ضرورت تدوین مدل جامع حمایت از فعالان قرآنی روستاها و عشایر

به گزارش خبرنگار ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین حمیدرضا ارباب‌سلیمانی، معاون وزیر و رئیس مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سه‌شنبه ۲۰ مردادماه در نخستین جلسه شورای سیاستگذاری روستا‌ها و عشایر برتر قرآنی که در سالن اجتماعات علامه طباطبایی این مرکز برگزار شد، با بیان اینکه موضوع روستا‌ها و عشایر از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است، گفت: اگر روستا‌ها و عشایر در جامعه ما حرکت طبیعی، فعال و اثرگذار خود را نداشته باشند، کشور با آسیب جدی مواجه خواهد شد.

وی افزود: یکی از شعار‌های محوری مردم در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» بود و مردم با همین شعار در صحنه‌های مختلف انقلاب، انتخابات و دفاع مقدس حضور پیدا کردند. در این میان، استقلال و خودکفایی کشور در گرو تلاش روستاییان، کشاورزان و عشایر است و اگر این بخش از جامعه به هر دلیلی از فعالیت بازبماند، موتور پیشران کشور دچار آسیب خواهد شد.

ارباب‌سلیمانی با اشاره به تأکید امام خمینی(ره) بر ضرورت خودکفایی در حوزه کشاورزی و دامداری اظهار کرد: حضرت امام(ره) در ابتدای انقلاب تأکید داشتند که اگر به دنبال استقلال کشور هستیم، باید در حوزه دامداری و کشاورزی به استقلال برسیم. این جهت‌گیری از ابتدا در نظام جمهوری اسلامی وجود داشته است.

توسعه فرهنگ قرآنی در روستا وظیفه یک نهاد خاص نیست

معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: تحقق این هدف تنها وظیفه وزارت جهاد کشاورزی یا دستگاه‌های مرتبط با این حوزه نیست، بلکه موضوعی جمعی است و همه بخش‌های کشور، از حوزه اقتصادی و اجرایی گرفته تا حوزه فرهنگی، باید برای تحقق آن پای کار بیایند.

وی با اشاره به توسعه زیرساخت‌های روستایی در سال‌های پس از انقلاب گفت: امروز آب، گاز، برق، جاده، راه‌های ارتباطی و حتی اینترنت به بخش قابل توجهی از روستا‌های کشور رسیده است، اما سؤال اینجاست که آیا در حوزه فعالیت‌های فرهنگی نیز می‌توانیم ادعا کنیم عدالت فرهنگی را محقق کرده‌ایم و به وظیفه خود عمل کرده‌ایم؟

ارباب‌سلیمانی با بیان اینکه حدود ۲۳ میلیون نفر از جمعیت کشور در روستا‌ها زندگی می‌کنند، اظهار کرد: حدود ۶۳ هزار روستا در کشور داریم و این جمعیت و این مناطق، ولی‌نعمت و سرمایه‌های ارزشمند نظام جمهوری اسلامی هستند. روستاییان و عشایر در دوران دفاع مقدس نیز نقش بسیار برجسته‌ای در پاسداری از مرز‌های کشور و دفاع از میهن داشتند و پس از آن نیز همواره نقشی تعیین‌کننده در عرصه‌های مختلف ایفا کرده‌اند.

وی با اشاره به تلاش دشمنان برای تضعیف نقش روستاییان و عشایر گفت: دشمنان از دیرباز تلاش کرده‌اند نقاط اثرگذار جامعه را از کارایی بیندازند، عشایر و روستاییان را از اثرگذاری دور کنند و با ایجاد اختلافات قبیله‌ای و روش‌های مختلف، میان این اقشار فاصله ایجاد کنند، اما در این مسیر موفق نبوده‌اند.

