روستاها و عشایر در مسیر یک «نهضت قرآنی»
نخستین جلسه شورای سیاستگذاری معرفی و انتخاب روستاها و عشایر برتر قرآنی با هدف ترسیم سازوکار جدید شناسایی و حمایت از ظرفیتهای قرآنی این مناطق برگزار و طی آن بر تحقق عدالت فرهنگی، توجه به محرومیت روستاها و طراحی شاخصهای مستقل برای عشایر تأکید شد.
به گزارش خبرنگار ایکنا، نخستین جلسه شورای سیاستگذاری معرفی و انتخاب «روستاها و عشایر برتر قرآنی» با هدف بررسی سازوکار شناسایی، ارزیابی و حمایت از ظرفیتهای قرآنی مناطق روستایی و عشایری کشور، سهشنبه ۲۰ مردادماه با حضور حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا اربابسلیمانی، معاون وزیر و رئیس مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سعید مجیدی، مدیرکل تبلیغ و ترویج امور قرآن و عترت، و جمعی از نمایندگان دستگاهها و نهادهای مرتبط در سالن اجتماعات علامه طباطبایی مرکز عالی قرآن و عترت برگزار شد.
در این نشست، نمایندگانی از معاونت روستایی ریاست جمهوری، وزارت جهاد کشاورزی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور و برخی دیگر از دستگاههای فعال در حوزه روستا و عشایر حضور داشتند و درباره نحوه انتخاب روستاها و عشایر برتر قرآنی، اصلاح شاخصهای ارزیابی، توجه به عدالت فرهنگی، حمایت از فعالان قرآنی و استمرار فعالیتهای قرآنی در مناطق روستایی و عشایری به بحث و تبادل نظر پرداختند.
سعید مجیدی، مدیرکل تبلیغ و ترویج امور قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در ابتدای این نشست، با تسلیت ایام رحلت پیامبر اکرم(ص) و شهادت امام رضا(ع) امام حسن مجتبی(ع) درباره پیشینه و روند اجرای این طرح توضیحاتی ارائه کرد.
مجیدی با اشاره به سابقه طرح انتخاب روستاها و عشایر برتر قرآنی گفت: این طرح حداقل سابقهای شش ساله در مجموعه مرکز عالی قرآن و عترت دارد و نخستین بار یکی از روستاهای استان بوشهر، یعنی روستای چارک، بهعنوان روستای برتر قرآنی کشور انتخاب شد.
وی افزود: پس از این انتخاب، مردم روستای چارک ابتکار جالبی انجام دادند و عنوان روستا را به «دهکده قرآنی چارک» تغییر دادند و بهدنبال آن اتفاقات خوبی در این روستا رقم خورد؛ از جمله اینکه قاریان بینالمللی از این منطقه ظهور کردند، برخی مراکز علمی و دانشگاهی مرتبط با قرآن در این روستا حضور پیدا کردند و حتی نمایندگی یکی از دانشگاههای مرتبط با حوزه قرآن و حدیث در آنجا راهاندازی شد.
مدیرکل تبلیغ و ترویج امور قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: فضای قرآنی در این روستا بهگونهای شکل گرفته است که تقریباً در هر خانهای میتوان یک حافظ یا قاری قرآن پیدا کرد و این نمونه نشان میدهد که نامگذاری و توجه ویژه به ظرفیتهای قرآنی یک روستا میتواند زمینهساز اتفاقات مهم و ماندگاری باشد.
وی با اشاره به احیای مجدد این طرح در سالهای اخیر گفت: مقدمات و برنامهریزی برای اجرای طرح در سال ۱۴۰۳ انجام شده بود، اما با حضور حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا اربابسلیمانی در معاونت قرآن و عترت، تدبیری اتخاذ شد تا ضمن احیای این طرح پس از یک وقفه، دامنه آن توسعه پیدا کند.
مجیدی اظهار کرد: بهجای اینکه صرفاً یک یا دو و نهایتاً پنج روستا را بهعنوان روستاهای برتر قرآنی کشور معرفی کنیم و با محدودیت مواجه شویم، تصمیم گرفتیم طرح را به سطح استانها ببریم و در هر استان، یک یا چند روستای برتر را متناسب با ظرفیتها و شرایط آن استان شناسایی و معرفی کنیم.
وی افزود: در گام بعد تصمیم گرفتیم بهجای اینکه انتخاب روستاها صرفاً در مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انجام شود، از ظرفیت دستگاههای مختلفی که در حوزه روستاها و عشایر فعالیت میکنند نیز استفاده کنیم. به همین دلیل، اعضای این شورا و نمایندگان دستگاههای مختلف در این فرایند مشارکت کردند.
مجیدی با اشاره به مشارکت دستگاههای مختلف در معرفی روستاها گفت: حدود ۹۰ درصد اعضای این شورا نمایندگان خود را معرفی کردند و در جلسات حضور داشتند. در نهایت نزدیک به ۱۰۰ روستا از سوی استانها و مجموعههای مختلف به دبیرخانه معرفی شدند.
وی ادامه داد: علاوه بر استانها، با توجه به ساختار اداری مناطق خاص، ظرفیتهایی همچون ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی جنوب کرمان و منطقه آزاد قشم نیز در این فرایند مورد توجه قرار گرفتند و روستاهای واجد شرایط خود را معرفی کردند.
