جامعه قرآنی چگونه می‌تواند امتداد سیره پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) باشد

محمود لطفی‌نیا، پیشکسوت قرآنی کشور، در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایکنا درباره روند شکل‌گیری و رشد جامعه قرآنی پس از پیروزی انقلاب اسلامی اظهار کرد: جامعه قرآنی در ایران اسلامی پس از انقلاب، تولد و حیاتی تازه یافت و به برکت رهبری‌های امامین انقلاب، در طول سال‌های پس از نظام اسلامی به رشد قابل توجهی دست پیدا کرد.

جامعه قرآنی هنوز در آغاز مسیربلوغ و اثرگذاری است

وی افزود: اگر بخواهیم میزان این رشد و درصد بلوغی را که جامعه قرآنی طی این سال‌ها به دست آورده است، به‌درستی تحلیل کنیم، باید اذعان کنیم که همچنان در آغاز راه هستیم. جامعه قرآنی توانسته است خود را به‌عنوان یک گروه دارای شخصیت مستقل و اثرگذار در جامعه اسلامی معرفی کند، اما اینکه تا چه اندازه در محور‌های مختلف اثرگذاری اجتماعی و در مسیر ایفای رسالت خود به رشد و بلوغ رسیده است، نیازمند تأمل بیشتری است.

لطفی‌نیا تصریح کرد: بخش قابل توجهی از رهنمود‌ها و دغدغه‌های رهبر شهید انقلاب در ارتباط با جامعه قرآنی نیز بر همین مسئله استوار بوده که جامعه قرآنی باید در درون خود به رشدی دست پیدا کند که بتواند در حوزه اثرگذاری بر اجتماع، رسالت و نقش خود را به‌درستی ایفا کند.

این پیشکسوت قرآنی کشور ادامه داد: در حوزه هنر‌های آوایی قرآن نیز همواره بر ضرورت رشد بیشتر قاریان و دستیابی آنان به دستاورد‌های هنری بالاتر تأکید شده است تا بتوانند حضوری مؤثرتر در جامعه و حتی در عرصه جهانی داشته باشند. همچنین حضور حافظان و قاریان قرآن در عرصه‌های مختلف، مورد توجه و تأکید قرار گرفته و از آنان برای فعالیت بیشتر و ایفای نقش مؤثرتر در جامعه حمایت و تکریم شده است.

وی با بیان اینکه یکی از اهداف این رویکرد، تقویت خودشناسی جامعه قرآنی بوده است، گفت: قاریان، حافظان و فعالان قرآنی باید به یک شناخت دقیق‌تر از جایگاه خود برسند، قدر و ظرفیت‌های خود را بدانند و به‌صورت مستقیم با حوزه‌های اثرگذاری خود در جامعه ارتباط برقرار کنند. ارتباط با مردم و حضور در متن جامعه، یکی از مهم‌ترین زمینه‌هایی است که می‌تواند این اثرگذاری را محقق کند.

لطفی‌نیا اظهار کرد: خوشبختانه در سال‌های پس از انقلاب، این اتفاق تا حدود زیادی رخ داده است و قاریان، حافظان، استادان و جوانان قرآنی با حضور در عرصه‌های مختلف، از مسابقات گرفته تا محافل قرآنی داخل و خارج از کشور، تلاش کرده‌اند رشد و بلوغ خود را در حوزه هنر تلاوت و فعالیت‌های قرآنی به نمایش بگذارند.

وی تأکید کرد: با وجود همه این دستاوردها، نباید تصور کنیم که جامعه قرآنی به نقطه نهایی رشد و بلوغ رسیده است؛ بلکه آنچه تاکنون حاصل شده، بخشی از مسیری طولانی است که باید با شناخت دقیق‌تر ظرفیت‌ها، تقویت ارتباط با جامعه و تلاش برای ایفای نقش مؤثرتر در عرصه‌های مختلف ادامه پیدا کند.

جامعه قرآنی باید از «فعالیت» به «رسالت» برسد

لطفی‌نیا با اشاره به اینکه جامعه قرآنی در گام‌های نخست فعالیت خود قرار دارد، اظهار کرد: جامعه قرآنی در نخستین گام‌های فعالیت خود، آن‌گونه که رهبر شهید انقلاب از آن به‌عنوان «فعالیت‌های راهبردی» یاد کرده‌اند، تلاش کرد جایگاه و اهمیت فعالیت‌های قرآنی را در جامعه اسلامی ایران تبیین کند؛ هم رسالت جامعه قرآنی را به خود این جامعه بشناساند و هم جامعه را نسبت به فعالیت‌های قرآنی دغدغه‌مند کند.

وی افزود: جامعه قرآنی باید خود را جامعه‌ای رسالت‌مند بداند و نقش‌آفرینی در عرصه‌های اجتماعی را بخشی از مسئولیت خود تلقی کند. فعالان قرآنی نباید فعالیت خود را صرفاً به برگزاری برنامه‌ها، آموزش، مسابقات و محافل محدود بدانند، بلکه باید بخشی از مسئولیت اجتماعی جامعه را در حوزه قرآن بر عهده بگیرند.

