، بلکه نوعی تجدید عهد با آرمان عدالت و حقیقت است. بر اساس این نگاه، بقای اسلام با زنده ماندن یاد عاشورا پیوند دارد و مجلس عزاداری میتواند مدرسهای برای تربیت انسان مؤمن، اصلاح اخلاق فردی و اجتماعی و تقویت مسئولیتپذیری باشد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با اشاره به دیدگاه شهید مرتضی مطهری درباره عاشورا گفت: اگر عاشورا زنده بماند، اسلام نیز زنده خواهد ماند. بر همین اساس میتوان گفت تا زمانی که فرهنگ عاشورا پابرجاست، ایران نیز از نظر فرهنگی و معنوی زنده و پویاست.
عاشورا؛ از مناسک ملی تا گفتمان جهان اسلام
صالحی در ادامه با اشاره به گسترش پیام عاشورا در جهان اسلام اظهار کرد: عاشورا از یک مناسک مذهبی و ملی فراتر رفته و امروز مفاهیمی همچون عدالت، کرامت انسان، ظلمستیزی، آزادگی، ایثار، محبت، مقاومت و استقامت در جهان اسلام با نام امام حسین(ع) شناخته میشود.
وی افزود: امام حسین(ع) برای انسان امروز نماد محبت، ایثار، آزادی، مقاومت و ایستادگی است. از همین رو عاشورا دیگر صرفاً یک مراسم مذهبی نیست، بلکه نوعی قدرت نرم فرهنگی به شمار میرود که نمونه برجسته آن را میتوان در مراسم باشکوه اربعین در عراق مشاهده کرد؛ مراسمی که توجه جهانیان را به ابعاد معنوی، اجتماعی و فرهنگی این حرکت جلب کرده است.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با اشاره به ضرورت انتقال درست پیام عاشورا به نسلهای آینده گفت: عاشورا اگر صرفاً روایت شود، ممکن است در گذر زمان فراموش شود، اما اگر فهمیده شود، جاودانه خواهد ماند. بنابراین باید در کنار ذکر مصیبت، همواره درباره فلسفه قیام امام حسین(ع)، اخلاق و رفتار حسینی و مسئولیت مؤمن در برابر جامعه سخن گفت.
وی تأکید کرد: آنچه اهمیت دارد، بازتولید مستمر فرهنگی یک رخداد تاریخی و حفظ حافظه تاریخی ملت ایران است. ایران ملتی چند هزار ساله است و با تداوم این فرهنگ میتواند هزاران سال دیگر نیز در صحنه تاریخ حضور مؤثر داشته باشد.
عاشورا؛ مدرسه گفتوگو و مقاومت
صالحی با بیان اینکه عاشورا مدرسه گفتوگو نیز هست، اظهار کرد: امام حسین(ع) تا آخرین لحظه راه گفتوگو را نبست. ایشان بارها با سپاه کوفه سخن گفت، آنان را به اندیشه و بازگشت دعوت کرد و حجت را بر آنان تمام کرد.
وی افزود: این رفتار به ما میآموزد که مقاومت هرگز به معنای نفی گفتوگو نیست. گفتوگو باید تا آخرین لحظه ادامه داشته باشد، اما هنگامی که همه راههای اصلاح بسته شود، انسان مؤمن و آزاده از حق و حقیقت دست نمیکشد.
رئیس بنیاد ایرانشناسی با اشاره به اشعار اقبال لاهوری درباره امام حسین(ع) گفت: اقبال لاهوری نیز بر نقش امام حسین(ع) در مبارزه با استبداد تأکید کرده و قیام ایشان را حرکتی دانسته است که پیام آن میتواند تا قیامت الهامبخش مبارزه با ظلم و استبداد باشد.
صالحی ادامه داد: حسین(ع) متعلق به آینده است؛ زیرا هر نسلی که در برابر این پرسش قرار گیرد که باید میان حق و مصلحت کدام را انتخاب کند، بار دیگر خود را در برابر پیام عاشورا خواهد دید.
وی با تأکید بر اینکه استقلال ملتها تنها در مرزهای جغرافیایی تعریف نمیشود، گفت: استقلال ملتها پیش از آنکه در مرزهای جغرافیایی حفظ شود، در مرزهای اندیشه و کرامت انسانی حفظ میشود. عاشورا مدرسه پاسداری از کرامت انسان است و هرجا انسان کرامت را بر ذلت و حقیقت را بر مصلحت ترجیح دهد، پیام عاشورا حضور دارد.
صالحی با اشاره به دیدگاه علامه سیدجعفر شهیدی درباره واقعه کربلا اظهار کرد: کربلا پایان یک راه نبود، بلکه آغاز راهی بود که وجدان امت اسلامی را بیدار کرد. امروز نیز بیش از گذشته شاهد این حقیقت هستیم و ایران یکی از مهمترین سرزمینهایی است که این وجدان بیدار را در قالب فرهنگ، ادب، هنر و اندیشه به نسلهای مختلف منتقل کرده است.
عاشورا؛ سرمایه استقلال فکری ایران در برابر سلطه
رئیس بنیاد ایرانشناسی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش عاشورا در استقلال فکری ملتها اظهار کرد: تجربه تاریخی نشان میدهد که استعمار پیش از آنکه سرزمینها را تصرف کند، تلاش میکند ذهنها را تسخیر کند. اگر ملتی باور کند که توان ایستادگی ندارد، حتی بدون اشغال نظامی نیز شکست خورده است.
وی با اشاره به یکی از ماندگارترین پیامهای امام حسین(ع) افزود: عزت در فرهنگ عاشورا جایگاه ویژهای دارد. در منطق دینی نیز عزت یک نعمت الهی و حفظ آن یک وظیفه انسانی است. امام حسین(ع) در برابر قدرتی ایستاد که در ظاهر شکستناپذیر به نظر میرسید، اما معیار تصمیم او قدرت ظاهری نبود، بلکه پایبندی به حق و حقیقت بود.
صالحی در پایان با اشاره به فلسفه قیام امام حسین(ع) گفت: امام حسین(ع) تصریح کرد که هدفش از قیام، قدرتطلبی، فساد یا ظلم نبود، بلکه اصلاح جامعه، احیای ارزشهای دینی، بازگرداندن جامعه به مسیر درست و پاسداری از کرامت انسان بود.
وی خاطرنشان کرد: ایران عاشورا را به وجود نیاورد، اما پیوند ایران و عاشورا یکی از درخشانترین فصلهای تاریخ تمدن اسلامی را رقم زد؛ پیوندی که در آن ایمان با عقل، محبت با معرفت و سود فردی با مسئولیت اجتماعی درآمیخت و فرهنگی پدید آورد که پس از قرنها همچنان الهامبخش آزادگان جهان است.
انتهای پیام