مدیرکل تبلیغ و ترویج امور قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به نقش دستگاههای مختلف در این طرح گفت: ستاد کانونهای فرهنگی و هنری مساجد، جهاد کشاورزی، معاونت امور روستایی ریاستجمهوری و دیگر مجموعههای مرتبط، ظرفیتها، توانمندیها و روستاهای پیشنهادی خود را معرفی کردند.
وی افزود: در مرحله بررسی، هر استان معمولاً سه تا پنج روستا را معرفی کرده بود و از میان آنها یک روستا انتخاب شد. البته در برخی استانها مانند سیستان و بلوچستان و گلستان، به دلیل گستردگی جغرافیایی، شرایط اقلیمی، تنوع اقوام و مذاهب، بیش از یک روستا انتخاب شد و در نهایت ۳۸ روستا بهعنوان روستاهای برتر قرآنی انتخاب شدند.
مجیدی با اشاره به روند اجرای برنامههای مربوط به روستاهای منتخب گفت: تلاش ما این بود که فرایند انتخاب تا پایان سال به اتمام برسد، اما بهدلیل شرایط جنگی که پیش آمد، جلسه پایانی که قرار بود در هفته دوم نمایشگاه قرآن برگزار شود، به تعویق افتاد و در نهایت اوایل اردیبهشت امسال برگزار شد و پرونده انتخاب روستاهای دوره گذشته بسته شد.
وی ادامه داد: پس از انتخاب روستاها، موضوع به استانها اعلام میشود و استان مربوطه ضمن برگزاری برنامهای برای گرامیداشت و معرفی روستای منتخب، از شخصیتهای قرآنی آن منطقه نیز تجلیل میکند و مجموعهای از برنامههای قرآنی در آن روستا اجرا میشود. این فرایند به مدت یک سال ادامه پیدا میکند.
مجیدی درباره تغییرات آییننامه طرح در سال ۱۴۰۵ گفت: با توجه به تجربه سال گذشته، یکی دو تغییر در آییننامه ایجاد کردهایم که نسخه جدید آن در اختیار اعضای شورا قرار گرفته است تا در این جلسه مورد بررسی قرار گیرد.
وی افزود: یکی از پیشنهادهایی که مطرح شده این است که طرح بهجای اینکه بهصورت سالانه اجرا شود، به شکل دوسالانه برگزار شود. این موضوع نیز نیازمند بررسی و اظهارنظر اعضای شورا است و امیدواریم دوستان در این جلسه درباره آن بحث و تبادل نظر کنند.
مدیرکل تبلیغ و ترویج امور قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یکی دیگر از تغییرات مهم آییننامه را توجه به ارائه طرح و ایده قرآنی از سوی روستاهای نامزد عنوان کرد و گفت: در سالهای گذشته در شاخصهای ارزیابی از روستاها، طرح و برنامه مشخصی مطالبه نمیکردیم، اما امسال تأکید کردهایم که هر استان علاوه بر معرفی سه روستا بهعنوان نامزد، یک طرح یا ایده قرآنی نیز ارائه کند.
وی تصریح کرد: هدف این است که اگر روستایی بهعنوان روستای منتخب انتخاب شد، اجرای طرح یا ایده قرآنی ارائهشده را در طول یک سال یا در صورت دوسالانه شدن طرح، طی دو سال دنبال کند تا به برکت این نامگذاری، یک فعالیت قرآنی متفاوت، متمایز و اثرگذار نیز در سطح آن روستا شکل بگیرد.
ضرورت تدوین مدل جامع حمایت از فعالان قرآنی روستاها و عشایر
حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا اربابسلیمانی، معاون وزیر و رئیس مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در بخشی از سخنانش در این نشست با بیان اینکه موضوع روستاها و عشایر از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است، گفت: اگر روستاها و عشایر در جامعه ما حرکت طبیعی، فعال و اثرگذار خود را نداشته باشند، کشور با آسیب جدی مواجه خواهد شد.
وی افزود: یکی از شعارهای محوری مردم در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» بود و مردم با همین شعار در صحنههای مختلف انقلاب، انتخابات و دفاع مقدس حضور پیدا کردند. در این میان، استقلال و خودکفایی کشور در گرو تلاش روستاییان، کشاورزان و عشایر است و اگر این بخش از جامعه به هر دلیلی از فعالیت بازبماند، موتور پیشران کشور دچار آسیب خواهد شد.
رئیس مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به تأکید امام خمینی(ره) بر ضرورت خودکفایی در حوزه کشاورزی و دامداری اظهار کرد: حضرت امام(ره) در ابتدای انقلاب تأکید داشتند که اگر به دنبال استقلال کشور هستیم، باید در حوزه دامداری و کشاورزی به استقلال برسیم. این جهتگیری از ابتدا در نظام جمهوری اسلامی وجود داشته است.
اربابسلیمانی، با تأکید بر اینکه «فضای روستاها و عشایر باید قرآنی و اهلبیتی شود»، خواستار تقسیم کار میان دستگاههای فرهنگی و اجرایی برای حمایت هدفمند از فعالان قرآنی این مناطق شد و گفت: باید بررسی کنیم پیام قرآن و فرهنگ اهلبیت(ع) تا چه اندازه به روستاها و میان عشایر رسیده و با شناسایی نقاط ضعف و قوت، برای رفع کاستیها برنامهریزی کنیم.