رئیس مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: این مسئله از لطف خداوند و همچنین هوش، بصیرت و فهم مردم ایران حکایت دارد. مردم ما در مقاطع مختلف تاریخی با هوشیاری در برابر نیرنگ دشمنان ایستاده‌اند و پیوند آنان با فرهنگ بلند قرآن و اهل‌بیت(ع) نیز در این بصیرت و هوشیاری نقش مهمی داشته است.

آیا پیام قرآن به روستا‌ها رسیده است

وی با تأکید بر اینکه اعضای شورای سیاستگذاری روستا‌ها و عشایر برتر قرآنی هر یک مسئولیت و سهمی در خدمت به این جامعه دارند، گفت: باید بررسی کنیم که آیا پیام قرآن به روستا‌ها رسیده و به‌خوبی مخابره شده است؟ آیا عمل به قرآن در روستا‌ها مشاهده می‌شود؟ آیا فرهنگ اهل‌بیت (ع) در روستا‌ها و میان عشایر ساری و جاری است؟ پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند بررسی، مطالعه و پژوهش است تا نقاط ضعف و قوت خود را شناسایی کنیم.

ارباب‌سلیمانی ادامه داد: برای نمونه باید بررسی کنیم در ایام تبلیغ حوزه‌های علمیه، آیا بسته‌های تبلیغی ویژه روستاییان و عشایر داریم؟ آیا برای این مناطق اعزام مبلغ صورت می‌گیرد و آیا برنامه مشخصی برای فعالیت‌های قرآنی و عترتی در میان عشایر پیش‌بینی شده است؟ اینها موضوعاتی است که با بررسی و مقایسه می‌توان نقاط قوت و ضعف را شناسایی و برای آنها تدبیر کرد.

وی با اشاره به ظرفیت‌های وزارت جهاد کشاورزی و حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در این وزارتخانه اظهار کرد: فعالیت‌های مرتبط با وزارت جهاد کشاورزی در سراسر کشور دنبال می‌شود، اما حوزه نمایندگی ولی‌فقیه رسالت فراتری دارد و باید در مجموعه روستا‌ها و میان عشایر نقش‌آفرینی جدی داشته باشد. باید بررسی کنیم که آیا در همه روستا‌ها در این حوزه موفق بوده‌ایم یا هنوز فاصله‌هایی وجود دارد.

استفاده از ظرفیت وزارت کشور 

معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت وزارت کشور تأکید کرد و گفت: در وزارت کشور ظرفیت‌های فوق‌العاده‌ای وجود دارد. باید بررسی کنیم همان‌طور که این وزارتخانه به مسائل امنیتی و دیگر حوزه‌های مأموریتی خود توجه دارد، آیا برای موضوع قرآن در روستا‌ها نیز برنامه‌ریزی و حمایت مشخصی دارد؟ این مسائل می‌تواند در جلسات دوستانه و کارشناسی مورد بحث قرار گیرد و ابعاد مختلف آن روشن شود.

وی تصریح کرد: باید نقاط اشتراک و موضوعاتی را که نیازمند توجه جدی هستند احصا کنیم و با تقسیم کار و برنامه‌ریزی مشخص، به سمت آن برویم که فضای روستا‌ها و مناطق عشایری، فضایی قرآنی و اهل‌بیتی باشد. این هدف دست‌یافتنی است و تنها به برنامه‌ریزی، هماهنگی و هم‌افزایی دستگاه‌های مختلف نیاز دارد.

ارباب‌سلیمانی با اشاره به حضور نمایندگان دستگاه‌ها و مجموعه‌های مختلف در نخستین جلسه شورای سیاستگذاری روستا‌ها و عشایر برتر قرآنی گفت: خوشبختانه در این جلسه عزیزانی از مراکز مختلف، از جمله ستاد کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، مجموعه ریاست‌جمهوری و سایر بخش‌های مرتبط حضور دارند و همه از دغدغه بالایی نسبت به این موضوع برخوردارند.

وی افزود: در این جلسه به دنبال آن هستیم که به یک مدل جامع برای حمایت از فعالان قرآنی و کسانی که در عرصه قرآن و عترت در روستا‌ها و میان عشایر فعالیت می‌کنند، دست پیدا کنیم.