لطفی‌نیا با اشاره به جایگاه قرآن در شخصیت پیامبر اکرم (ص) تصریح کرد: آنچه از روایات و احادیث به ما رسیده و در بخش‌های مختلف آیات الهی نیز به آن اشاره شده، نشان می‌دهد که شخصیت پیامبر اکرم (ص) شخصیتی قرآنی بوده است؛ چنان‌که در روایت آمده است: «کان خُلُقُهُ القرآن»؛ یعنی اخلاق پیامبر (ص) قرآن بود. بر این اساس، می‌توان پیامبر اکرم (ص) را قرآن مجسمی دانست که در برابر ما حضور یافته است.

این پیشکسوت قرآنی کشور ادامه داد: از همین منظر، در آموزه‌های دینی بر تمسک به قرآن، به‌عنوان «حبل‌الله المتین»، تأکید فراوان شده است. همچنین در سفارش‌ها و توصیه‌های پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) بر انس با قرآن تأکید شده و در سیره حضرت علی بن موسی‌الرضا (ع) نیز بر ارتباط مستمر با قرآن توجه ویژه‌ای وجود داشته است؛ از جمله در روایتی که در «عیون اخبار الرضا» و برخی دیگر از منابع حدیثی نقل شده، بر آغاز کردن روز با قرآن و تلاوت دست‌کم ۵۰ آیه تأکید شده است.

وی با بیان اینکه انس با قرآن به‌تدریج انسان را با روحیات و اخلاق قرآنی آشنا می‌کند، گفت: همنشینی با قرآن، یک مصاحبت تأثیرگذار است و این تأثیر باید در شخصیت، منش، رفتار، گفتار و همه سکنات فرد قرآنی خود را نشان دهد.

فعالان قرآنی باید آینه اخلاق پیامبر (ص) باشند

لطفی‌نیا تأکید کرد: تشکل‌ها و شخصیت‌های قرآنی که خود را متصف به قرآن می‌دانند، باید به‌گونه‌ای در جامعه حضور پیدا کنند که مردم بتوانند نشانه‌های قرآن را در شخصیت و رفتار آنان ببینند. جامعه باید از حضور فعالان و تشکل‌های قرآنی در میان خود احساس امنیت کند و با اطمینان بتواند فرزندان خود را به آنان بسپارد؛ چراکه این افراد و مجموعه‌ها می‌توانند در شکل‌گیری شخصیت و آینده نسل جدید تأثیرگذار باشند.

وی افزود: معلم قرآن و تشکل‌هایی که در حوزه تبلیغ، ترویج و آموزش قرآن فعالیت می‌کنند، باید ثمره فعالیت خود را در تربیت نسلی نشان دهند که متصف به اوصاف قرآنی باشد. خروجی فعالیت قرآنی نباید صرفاً حافظ، قاری یا دانش‌آموخته قرآن باشد، بلکه باید انسانی باشد که اخلاق، رفتار و منش او نیز از قرآن اثر پذیرفته است.

این پیشکسوت قرآنی کشور تصریح کرد: جامعه قرآنی باید افرادی را به جامعه معرفی کند که سلامت، پاکی و طهارت شخصیت قرآنی در وجود آنان نمایان باشد و بتوانند این ویژگی‌ها را به دیگران منتقل کنند. اساساً در همنشینی با قرآن، طهارت، پاکی، صداقت و دیگر خصال نیکو باید موج بزند و این صفات نیز باید از جامعه قرآنی به بدنه جامعه منتقل شود.

لطفی‌نیا با اشاره به سیره پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) اظهار کرد: وقتی به شخصیت پیامبر اکرم (ص)، ائمه اطهار (ع)، امام حسن مجتبی (ع)، حضرت امام رضا (ع) و دیگر اولیای الهی و بزرگان دین نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که آنان بر سر سفره قرآن نشسته، از قرآن آموخته و نور قرآن را در جامعه منتشر کرده‌اند؛ بنابراین انتظار ما این است که همین ویژگی‌ها را در جامعه قرآنی امروز نیز مشاهده کنیم.

ثمره فعالیت قرآنی، تربیت انسان قرآنی است

وی اظهار کرد: اگر جامعه قرآنی می‌خواهد رسالت خود را به‌درستی ایفا کند، باید بیش از آنکه صرفاً درباره قرآن سخن بگوید، «قرآنی بودن» را در رفتار و سبک زندگی خود به نمایش بگذارد؛ به‌گونه‌ای که مردم، قرآن را نه فقط در تلاوت و سخنان فعالان قرآنی، بلکه در اخلاق، صداقت، پاکی، رفتار و منش آنان مشاهده کنند. این همان نقطه‌ای است که می‌تواند جامعه قرآنی را از یک مجموعه فعال در حوزه قرآن، به یک جریان اثرگذار و رسالت‌مند در جامعه تبدیل کند.

این پیشکسوت قرآنی با تأکید بر اینکه نخستین وظیفه جامعه قرآنی، خودسازی است، اظهار کرد: خودسازی به این معناست که تک‌تک اعضای جامعه قرآنی، اعم از قاری، حافظ، استاد و شاگرد مکتب قرآن، خود را همواره در محضر کلام وحی ببینند و بدانند که حضور در محضر قرآن، در حقیقت حضور در محضر امام زمان (عج) است.