مربیان قرآن روستاها حلقه مفقوده فعالیتهای قرآنی هستند
به گزارش ایکنا، در ادامه جلسه شورای سیاستگذاری معرفی و انتخاب روستاها و عشایر قرآنی، حجتالاسلام والمسلمین حسنعلی خوئینیها، معاون فرهنگی نماینده ولیفقیه در وزارت جهاد کشاورزی، با تقدیر از اهتمام حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا اربابسلیمانی برای احیای این طرح، بر ضرورت توجه ویژه به مربیان و فعالان قرآنی روستاها تأکید کرد.
وی اظهار کرد: موضوع قرآن در روستاها و میان عشایر، موضوع بسیار مهمی است و باید از معاون قرآنی وزیر ارشاد تشکر کرد، با توجه به سابقه و روحیه ابتکاری و خلاقانهای که از ایشان سراغ داریم، زمینه پیگیری مجدد این کار را فراهم کردند. این طرح مدتی متوقف مانده بود و ایشان مبنایی ایجاد کردند تا دوباره مورد توجه و پیگیری قرار گیرد.
خوئینیها افزود: به نظر میرسد فعالیتهای فرهنگی که در دفتر تبلیغات اسلامی، ستاد کانونهای فرهنگی و هنری مساجد و وزارت جهاد کشاورزی انجام میشود، در این زمینه مکمل یکدیگر هستند و اگر این ظرفیتها در کنار هم قرار گیرد، میتوان اتفاقات مؤثرتری را در عرصه قرآن روستاها و عشایر رقم زد.
معاون فرهنگی نماینده ولیفقیه در وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به برگزاری مسابقات قرآن در روستاها گفت: ما برگزارکننده مسابقات قرآن هستیم، اما مسابقه در واقع مرحله پایانی یک فرایند آموزشی است. پیش از آن، آموزشهای مختلف قرآنی در روستا شکل میگیرد، حمایت میشود و استمرار پیدا میکند و در نهایت از افراد برای حضور در مسابقات دعوت میشود.
وی ادامه داد: هرچند برگزاری مسابقات قرآن کار سادهای نیست و زحمات زیادی دارد، اما فعالیت مهمتر و ارزشمندتر، آموزشهایی است که پیش از مسابقات انجام میشود. باید بررسی کنیم چرا در برخی روستاها جلسات قرآنی شکل نگرفته و در برخی دیگر جلسات فعال و مستمر وجود دارد. همچنین افرادی که در روستاها به فعالیت قرآنی مشغول هستند باید مورد حمایت و تشویق قرار گیرند.
خوئینیها با اشاره به جلسات برگزارشده برای ارتقای کیفیت مسابقات قرآن اظهار کرد: در جلساتی که با حضور حجتالاسلام والمسلمین اربابسلیمانی و حجتالاسلام والمسلمین سیدمصطفی حسینی، دبیر شورای توسعه فرهنگ قرآنی و امام جمعه زنجان، درباره ارتقای کیفیت مسابقات قرآن داشتیم، این موضوع مطرح شد که مسابقات با مدل جدیدی برگزار شود.
وی افزود: یکی از موضوعات مهمی که در آن جلسات مورد توجه قرار گرفت، شناسایی و تقدیر از مربیان و فعالان قرآنی روستایی بود؛ افرادی که فعالیت قرآنی خود را در روستا آغاز کردهاند و موجب ارتقای سطح قرآنی آن منطقه شدهاند. باید از این افراد تفقد و تقدیر شود و دورههای آموزشی ویژهای برای ارتقای توانمندی آنان در نظر گرفته شود.
معاون فرهنگی نماینده ولیفقیه در وزارت جهاد کشاورزی تصریح کرد: با توجه به ظرفیتهایی که دفتر تبلیغات اسلامی و معاونت توسعه روستایی دارند، باید از افرادی که در عرصه فرهنگی روستا فعالیت میکنند، چه طلبه باشند و چه غیرطلبه، چه خواهر باشند و چه برادر، حمایت ویژه شود.
وی گفت: این افراد بدون چشمداشت و گاهی بدون دریافت هیچ هزینهای در خود روستا مستقر هستند و در کف جامعه برای ارتقای عرصه قرآنی تلاش میکنند؛ بنابراین چه در حوزه مسابقات قرآن و چه در طرح انتخاب روستاهای قرآنی، باید نقش این افراد بهصورت جدی مورد توجه قرار گیرد.
خوئینیها ادامه داد: در واقع افرادی که در روستاها و در کف جامعه فعالیت میکنند، از عوامل اصلی تبدیل شدن یک روستا به روستای قرآنی هستند. حتی میتوان از ظرفیت این افراد در حوزه رسانه نیز استفاده کرد؛ از تجربیات آنها محتوای رسانهای تولید کرد و فرصت حضور آنها در رسانه را فراهم آورد تا تجربههایشان به دیگر مناطق منتقل و تکثیر شود.
وی با اشاره به نمونههایی از روستاهای موفق در فعالیتهای قرآنی اظهار کرد: گاهی در یک روستا میبینیم ۱۰۰ قاری و حافظ قرآن در یک مسابقه شرکت کردهاند. باید پرسید چگونه چنین ظرفیتی در یک روستا شکل گرفته است؟ معمولاً پشت این اتفاق، یک سابقه و تلاش چندینساله وجود دارد؛ ممکن است ۱۰ یا ۱۵ سال قبل، یک فرد دغدغهمند قرآنی در همان روستا فعالیت خود را آغاز کرده و امروز ثمره تلاش او را میبینیم.
