آغاز به کار کارگروه هوش مصنوعی در مطالعات و فعالیت‌های قرآنی + عکس

به گزارش ایکنا، نخستین جلسه «کارگروه فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در مطالعات و فعالیت‌های قرآنی» وابسته به کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی طی روز‌های گذشته در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین ابراهیم ابراهیمی، دبیر کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی، محمدهادی زاهدی، رئیس کارگروه و رئیس انجمن هوش مصنوعی ایران و جمعی از اعضای کارگروه هوش مصنوعی به صورت حضوری و برخط برگزار شد.

در ابتدای این جلسه، حمید باقری، معاون مرکز توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور، با تبیین مأموریت‌ها و اهداف کارگروه، بر ضرورت بهره‌گیری هدفمند، مسئولانه و نظام‌مند از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در توسعه پژوهش‌ها و آموزش‌های قرآنی کشور تأکید کرد.

وی با تشریح جایگاه شورای توسعه فرهنگ قرآنی در ساختار شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار کرد: شورای توسعه فرهنگ قرآنی به‌عنوان مهم‌ترین نهاد سیاست‌گذاری و هماهنگی فعالیت‌های قرآنی کشور، از طریق کمیسیون‌ها و ستاد‌های تخصصی خود مأموریت‌های متنوعی را در حوزه‌های آموزش عمومی، تبلیغ و ترویج، سلامت، بین‌الملل، حفظ و تدبر قرآن دنبال می‌کند.

باقری با اشاره به جایگاه کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور افزود: این کمیسیون که دبیرخانه آن در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مستقر است، از سال ۱۳۹۰ فعالیت خود را آغاز کرده و مأموریت‌های آن در چارچوب «سند راهبردی توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور» تعریف شده است.

وی بیان کرد: براساس ابلاغ قائم‌مقام رئیس و دبیر شورای توسعه فرهنگ قرآنی در اواخر سال ۱۴۰۴، مأموریت تشکیل کارگروه توسعه هوش مصنوعی در حوزه قرآن به کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی واگذار شد و از همان زمان جلسات متعدد کارشناسی برای طراحی ساختار، مأموریت‌ها و آیین‌نامه این کارگروه برگزار شده است.

معاون مرکز توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور افزود: نتیجه این فرایند، تصویب تشکیل «کارگروه فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در مطالعات و فعالیت‌های قرآنی» در سی و ششمین جلسه کمیسیون و تدوین پیش‌نویس آیین‌نامه آن بود.

براساس این گزارش در ادامه جلسه، محمدهادی زاهدی، رئیس کارگروه فناوری‌های نوین و هوش‌مصنوعی کمیسیون پژوهش و آموزش عالی قرآنی و رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران با تأکید بر ضرورت پیوند مفاهیم قرآنی با توسعه فناوری‌های نوظهور گفت: این کمیته به عنوان یکی از بازو‌های تخصصی کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور که ذیل شورای عالی انقلاب فرهنگی تشکیل شده می‌تواند به مرجع سیاست‌گذاری، پژوهش و نوآوری اخلاقی در تعامل میان قرآن، هوش مصنوعی و فناوری تبدیل شود.

زاهدی با ارائه چارچوبی مفهومی برای فعالیت این کمیته، اظهار کرد: در این حوزه باید دو موضوع به‌صورت هم‌زمان مورد بررسی قرار گیرد؛ نخست «بهره‌گیری از مفاهیم و علوم قرآنی برای توسعه مسئولانه هوش مصنوعی» و دوم «هوش مصنوعی برای توسعه مفاهیم، پژوهش‌ها و آموزش‌های قرآنی».

رئیس کارگروه فناوری‌های نوین و هوش‌مصنوعی با اشاره به ضرورت تدوین چشم‌انداز برای این کمیته گفت: یکی از چشم‌انداز‌های قابل طرح، تبدیل شدن کمیته به مرجع سیاست‌گذاری، پژوهش و نوآوری اخلاقی در حوزه تعامل قرآن، هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور است.

وی ادامه داد: تدوین نقشه راه «قرآن، هوش مصنوعی و فناوری» نخستین مأموریت پیشنهادی این کمیته است. این نقشه راه باید اولویت‌های پژوهشی، فناوری‌های مورد نیاز، کاربرد‌های هوش مصنوعی در حوزه قرآن و زندگی اجتماعی، ملاحظات اخلاقی و حقوقی، نهاد‌های مسئول اجرا و شاخص‌های ارزیابی اثربخشی فعالیت‌ها را مشخص کند.

زاهدی با بیان اینکه معارف قرآنی از غنی‌ترین منابع مفهومی برای این حوزه هستند، اظهار کرد: در تدوین الگوی ایرانی ـ اسلامی توسعه هوش مصنوعی باید به مباحث انسان‌شناختی همچون کرامت انسانی، اختیار، مسئولیت‌پذیری، فطرت و تعالی انسان توجه شود.

رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران افزود: اصولی همچون صداقت، امانت‌داری، عدالت، پاسخگویی، صیانت از حریم خصوصی و حفاظت از داده‌ها نیز باید در طراحی و توسعه سامانه‌های هوش مصنوعی لحاظ شود.