رئیس مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر ظرفیت‌های نهفته در روستا‌ها اظهار کرد: اگر به این باور برسیم که «روستا‌ها مادر شهر‌ها هستند»، نگاه ما نسبت به این مناطق تغییر خواهد کرد و در نتیجه وظیفه ما نیز دوچندان می‌شود. بسیاری از نخبگان، بزرگان و شخصیت‌های برجسته کشور روستازاده هستند و در فضای باصفای روستا تربیت و رشد یافته‌اند و بعد‌ها به مقامات کشوری رسیده‌اند.

تأکید بر شناسایی استعدادهای قرآنی روستاها

وی ادامه داد: استعداد‌های فوق‌العاده‌ای در روستا‌ها وجود دارد که ممکن است اکنون بالقوه باشند، اما با برنامه‌ریزی صحیح می‌توان بسیاری از این استعداد‌ها را به حرکت درآورد و به فعلیت رساند.

ارباب‌سلیمانی ضمن قدردانی از حضور اعضای شورای سیاستگذاری و فعالان این عرصه گفت: یکی از نگرانی‌هایی که پیش از این نیز در ستاد کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد داشتم، بی‌توجهی یا کم‌توجهی برخی حوزه‌های فرهنگی به روستا‌ها و عشایر است. در روز‌های سخت انتظار داریم این عزیزان در صحنه باشند؛ بنابراین باید در طول سال نیز به فکر آنان باشیم و برایشان برنامه‌ریزی کنیم. باید میان این دو موضوع یک رفت‌وبرگشت منطقی وجود داشته باشد.

وی بیان کرد: امیدوارم از جلسه امروز تصمیمات خوبی استخراج شود و این تصمیمات مبنای حرکت‌های آینده قرار گیرد و این جلسه مورد توجه حضرت ولی‌عصر(عج) قرار گیرد.

آموزش قرآن، ستون فقرات برنامه‌های قرآنی روستا‌

ارباب‌سلیمانی در ادامه سخنان خود و پس از شنیدن دیدگاه‌ها و پیشنهاد‌های اعضای شورای سیاستگذاری روستا‌ها و عشایر برتر قرآنی، ضمن قدردانی از حاضران در این نشست گفت: برای ورود جدی به این عرصه، ابتدا باید اندیشه و مطالعه کرد، سپس برنامه‌ریزی صحیح داشت و در نهایت با جدیت موضوع را دنبال کرد تا به نتیجه مطلوب برسیم.

وی افزود: پیشنهاد‌های مطرح‌شده از سوی اعضای جلسه را در ۱۲ محور یادداشت کردم و مناسب است این موارد در صورت‌جلسه نیز درج شود؛ چراکه مجموعه این پیشنهادها، نکات مهم و اساسی برای ادامه مسیر را دربرمی‌گیرد.

معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نخستین محور را توجه جدی به آموزش قرآن در روستا‌ها عنوان کرد و گفت: اگرچه در طرح فعلی، آموزش قرآن به‌صورت مستقیم دنبال نمی‌شود، اما این موضوع یک خلأ جدی است. دوستان در جلسه به نکته مهمی اشاره کردند و آن اینکه آموزش، ستون فقرات برنامه‌ریزی قرآنی است. اگر بخواهیم روستا صرفاً با تبلیغ قرآن با این کتاب آسمانی مأنوس شود، این امر به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست و در کنار تبلیغ رسمی و غیررسمی، باید آموزش قرآن را برای تعمیق فرهنگ قرآنی در روستا‌ها جدی بگیریم.

شناسایی مربیان گمنام 

وی ادامه داد: باید مشخص شود کدام بخش و دستگاه می‌تواند این مسئولیت را بر عهده بگیرد. امروز نماینده آموزش و پرورش در جلسه حضور ندارد، در حالی که نقش این دستگاه در این موضوع بسیار مهم است و براساس مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، آموزش عمومی قرآن نیز بر عهده آموزش و پرورش قرار دارد.