معاون فرهنگی نماینده ولیفقیه در وزارت جهاد کشاورزی افزود: شخصی نقل میکرد که در مسجدی تعداد زیادی دانشآموز و دانشجو حضور داشتند و وقتی درباره علت آن تحقیق شد، مشخص شد سالها قبل فردی برای آن مسجد سرمایهگذاری کرده و حتی درخت بادامی را وقف مسجد کرده بود و ثمره آن اقدام سالها بعد آشکار شده است. فعالیت قرآنی در روستا نیز همینگونه است؛ گاهی یک مربی یا فعال قرآنی سالها پیش بذر این فعالیت را کاشته و امروز ثمره آن را در قالب دهها حافظ و قاری قرآن میبینیم.
وی تأکید کرد: مربیان قرآن روستایی که ۱۰ یا ۱۵ سال قبل فعالیت کردهاند و امروز ثمره تلاش آنها را در مسابقات قرآن یا در انتخاب روستاهای قرآنی شاهد هستیم، باید دیده شوند. اگر طلبه توانمندی توانسته است یک روستا را به سمتی هدایت کند که امروز چندین حافظ قرآن داشته باشد، این فرد باید در رسانه نیز جایگاه داشته باشد، تریبون در اختیار او قرار گیرد، تجربیاتش مطرح شود و زمینه توسعه این تجربه فراهم شود.
خوئینیها گفت: به نظر من این بخش هنوز جای کار دارد و باید در کنار انتخاب روستاهای قرآنی، مسابقات قرآن و دیگر برنامههای قرآنی، توجه به فعالان و مربیان قرآنی روستا نیز بهعنوان یک محور جدی دنبال شود.
وی ضمن تقدیر از برگزارکنندگان این طرح و اعضای شورا اظهار کرد: انتخاب روستاهای قرآنی در کنار مسابقات و برنامههای قرآنی و توجه به فعالان این عرصه، حرکتی ارزشمند است و ما نیز در وزارت جهاد کشاورزی در این مسیر در خدمت دوستان هستیم.
به گزارش خبرنگار ایکنا، نرگس نیازی، مسئول دبیرخانه روستا و عشایر ستاد هماهنگی کانونهای فرهنگی هنری مساجد کشور نیز در این نشست گفت: برای اینکه روستاها مستندات خود را ارائه دهند، سامانهای تعریف کنیم تا دهیاریها و مسئولین فرهنگی استان اطلاعات مورد نیاز را بارگذاری کنند. همچنین حضور در جشنوارههای قرآنی هم میتواند معیار سنجش مناسبی در انتخاب روستاها باشد.
دفتر تبلیغات اسلامی میتواند بازوی اجرایی طرح روستاهای قرآنی باشد
در ادامه این نشست حجتالاسلام والمسلمین یحیی کمالی، سرپرست اداره تبلیغ نخبگان معاونت فرهنگی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، با تقدیر از برگزاری این نشست و دعوت از دفتر تبلیغات اسلامی، بر آمادگی این مجموعه برای استفاده از ظرفیتهای پژوهشی، تبلیغی و آموزشی خود در اجرای طرح روستاها و عشایر قرآنی تأکید کرد.
وی با اشاره به سابقه آشنایی و همکاری خود با حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا اربابسلیمانی گفت: از اینکه این طرح دوباره مورد توجه قرار گرفته است، بسیار خوشحال شدم.
کمالی با اشاره به ظرفیتهای گسترده دفتر تبلیغات اسلامی در حوزه قرآن اظهار کرد: دفتر تبلیغات اسلامی فعالیتهای گسترده و ارزشمندی در حوزه قرآن دارد. پژوهشکده قرآن یکی از مجموعههای مهم و کمنظیر در سطح منطقه است و لازم است جلسهای با حضور اعضای این شورا برگزار شود تا ظرفیتهای پژوهشکده قرآن بهصورت دقیق معرفی و زمینه استفاده از این ظرفیتها در طرح روستاها و عشایر قرآنی فراهم شود.
وی افزود: در ذیل قطب تعمیق ایمان و باورهای دینی نیز «میز قرآن» را داریم که از کارشناسان و صاحبنظران قرآنی سراسر کشور بهره میبرد. این مجموعه در حوزه سیاستگذاری، تولید بستههای محتوایی و ارائه راهکارهای مرتبط با فعالیتهای قرآنی در جامعه فعال است و میتوان از این ظرفیت نیز در اجرای طرح استفاده کرد.
معاون فرهنگی دفتر تبلیغات اسلامی ادامه داد: یکی دیگر از ظرفیتهای مهم، مبلغان متخصص قرآنی هستند. در حال حاضر حدود ۷۹۰ مبلغ متخصص در حوزه قرآن در دفتر تبلیغات اسلامی پرونده تخصصی دارند که علاوه بر تحصیلات حوزوی و فعالیت در عرصههای فقه و اصول، در حوزه قرآن نیز بهصورت تخصصی آموزش دیده و در میدان تبلیغ فعالیت میکنند.
وی همچنین از فعالیت بیش از ۱۱ گروه تخصصی قرآنی خبر داد و گفت: این گروهها نیز در مناطق مختلف کشور فعالیت دارند و در حوزه تولید محتوا، مفاهیم و معارف قرآن و فعالیتهای تبلیغی و ترویجی مشغول هستند. اینها تنها بخشی از ظرفیتهای دفتر تبلیغات اسلامی است که میتواند در خدمت این طرح قرار گیرد.
