سیره قرآنی امام رضا(ع) الگویی زنده برای مخاطب امروز
به قلم وهاب خدابخشی، خبرنگار رسانه قرآن
یکی از پرسشهای همیشگی درباره قرآن این است که چگونه متنی با گذشت قرنها هنوز «تازه» خوانده میشود؟ روایت شده که ابنسکیت، ادیب و منطقدان بزرگ روزگار خود، همین سؤال را از امام هادی(ع) پرسید و پاسخی شنید که پیشتر امام رضا(ع) نیز همان را بیان کرده بودند، قرآن برای زمانی خاص یا قومی معین نازل نشده، بلکه در هر دوره برای هر ملتی «نو» و «شاداب» است. به بیان امام رضا(ع)، هیچ باطلی نه از گذشته و نه از آینده به این کتاب راه ندارد، چرا که از سوی خدایی حکیم و ستوده فرو فرستاده شده است.
این نگاه، تبیینی است بر آنچه قرآن خود را «حدیث» یا سخنِ همیشهتازه مینامد؛ کتابی که به گفته امام صادق(ع) و در تأیید کلام امام رضا(ع)، در هیچ مجلس درس و تفسیری کهنه نمیشود.
قرآنی که پاسخ همه نیازهاست
امام رضا(ع) در روایتی دیگر، جامعیت قرآن را یادآوری میکنند، خداوند پیامبرش را نزد خود فرانخواند مگر پس از آنکه دین را کامل کرد و کتابی فرستاد که در آن حلال و حرام، حدود و احکام، و هر آنچه مردم بدان نیاز دارند به تفصیل بیان شده است. این برداشت امام(ع) از آیه «ما فَرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِنْ شَیْءٍ» (سوره مبارکه انعام آیه ۳۸) نشان میدهد که در اندیشه رضوی، قرآن نهفقط کتاب عبادت فردی، بلکه منشور زندگی اجتماعی و فردی انسان است. در حدیثی دیگر با عنوان «شرایع اسلام»، ایمان به همه آیات قرآن (از محکم و متشابه گرفته تا ناسخ و منسوخ) را جزئی از اصل دین معرفی میکند.
قرآن ناطق در سیره شبانه
آنچه از سیره عملی امام رضا(ع) نقل شده، تصویری زنده از انس دائمی آن حضرت با قرآن است. ابراهیمبنعباس، از نزدیکان امام رضا(ع)، نقل میکند که تمام سخنان و پاسخهای امام(ع) برگرفته از قرآن بود و آن حضرت هر سه روز یکبار قرآن را ختم میکردند؛ نه از ناتوانی در ختم سریعتر، بلکه، چون در هر آیه میاندیشیدند که درباره چه موضوعی و در چه زمانی نازل شده است. در روایتی دیگر آمده که شبها هنگام خواندن آیاتی که یادی از بهشت یا دوزخ در آن بود، امام (ع) میگریستند و از خدا بهشت میخواستند و از آتش پناه میجستند.
توصیههایی برای زندگی روزمره
سیره امام رضا(ع) تنها به تلاوت شخصی محدود نمیشد، آن حضرت قرآن را در کانون خانه و زندگی اجتماعی نیز توصیه میکردند. به نقل از ایشان، رسول خدا(ص) فرموده بودند که برای خانههایتان سهمی از قرآن قرار دهید، زیرا خانهای که در آن قرآن خوانده شود محل آرامش و برکت است و خانهای که از آن بیبهره باشد، دچار تنگی و کاهش برکت میشود. همچنین امام(ع) خواندن 50 آیه پس از نماز صبح را برای هر مسلمانی شایسته میدانستند.
از منظر امام رضا(ع)، حتی نگاهکردن به قرآن نیز عبادت شمرده شده؛ در کنار نگاه به پدر و مادر و نگاه به دریا؛ و در حدیثی دیگر، تلاوت قرآن در کنار خوردن عسل و جویدن کندر، از عوامل تقویت حافظه برشمرده شده است.
قرآن، پناهگاه در سختیها
بخش قابلتوجهی از سیره رضوی درباره قرآن، به «استشفاء» یا شفاجویی از آن اختصاص دارد. امام(ع) تأکید میکردند که در قرآن درمان هر دردی نهفته است و کسی که قرآن او را درمان نکند، درمانی نخواهد یافت. آن حضرت آداب خاصی برای رفع ترس و برآوردهشدن حاجات، از جمله تلاوت آیاتی مشخص در پایان سوره آلعمران، آیةالکرسی، قدر و حمد را توصیه میکردند.
جمعبندی
آنچه از این گزیده روایات برمیآید، تصویری از امامی است که قرآن برایشان صرفاً کتابی برای تلاوت نبود، بلکه چارچوبی برای اندیشیدن، زیستن، و حتی درمانجستن به شمار میرفت. شاید همین نگاه چندلایه از تدبر شبانه تا توصیههای اجتماعی و آداب زندگی است که سیره قرآنی امام رضا(ع) را همچنان الگویی زنده برای مخاطب امروز نگاه میدارد.
منابع: عیون اخبار الرضا (ع)، ج۱ و ج۲؛ امالی شیخ طوسی؛ صحیفة الرضا؛ وسائل الشیعه، ج۴؛ ثواب الاعمال؛ مسند الرضا، ج۲؛ کتاب «جایگاه وحی در معارف رضوی» نوشته غلامرضا اکبری زیبدی (نسخه دیجیتالی)؛ برگرفته با تلخیص و بازنویسی از مقاله «امام رضا (ع) و قرآن»
انتهای پیام