ارباب‌سلیمانی در دومین محور، بر تکریم و شناسایی مربیان و فعالان قرآنی روستا‌ها تأکید کرد و گفت: باید مربیان قرآنی مورد توجه قرار گیرند. کسانی هستند که سالیان سال عمر خود را بی‌نام و نشان صرف فعالیت قرآنی کرده‌اند و پشت صحنه این حرکت قرار دارند. همان‌طور که گاهی در یک مهمانی همه از صاحبخانه و مرد خانه بابت سفره‌ای که پهن شده تشکر می‌کنند، اما زحمات کسی که پشت صحنه این سفره را آماده کرده دیده نمی‌شود، در عرصه فعالیت قرآنی نیز نباید زحمات مربیانی که سال‌ها در روستا‌ها فعالیت کرده‌اند نادیده گرفته شود.

وی افزود: در کنار معرفی روستای قرآنی، باید مربیانی که سال‌ها بدون نام و نشان در این عرصه تلاش کرده‌اند نیز مورد توجه قرار گیرند که این موضوع در برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده نیز مورد توجه قرار گرفته است.

رئیس مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، توجه به درجه‌بندی روستا‌ها از سوی وزارت کشور را سومین محور مطرح‌شده دانست و گفت: پیشنهاد شد درجه‌بندی وزارت کشور در شاخص‌های ارزیابی نیز مورد توجه قرار گیرد که این موضوع در فرآیند داوری لحاظ شده است، اما مناسب است در متن شاخص‌ها نیز به‌صراحت درج شود.

وی چهارمین محور را استفاده از ظرفیت سازمان دارالقرآن الکریم عنوان کرد و افزود: سازمان دارالقرآن نیز در استان‌ها، شهرستان‌ها، روستا‌ها و میان عشایر تجربه و برنامه دارد و نباید از این ظرفیت غافل شویم. اگر امکان داشته باشد، نماینده‌ای از این سازمان نیز در جلسات شورا حضور داشته باشد تا از تجربیات و ظرفیت‌های آن مجموعه استفاده کنیم.

ارباب‌سلیمانی در ادامه به موضوع روستا‌هایی که از نظر فعالیت قرآنی در وضعیت ضعیف‌تری قرار دارند اشاره کرد و گفت: یکی از نکات دقیق و فنی مطرح‌شده این بود که روستا‌هایی که کمتر به قرآن توجه دارند، در این چرخه دیده نمی‌شوند. باید برای نجات این روستا‌ها نیز فکری داشته باشیم.

وی با اشاره به حکایتی از حضرت عیسی(ع) افزود: در روایتی آمده است که حضرت عیسی(ع) به حواریون فرمودند اگر گله‌ای در حال حرکت باشد و یک گوسفند از گله جدا شود، وظیفه چیست؟ حواریون پاسخی نداشتند و حضرت فرمودند آن گوسفندی که از گله جدا شده، در معرض خطر است و ممکن است طعمه گرگ شود؛ بنابراین باید به سراغ او رفت.

معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: اصل این اشکال بسیار دقیق و قابل تأمل است، اما اینکه چه دستگاهی و در چه مقطعی باید متولی رسیدگی به روستا‌هایی باشد که از فعالیت قرآنی فاصله دارند، نیازمند تصمیم‌گیری است. با امکانات موجود می‌توانیم مسیر انتخاب روستا‌های برتر را دنبال کنیم، اما برای روستایی که واقعاً از فعالیت قرآنی فاصله گرفته است نیز باید چاره‌ای اندیشیده شود.