کمالی در پاسخ به موضوع مطرحشده درباره اعزام مبلغ به مناطق عشایری اظهار کرد: دفتر تبلیغات اسلامی سالهاست در حوزه تبلیغ عشایری نیز فعالیت دارد و گروههای تبلیغی ویژه مناطق عشایری تشکیل داده است. در حال حاضر نیز حدود ۴۰ تا ۵۰ گروه تبلیغی عشایری داریم که اعضای آنها در مناطق عشایری فعالیت میکنند و در مناسبتهای مختلف برای انجام فعالیتهای تبلیغی به این مناطق اعزام میشوند.
وی افزود: این گروهها میتوانند بهعنوان یکی از ظرفیتهای اجرایی طرح روستاها و عشایر قرآنی مورد استفاده قرار گیرند. علاوه بر آن، دفتر تبلیغات اسلامی بیش از ۷۰۰ تا ۸۰۰ گروه تبلیغی در سراسر کشور دارد که اعضای آنها عمدتاً بومی همان مناطق هستند و در کنار تحصیل و فعالیتهای حوزوی، سابقه تبلیغی دارند.
معاون فرهنگی دفتر تبلیغات اسلامی با اشاره به ظرفیت این گروهها گفت: بسیاری از این مبلغان میتوانند بازوی اجرایی طرح در روستاها، شهرستانها و مناطق مختلف کشور باشند. نمونههایی مانند حجتالاسلام والمسلمین خوئینیها که از مبلغان توانمند و دارای سابقه موفق تبلیغی هستند، نشان میدهد این ظرفیت تا چه اندازه میتواند در پیشبرد برنامههای فرهنگی و قرآنی مؤثر باشد.
وی با تأکید بر ضرورت عمومیسازی معارف قرآن در جامعه گفت: یکی از نقدهایی که در میز قرآن دفتر تبلیغات اسلامی نیز مطرح کردهایم، این است که در حوزه عمومیسازی معارف قرآن و آوردن قرآن به کف میدان جامعه، هنوز کارهای زیادی باقی مانده است. باید جلسات قرآنی موجود در مناطق مختلف را شناسایی، حمایت و تقویت کنیم تا قرآن بیش از پیش به متن جامعه و زندگی مردم و خانوادهها وارد شود.
کمالی ادامه داد: در این مسیر باید از قاریان، حاملان قرآن، مربیان قرآن، مؤسسات قرآنی و همچنین خادمان قرآن حمایت کنیم. حتی افرادی که قاری یا مربی قرآن نیستند و مؤسسه قرآنی ندارند، اما بهنوعی خادم این عرصه هستند و برای رونق فعالیتهای قرآنی در روستا تلاش میکنند، باید دیده و مورد تقدیر قرار گیرند.
وی یکی از نکات مهم طرح را موضوع حمایت پس از انتخاب روستاها دانست و گفت: اگر روستایی بهعنوان روستای برتر قرآنی شناسایی و انتخاب شد، باید مشخص باشد پس از این انتخاب چه اتفاقی برای آن روستا خواهد افتاد. باید یک بسته حمایتی مشخص داشته باشیم تا فعالیتهای قرآنی در آن روستا استمرار پیدا کند و انتخاب عنوان روستای برتر صرفاً به یک مراسم و تقدیر محدود نشود.
معاون فرهنگی دفتر تبلیغات اسلامی افزود: دفتر تبلیغات اسلامی در حوزه آموزش نیز ظرفیتهای مناسبی دارد. مرکز آموزشهای علمی ـ کاربردی این مجموعه از استادان توانمندی برخوردار است و میتوان مربیان قرآنی مناطق را در قالب دورههای آموزشی به قم دعوت کرد و آموزشهای تخصصی لازم را به آنان ارائه داد. همچنین میتوان استادان را به مناطق اعزام کرد تا آموزشها در محل فعالیت مربیان برگزار شود.
وی ادامه داد: در حوزه تولید محتوا نیز ظرفیتهای خوبی در مرکز فرهنگ و قرآن دفتر تبلیغات اسلامی وجود دارد و سرفصلهای آموزشی از سطح کودک و نوجوان تا دانشجویان و اقشار مختلف آماده است؛ بنابراین میتوان از این ظرفیت برای توانمندسازی مربیان قرآنی مناطق استفاده کرد.
کمالی با تأکید بر ظرفیت مبلغان متخصص برای استمرار فعالیتهای قرآنی در مناطق گفت: میتوان از مبلغان متخصص و گروههای تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی برای آموزش مجدد، پشتیبانی و اجرای برنامههای قرآنی در مناطق مختلف استفاده کرد. حضور مستمر صدها گروه تبلیغی در سراسر کشور، ظرفیت ارزشمندی است که میتواند به اجرای این طرح کمک کند.
وی تصریح کرد: دفتر تبلیغات اسلامی از یکسو در قم ظرفیتهای ستادی، پژوهشکده قرآن، میز قرآن و مجموعههای آموزشی را در اختیار دارد و از سوی دیگر، در سراسر کشور از حضور مستمر مبلغان و گروههای تبلیغی برخوردار است. اگر این ظرفیتها در قالب یک طرح منسجم و هماهنگ کنار یکدیگر قرار گیرد، میتوان در اجرای طرح روستاها و عشایر قرآنی نقش مؤثری ایفا کرد.