وی با اشاره به نقش داده در توسعه مدل‌های هوش مصنوعی گفت: مدل‌های هوش مصنوعی بر پایه داده‌ها شکل می‌گیرند؛ از این رو، ایجاد مجموعه‌داده‌های یکپارچه در حوزه علوم قرآنی و اسلامی ضرورتی جدی است. تاکنون نرم‌افزارها، بانک‌های اطلاعاتی و فعالیت‌های ارزشمندی در این زمینه انجام شده است، اما این ظرفیت‌ها باید در کنار یکدیگر قرار گیرند و به یکپارچگی برسند.

براساس گزارش ایکنا در بخش دیگری از این نشست، صمد نژادابراهیمی، مدیر کل سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی امور پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و دبیر انجمن ملی هوش مصنوعی ایران با استقبال از تشکیل این کارگروه، بر ضرورت تدوین یک نقشه راه جامع برای توسعه کاربرد‌های هوش مصنوعی در مطالعات قرآنی تأکید کرد.

وی افزود: تاکنون فعالیت‌های متعددی در این حوزه انجام شده است، اما بسیاری از این اقدامات پراکنده بوده و نیازمند انسجام، هماهنگی و هدایت راهبردی است.

مدیرکل پژوهشی وزارت علوم با اشاره به یکی از چالش‌های مهم فناوری هوش مصنوعی افزود: پدیده «توهم هوش مصنوعی» و تولید اطلاعات نادرست، به‌ویژه در حوزه متون دینی و قرآنی، از موضوعاتی است که باید مورد توجه جدی قرار گیرد و سازوکار‌های نظارتی و علمی لازم برای مدیریت آن طراحی شود.

وی میان دو رویکرد «به‌کارگیری هوش مصنوعی در پژوهش‌های قرآنی» و «توسعه فناوری هوش مصنوعی مبتنی بر معارف قرآنی» تفکیک قائل شد و گفت: هر دو رویکرد برای کشور اهمیت دارد و لازم است در برنامه‌ریزی‌های آینده به‌طور هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند.

نژادابراهیمی یکی از مأموریت‌های مهم کارگروه را شناسایی و شبکه‌سازی متخصصان این حوزه دانست و تصریح کرد: ایجاد شبکه‌ای از پژوهشگران، متخصصان علوم انسانی، قرآن‌پژوهان و فعالان حوزه هوش مصنوعی می‌تواند زمینه شکل‌گیری پروژه‌های مشترک و توسعه دانش میان‌رشته‌ای را فراهم کند.

وی در ادامه ظرفیت پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاهی را مهم‌ترین ابزار وزارت علوم برای تحقق اهداف این حوزه برشمرد و گفت: سیاست وزارت علوم آن است که موضوعات پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی به‌صورت هدفمند در راستای نیاز‌ها و اولویت‌های تعیین‌شده در این کارگروه هدایت شود.

بر اساس این گزارش در ادامۀ جلسه نیز برخی دیگر از اعضای کارگروه نقطه نظرات، پیشنهاد‌ها و برنامه‌های قابل پیگیری در کارگروه فناوری‌های نوین و هوش‌مصنوعی را ارائه کردند.

در بخش پایانی این جلسه، حجت‌الاسلام والمسلمین ابراهیم ابراهیمی، دبیر کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی با تأکید بر ضرورت نگاه راهبردی به فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی را یکی از مهم‌ترین ابزار‌های تحول‌آفرین عصر حاضر دانست و تصریح کرد: استفاده از این فناوری در حوزه قرآن باید با رویکردی هدفمند، علمی و مبتنی بر نیاز‌های واقعی جامعه قرآنی کشور دنبال شود.

وی با اشاره به ماهیت فرادستگاهی مأموریت ابلاغ‌شده از سوی شورای توسعه فرهنگ قرآنی گفت: موضوع هوش مصنوعی در حوزه فعالیت‌های قرآنی صرفاً یک پروژه پژوهشی یا فناورانه نیست، بلکه مأموریتی ملی و بین‌بخشی است که نیازمند مشارکت فعال همه دستگاه‌ها، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و نهاد‌های قرآنی کشور است.

دبیر کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی با بیان اینکه در سال‌های گذشته، هوش مصنوعی عمدتاً به‌عنوان ابزاری پشتیبان برای آموزش و پژوهش تلقی می‌شد، افزود: امروز باید نگاه خود را ارتقا دهیم و هوش مصنوعی را به‌عنوان یکی از پیشران‌های تحول در حوزه مطالعات و فعالیت‌های قرآنی مورد توجه قرار دهیم.

وی تأکید کرد: کارگروه‌های پژوهشی، آموزشی، بین‌المللی و علوم انسانی قرآنی باید در تعامل با این فناوری، زمینه توسعه و بهره‌برداری صحیح از ظرفیت‌های آن را فراهم سازند.

ابراهیمی با تأکید بر مرز میان ابزار‌های فناورانه و فرآیند فهم متون وحیانی اظهار کرد: قصد نداریم فهم قرآن را به هوش مصنوعی واگذار کنیم. فهم قرآن امری مبتنی بر دانش، اجتهاد، تفسیر و درک عالمانه است و هوش مصنوعی نمی‌تواند جایگزین مفسران، قرآن‌پژوهان و اندیشمندان این حوزه شود.

وی افزود: هدف ما بهره‌گیری از این فناوری به‌عنوان یک ابزار توانمند برای کمک به فهم بهتر قرآن، توسعه پژوهش‌های قرآنی، تسهیل دسترسی به منابع علمی و ارتقای کیفیت آموزش‌های قرآنی است.

براساس گزارش ایکنا، این جلسه دوشنبه 19 مردادماه و به میزبانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برگزار شده است.