پرهیز از مرزبندی بین روستاهای شیعه و اهل سنت

وی در ششمین محور، بر پرهیز از ایجاد مرزبندی میان روستا‌های شیعه و اهل سنت در ارزیابی روستا‌های برتر قرآنی تأکید کرد و گفت: در برخی استان‌ها شیعه و سنی در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند. آیا باید در انتخاب روستای برتر میان آنها مرزبندی ایجاد کنیم؟ قرآن مرز شیعه و سنی ندارد. اگر شاخص‌ها دقیق و داوری عادلانه باشد، باید ببینیم واقعاً کدام روستا برتر است و همان روستا را انتخاب کنیم.

ارباب‌سلیمانی افزود: گاهی ایجاد تفاوت‌ها و سهمیه‌بندی‌های مذهبی می‌تواند خود منشأ اختلافات جدید شود. نیت ممکن است خیر باشد، اما باید آثار و پیامد‌های تصمیمات را نیز در نظر بگیریم.

وی با اشاره به یکی از تجارب خود در برگزاری برنامه‌ای برای حضرت خدیجه(س) گفت: زمانی که در ستاد عالی کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد قصد داشتیم برنامه‌ای گسترده برای حضرت خدیجه(س) برگزار کنیم، با یکی از بزرگان و مراجع مشورت کردم. ایشان توصیه کردند که پیش از اجرای چنین برنامه‌ای باید به فضای پیرامونی و آثار احتمالی آن نیز توجه کنیم؛ چراکه ممکن است اقدامی که با نیت خیر انجام می‌شود، در نقطه‌ای دیگر موجب شکل‌گیری واکنش‌های متقابل و دامن‌زدن به اختلافات شیعه و سنی شود؛ بنابراین باید در کنار نیت خیر، به شرایط و پیامد‌های اجتماعی تصمیمات نیز توجه داشته باشیم.

رئیس مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ایجاد سامانه برای راستی‌آزمایی روستا‌های معرفی‌شده را از دیگر پیشنهاد‌های مهم جلسه دانست و گفت: پیشنهاد ایجاد سامانه‌ای برای راستی‌آزمایی، پیشنهاد بسیار خوبی است و باید حتماً برای آن برنامه‌ریزی کنیم. اگر خودمان امکان اجرای آن را داریم، اقدام کنیم و اگر نیاز به ظرفیت دیگری است، می‌توانیم از ظرفیت بچه‌های مسجد نیز استفاده کنیم.

وی همچنین بر ضرورت توجه به مناطق محروم در شاخص‌های ارزیابی تأکید کرد و گفت: پیشنهاد شد برای روستا‌های محروم در شاخص‌ها ضریب یا امتیاز ویژه‌ای در نظر گرفته شود تا میان روستا‌های محروم و برخوردار توازن برقرار شود.

ارباب‌سلیمانی در ادامه با اشاره به تفاوت‌های سبک زندگی عشایری و روستایی اظهار کرد: زیست عشایری با زیست روستایی تفاوت‌هایی دارد و لازم است در طراحی شاخص‌ها این تفاوت‌ها مورد توجه قرار گیرد. از اعضای جلسه نیز درخواست می‌کنم اگر در این زمینه پیشنهادی دارند، آن را به‌صورت مکتوب ارائه کنند تا در تدوین شاخص‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: همچنین پیشنهاد شد روستا‌های محروم از روستا‌های برخوردار تفکیک شوند و صرفاً با یک ضریب این موضوع حل نشود؛ بلکه ممکن است لازم باشد برای هر یک از این گروه‌ها شاخص‌های متفاوتی تعریف و نوع تعامل با آنها نیز متناسب با شرایطشان طراحی شود.

توجه به حضور نسل‌ نو در فعالیت‌های قرآنی روستاها

معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، حضور نسل نو در مساجد روستا‌ها را یکی دیگر از شاخص‌های مهم دانست و گفت: نباید صرفاً بگوییم مسجدی فعال است؛ بلکه باید ببینیم نسل جدید و جوانان نیز در نماز جماعت و فعالیت‌های مسجد حضور دارند یا خیر.