کمالی با بیان اینکه برای گسترش فرهنگ قرآن در جامعه به یک حرکت فراگیر نیاز داریم، اظهار کرد: به نظر میرسد برای قرآنگستری در جامعه باید یک نهضت راه بیندازیم و اجازه ندهیم فعالیتها بهصورت جزیرهای دنبال شود. اگر قرآن به جامعه و زندگی مردم وارد شود، یقیناً بسیاری از نارساییها، نابسامانیها و آسیبهای اجتماعی کاهش پیدا خواهد کرد.
وی در ادامه با اشاره به نحوه فعالیت گروههای تبلیغی عشایری گفت: در ماه مبارک رمضان معمولاً درخواستهایی از سوی نهادها، روستاها و هیئتهای امنای مساجد برای اعزام مبلغ دریافت میشود. از سوی دیگر، گروههای تبلیغی عشایری نیز که بومی همان مناطق هستند، با طرح و برنامه مشخص برای فعالیت فرهنگی مراجعه میکنند. در فصل تابستان نیز این روند ادامه دارد و ظرفیت مبلغان بومی مناطق مورد استفاده قرار میگیرد.
معاون فرهنگی دفتر تبلیغات اسلامی همچنین به ظرفیت نخبگان تبلیغی این مجموعه اشاره کرد و گفت: در اداره نخبگان تبلیغی نیز بیش از ۳۴۰ نخبه تبلیغی شناسایی و ساماندهی شدهاند که بخشی از آنان در حوزه قرآن فعالیت دارند. این افراد از چهرههای توانمند در حوزه منبر، خطابه و تبلیغ هستند و میتوان از ظرفیت آنها نیز برای توسعه فعالیتهای قرآنی در مناطق مختلف بهره گرفت.
کمالی در پایان تأکید کرد: دفتر تبلیغات اسلامی آمادگی دارد ظرفیتهای پژوهشی، آموزشی، تبلیغی و اجرایی خود را برای تحقق اهداف طرح روستاها و عشایر قرآنی در اختیار این شورا قرار دهد و در کنار مجموعههای متولی، برای گسترش فرهنگ قرآن در روستاها و مناطق عشایری کشور نقشآفرینی کند.
دهیاریها میتوانند حلقه اتصال فعالیتهای قرآنی با جامعه روستایی باشند
حجتالاسلام والمسلمین معصومی، نماینده سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور، در این جلسه با تقدیر از برگزاری این نشست، بر ضرورت استفاده از ظرفیت مدیریتهای محلی برای توسعه فعالیتهای قرآنی در روستاها تأکید کرد و با اشاره به اهمیت توجه به روستاها و عشایر در برنامههای فرهنگی اظهار کرد: برگزاری این جلسه و توجه به موضوع قرآن در روستاها و مناطق عشایری، اقدامی ارزشمند است و باید تلاش کنیم این حرکت به یک برنامه مستمر و اثرگذار تبدیل شود.
معصومی افزود: روستا صرفاً یک محدوده جغرافیایی نیست، بلکه یک جامعه انسانی با ظرفیتهای فرهنگی، اجتماعی و معنوی فراوان است؛ بنابراین اگر قرار است فعالیتهای قرآنی در روستاها توسعه پیدا کند، باید از ظرفیت خود مردم، دهیاریها، شوراهای اسلامی روستا و مجموعههای فرهنگی فعال در این مناطق استفاده کنیم.
وی با بیان اینکه فعالیتهای قرآنی در بسیاری از روستاها بهصورت خودجوش شکل گرفته است، گفت: در برخی روستاها جلسات قرآن، فعالیت حافظان و قاریان، حضور مربیان و فعالیت مساجد و مؤسسات قرآنی، نتیجه سالها تلاش افراد دغدغهمند است. این افراد باید شناسایی شوند و مورد حمایت قرار گیرند.
نماینده سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور ادامه داد: انتخاب روستاهای برتر قرآنی نباید صرفاً به معرفی یک عنوان یا برگزاری یک مراسم محدود شود، بلکه باید نقطه آغاز یک فرایند حمایتی باشد. وقتی روستایی بهعنوان روستای برتر قرآنی انتخاب میشود، لازم است برای استمرار فعالیتهای آن روستا برنامه مشخصی داشته باشیم.
وی تصریح کرد: باید ببینیم پس از انتخاب یک روستا چه بسته حمایتی برای آن در نظر گرفته میشود؛ چه امکاناتی میتوان در اختیار فعالان قرآنی قرار داد، چگونه میتوان مربیان و جلسات قرآن را تقویت کرد و چگونه میتوان ظرفیتهای موجود را برای یک دوره چندساله حفظ و توسعه داد.
معصومی با تأکید بر ضرورت توجه به فعالان قرآنی روستاها اظهار کرد: نباید تنها حافظان و قاریان را ببینیم؛ مربیان قرآن، برگزارکنندگان جلسات، افرادی که سالها برای مسجد و فعالیتهای قرآنی روستا زحمت کشیدهاند و حتی کسانی که بدون داشتن عنوان رسمی، پشتیبان فعالیتهای قرآنی هستند، باید مورد توجه و تقدیر قرار گیرند.
وی افزود: گاهی ممکن است ثمره فعالیت یک فرد در روستا، سالها بعد در قالب دهها حافظ و قاری قرآن دیده شود؛ بنابراین باید به این سرمایههای انسانی توجه کنیم و تجربیات آنان را به سایر روستاها منتقل کنیم.
نماینده سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور با اشاره به نقش مدیریت محلی گفت: دهیاریها به دلیل ارتباط مستقیم با مردم و حضور در متن جامعه روستایی، میتوانند در شناسایی ظرفیتهای قرآنی، فراهم کردن زمینه فعالیتهای فرهنگی و ایجاد ارتباط میان فعالان قرآنی و دستگاههای متولی نقش مؤثری داشته باشند.
وی ادامه داد: اگر یک روستا دارای ظرفیت قرآنی ویژهای است، باید این ظرفیت در برنامههای فرهنگی و اجتماعی روستا دیده شود. دهیاریها و شوراهای اسلامی میتوانند در کنار سایر دستگاههای فرهنگی، زمینه معرفی این ظرفیتها و حمایت از آنها را فراهم کنند.
معصومی همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت رسانه برای معرفی الگوهای موفق روستایی تأکید کرد و گفت: باید تجربیات روستاهایی که در زمینه فعالیتهای قرآنی موفق بودهاند، ثبت و روایت شود. معرفی مربیان، قاریان، حافظان و فعالان این روستاها میتواند برای سایر مناطق الگو ایجاد کند و موجب شکلگیری حرکتهای مشابه شود.
وی افزود: اگر یک روستا توانسته است با امکانات محدود، فعالیت قرآنی موفقی ایجاد کند، باید بررسی کنیم چه اتفاقی در آنجا افتاده است و چگونه میتوان این تجربه را به سایر روستاها منتقل کرد. این همان نقطهای است که شبکه مدیریت روستایی میتواند به توسعه فعالیتهای فرهنگی و قرآنی کمک کند.
معصومی با تأکید بر ضرورت هماهنگی میان دستگاههای مختلف اظهار کرد: فعالیت قرآنی در روستا یک موضوع بینبخشی است و هیچ دستگاهی بهتنهایی نمیتواند همه ابعاد آن را پوشش دهد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمانهای مرتبط با مدیریت روستایی، وزارت جهاد کشاورزی، مجموعههای حوزوی، کانونهای فرهنگی و هنری مساجد و سایر دستگاهها باید ظرفیتهای خود را در یک مسیر مشترک قرار دهند.
وی گفت: هدف نهایی باید این باشد که فعالیتهای قرآنی از حالت مقطعی و مناسبتی خارج شود و به یک جریان مستمر در زندگی مردم روستا تبدیل شود. اگر جلسات قرآن، آموزش، تربیت مربی، حمایت از حافظان و قاریان و فعالیتهای فرهنگی در کنار یکدیگر قرار گیرند، میتوان شاهد شکلگیری یک جریان پایدار قرآنی در روستاها بود.
نماینده سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور در پایان با اعلام آمادگی برای همکاری در این طرح گفت: سازمان شهرداریها و دهیاریها نیز میتواند در حد ظرفیتها و وظایف خود، در کنار مجموعههای متولی قرار گیرد و از برنامههایی که به تقویت فعالیتهای فرهنگی و قرآنی در روستاها منجر میشود، حمایت کند. امیدواریم این طرح با یک برنامه مشخص، تقسیم کار مناسب و استمرار در سالهای آینده دنبال شود و شاهد شکلگیری روستاهای بیشتری با هویت قرآنی در سراسر کشور باشیم.
شاخصهای انتخاب روستاهای قرآنی باید متناسب با میزان محرومیت باشد
حجتالاسلام والمسلمین رضا مالکی، نماینده معاونت روستایی ریاست جمهوری، نیز در بخش دیگری از جلسه شورای سیاستگذاری معرفی و انتخاب روستاها و عشایر قرآنی، با اشاره به تجربه سال گذشته این طرح، بر ضرورت توجه بیشتر به شاخص محرومیت و تفاوت شرایط روستاها و مناطق عشایری در فرایند ارزیابی و انتخاب تأکید کرد.
وی با اشاره به همکاری معاونت روستایی ریاست جمهوری در ارزیابی روستاهای نامزد اظهار کرد: سال گذشته در خدمت دوستان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تعدادی از روستاها مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفتند و از سوی معاونت ریاست جمهوری نیز این مأموریت به بنده واگذار شد تا در این فرایند مشارکت داشته باشم.
مالکی افزود: ملاک ارزیابی ما تا حدودی با شاخصهایی که در اختیار دوستان بود متفاوت بود. تلاش کردیم مدیران کل امور روستایی در استانها و شهرستانها را وارد فرایند کنیم و ارزیابیها صرفاً بر اساس مستندات و آمار ارائهشده از سوی استانها نباشد، بلکه بهصورت میدانی و در کف روستاها نیز بررسی انجام شود.
وی ادامه داد: تجربه نشان داد وقتی کارشناسان بهصورت میدانی وارد روستاها میشوند، در برخی موارد تفاوتهایی میان آنچه در مستندات ارائه شده و آنچه واقعاً در روستا اتفاق افتاده است، مشاهده میشود. به همین دلیل، ارزیابی میدانی میتواند تصویر دقیقتر و واقعیتری از فعالیتهای قرآنی و فرهنگی روستاها ارائه دهد.