وی با اشاره به خاطره‌ای که از حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قرائتی نقل شده است، افزود: در روستایی مشاهده شده بود که مردم به‌طور گسترده در مسجد حضور داشتند. وقتی موضوع مورد بررسی قرار گرفت، مشخص شد واقف بی‌سوادی سال‌ها پیش درخت گردویی را وقف مسجد کرده بود تا بچه‌هایی که برای نماز به مسجد می‌آیند از محصول آن استفاده کنند. همین اقدام ساده زمینه‌ساز حضور و تربیت نسلی از نمازگزاران شده بود.

ارباب‌سلیمانی تصریح کرد: بنابراین حضور نسل جوان در مسجد می‌تواند شاخص دقیق‌تری برای ارزیابی فعالیت مسجد باشد. ممکن است مسجدی فعال باشد، اما عمده حاضران آن سالمندان باشند؛ در حالی که حضور نسل نو می‌تواند اطلاعات مهم‌تری درباره پویایی و آینده فعالیت فرهنگی و قرآنی یک روستا در اختیار ما قرار دهد.

وی آخرین محور مورد اشاره را توجه به فرهنگ مهدویت، انتظار و غدیر دانست و گفت: این موضوعات نیز می‌تواند در شاخص‌های ارزیابی مورد توجه قرار گیرد. باید ببینیم کدام روستا به امام زمان(عج) و فرهنگ انتظار توجه بیشتری دارد و چه برنامه‌های مؤثر و مفیدی در این زمینه اجرا می‌کند. همچنین میزان توجه به غدیر می‌تواند در مجموعه شاخص‌های ما مورد توجه قرار گیرد.

رئیس مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه با اشاره به ظرفیت گروه‌های جهادی گفت: باید از ظرفیت گروه‌های جهادی نیز استفاده کنیم. بسیاری از این گروه‌ها با دفتر تبلیغات اسلامی و حوزه‌های علمیه پیوند دارند و می‌توان از ظرفیت طلاب و همچنین گروه‌های جهادی دانشجویی برای این طرح بهره گرفت. لازم است بررسی شود از ظرفیت دانشگاه‌ها و گروه‌های جهادی چه استفاده‌ای می‌توان کرد.

وی همچنین بر ضرورت استفاده هدفمند از ظرفیت صدا و سیما تأکید کرد و گفت: باید از طریق دولت پیگیری شود تا بخش‌هایی از صدا و سیما که در حوزه روستا و عشایر فعالیت تخصصی دارند، در این کار مشارکت کنند. در صدا و سیما ظرفیت‌های بسیار خوبی وجود دارد، اما باید مسیر و بخش مرتبط با موضوع را به‌درستی پیدا کنیم تا زمان و انرژی مجموعه هدر نرود.

ارباب‌سلیمانی افزود: لازم است از ظرفیت ریاست جمهوری نیز برای دعوت از نماینده‌ای متناسب با این حوزه استفاده شود تا نماینده مربوطه در جلسات شورا حضور داشته باشد و بتوانیم از ظرفیت‌های دولت و رسانه ملی به شکل مؤثر استفاده کنیم.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت تشکیل یک حلقه رسانه‌ای برای حمایت از طرح روستا‌ها و عشایر برتر قرآنی گفت: این موضوع به یک پیوست رسانه‌ای جدی نیاز دارد و در رسانه ملی باید برای آن تدبیر شود. خوشبختانه در جمع حاضر، افرادی با تجربه سال‌ها فعالیت در خبرگزاری‌ها و روابط عمومی حضور دارند و می‌توان از ظرفیت آنها استفاده کرد تا یک حلقه رسانه‌ای برای این طرح تشکیل شود و بررسی کنیم چگونه می‌توان از ظرفیت رسانه‌ها برای معرفی، ترویج و پشتیبانی از روستا‌ها و عشایر قرآنی بهره گرفت. به نظر می‌رسد برای این موضوع یک کارگروه ویژه رسانه‌ای لازم است که ان‌شاءالله با جدیت دنبال شود.