نماینده معاونت روستایی ریاست جمهوری با اشاره به یکی از نمونههای ارزیابی سال گذشته گفت: در یکی از روستاهای استان خراسان، با وجود اینکه شاید امتیاز ظاهری روستا بر اساس برخی شاخصها از بعضی روستاهای دیگر کمتر بود، اما وقتی فعالیتها و خروجیهای واقعی آن را بررسی کردیم، متوجه شدیم که یک طلبه در آن روستا فعالیت بسیار مؤثری داشته است.
وی افزود: در آن روستا میزان آسیبهای اجتماعی بسیار پایین بود و حتی طبق آمار ارائهشده، هیچ موردی از طلاق ثبت نشده بود. این نشان میدهد که نباید صرفاً به عدد و امتیاز نگاه کنیم، بلکه باید تأثیر واقعی فعالیتهای فرهنگی و قرآنی و خروجیهایی را که در زندگی مردم ایجاد کرده است، نیز مورد توجه قرار دهیم.
مالکی با اشاره به آییننامه و دستورالعمل جدید طرح گفت: به نظر میرسد در شاخصهای فعلی، چند موضوع مهم مورد غفلت قرار گرفته است. یکی از مهمترین آنها، اصل و هدف سند یعنی «عدالت فرهنگی» است.
وی تصریح کرد: وقتی هدف ما تحقق عدالت فرهنگی است، باید شاخصی برای میزان محرومیت روستاها در نظر بگیریم و ضریب تعدیلی متناسب با سطح محرومیت ایجاد کنیم. برخی روستاها از امکانات و زیرساختهای فرهنگی بیشتری برخوردارند و برخی دیگر با محرومیتهای جدی مواجه هستند و طبیعتاً این دو گروه نمیتوانند با شاخصهای کاملاً یکسان با یکدیگر رقابت کنند.
نماینده معاونت روستایی ریاست جمهوری ادامه داد: اگر این تفاوتها در ارزیابی لحاظ نشود، ممکن است روستایی که از امکانات بیشتری برخوردار است، امتیاز بالاتری کسب کند و روستای محروم که با وجود امکانات محدود، فعالیت قرآنی قابل توجهی انجام داده است، امتیاز کمتری بگیرد و حتی از فرایند انتخاب خارج شود.
وی پیشنهاد کرد: یکی از راهکارها این است که در شاخصهای امتیازدهی، ضریب محرومیت روستا نیز لحاظ شود تا عدالت فرهنگی که هدف اصلی این طرح است، محقق شود.
مالکی افزود: راهکار دوم میتواند سهمیهبندی باشد؛ به این معنا که روستاهای محروم و غیرمحروم در فرایند انتخاب سهم مشخصی داشته باشند و جوایز و حمایتها نیز متناسب با این تقسیمبندی اختصاص پیدا کند تا روستاهای محروم فرصت واقعی برای دیده شدن و رقابت داشته باشند.
وی در ادامه به ضرورت توجه به شرایط خاص عشایر اشاره کرد و گفت: مسئله دیگری که در شاخصهای فعلی باید مورد توجه قرار گیرد، تفاوت ماهوی سبک زندگی روستایی و عشایری است. زیست روستایی و زیست عشایری کاملاً با یکدیگر متفاوت هستند و نمیتوان هر دو را با یک مدل واحد ارزیابی کرد.
مالکی اظهار کرد: سال گذشته به ندرت پیش میآمد که یک منطقه عشایری اصیل، بهویژه عشایری که زندگی کوچنشینی دارند و ییلاق و قشلاق میکنند، در فرایند انتخاب برگزیده شود و غالباً روستاها انتخاب میشدند؛ بنابراین اگر شاخصها اصلاح نشود، مناطق عشایری عملاً شانس برابری برای رقابت با روستاها نخواهند داشت.
وی پیشنهاد داد: برای مناطق عشایری باید یک برنامه و سازوکار مستقل امتیازدهی ایجاد شود و شاخصهای آنها متناسب با شرایط زندگی، پراکندگی، دسترسی به امکانات و نوع فعالیتهای فرهنگی و قرآنیشان طراحی شود.
نماینده معاونت روستایی ریاست جمهوری تأکید کرد: لازم است در آییننامه جدید، روستا و عشایر از نظر شاخصهای ارزیابی تا حدی تفکیک شوند تا بتوان ظرفیتهای واقعی هر دو جامعه را شناسایی و از آنها حمایت کرد.
وی در پایان ضمن قدردانی از حجتالاسلام والمسلمین اربابسلیمانی برای پیگیری این طرح گفت: از ایشان تشکر میکنم که این حرکت ارزشمند را دنبال میکنند. معاونت توسعه روستایی ریاست جمهوری نیز آمادگی دارد از تمامی ظرفیتهای خود، از جمله ظرفیت استانداریها و مدیران کل امور روستایی در استانها، برای کمک به شکلگیری و گسترش این نهضت قرآنی در میان روستاییان و عشایر استفاده کند.
براساس گزارش ایکنا، در این جلسه ضمن تشریح تجربه دوره گذشته انتخاب روستاهای برتر قرآنی، پیشنهادهایی درباره اصلاح آییننامه، لحاظ کردن میزان محرومیت در امتیازدهی، طراحی شاخصهای مستقل برای مناطق عشایری و ارائه طرح و ایده قرآنی از سوی روستاهای نامزد مطرح و بررسی شد.
انتهای پیام