وی افزود: انسان وقتی خود را در محضر امام خود می‌بیند، باید طهارت، صداقت و اخلاق‌مداری را به سیره و شیوه زندگی خود تبدیل کند؛ بنابراین کسی که خود را از جامعه قرآنی می‌داند، باید در رفتار و منش خود با دیگران تفاوت داشته باشد؛ نه به معنای برتری‌جویی، بلکه از این جهت که حضور اخلاقی و شخصیتی او باید رنگ و بوی قرآن داشته باشد.

لطفی‌نیا تصریح کرد: هر فردی که یک انسان قرآنی را می‌بیند، باید بتواند از رفتار و شخصیت او به یاد قرآن بیفتد. همان‌گونه که پیامبر اکرم (ص) برای ما اسوه و الگو هستند و ائمه اطهار (ع) نیز از آن حضرت الگو گرفته‌اند، جامعه قرآنی امروز نیز باید به گونه‌ای رفتار کند که در عمل، مظهر و نماینده آنچه از قرآن آموخته است باشد.

اهل قرآن در کلام پیامبر(ص)

این پیشکسوت قرآنی کشور با اشاره به جایگاه اهل قرآن در آموزه‌های اسلامی ادامه داد: در کلام پیامبر اکرم (ص) آمده است: «أهل القرآن أهل الله و خاصته»؛ یعنی اهل قرآن، اهل خدا و از خاصان درگاه الهی هستند؛ بنابراین کسی که خود را اهل قرآن می‌داند، باید این «خاص بودن» و ویژگی‌های برجسته شخصیت قرآنی را در وجود و رفتار خود به نمایش بگذارد.

وی گفت: جامعه و مردم باید بتوانند ویژگی‌های یک شخصیت قرآنی را به‌صورت ملموس در رفتار فعالان قرآنی مشاهده کنند. این ویژگی‌ها نباید صرفاً در تلاوت زیبا، حفظ قرآن، تدریس یا حضور در برنامه‌های قرآنی خلاصه شود، بلکه باید در تمام ابعاد شخصیت انسان قرآنی ظهور و بروز داشته باشد.

لطفی‌نیا تأکید کرد: اهل قرآن باید در سخن گفتن متفاوت باشند، در رفتار خود تفاوت داشته باشند، در سلوک اجتماعی و حتی در تعاملات روزمره با دیگران، اخلاق و منش قرآنی را نشان دهند. صداقت، طهارت، پاکی و جلوه‌های ایمان باید در شخصیت آنان به‌گونه‌ای آشکار باشد که مردم بتوانند این ویژگی‌ها را به‌عنوان بخشی از هویت جامعه قرآنی بشناسند.

وی افزود: فعال قرآنی در حقیقت نماینده قرآن در جامعه است و به همین دلیل مسئولیت او تنها به انجام یک فعالیت قرآنی محدود نمی‌شود. وقتی مردم با یک قاری، حافظ، استاد یا مربی قرآن مواجه می‌شوند، رفتار او می‌تواند تصویری از قرآن در ذهن آنان ایجاد کند؛ بنابراین اگر این رفتار با اخلاق و آموزه‌های قرآن فاصله داشته باشد، نه‌تنها فرد، بلکه تصویری که جامعه از جامعه قرآنی دارد نیز آسیب خواهد دید.

این پیشکسوت قرآنی کشور بیان کرد: اگر جامعه قرآنی می‌خواهد در مسیر رسالت خود موفق باشد، باید از خودسازی آغاز کند؛ یعنی هر یک از اعضای این جامعه، پیش از آنکه بخواهد دیگران را با قرآن آشنا کند، باید خود را در معرض تربیت قرآن قرار دهد و آنچه را از قرآن می‌آموزد، در شخصیت و سبک زندگی خود متجلی کند. در چنین صورتی است که جامعه، قرآن را در رفتار و منش انسان‌های قرآنی خواهد دید و اثرگذاری جامعه قرآنی نیز از مرحله سخن و برنامه، به مرحله باور و رفتار اجتماعی خواهد رسید.

انتظار از جامعه قرآنی در آموزه‌های پیامبر (ص)

وی با اشاره به مهم‌ترین انتظاری که از جامعه قرآنی در آموزه‌های پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) وجود دارد، اظهار کرد: از برآیند احادیث، روایات و توصیه‌هایی که از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) به ما رسیده است، می‌توان دریافت که یکی از بزرگ‌ترین توقعات آن بزرگواران از اهل قرآن این است که در اصول و معارف اساسی دین و قرآن، خود را به‌صورت برجسته‌ای از سایر اقشار جامعه متمایز کنند.

وی افزود: این تمایز به معنای برتری‌جویی نیست، بلکه به این معناست که اهل قرآن باید بتوانند نقش هدایتگری خود را از طریق رفتار، عمل، اخلاق دینی، سلوک و سبک زندگی به جامعه معرفی کنند و در عرصه‌های فردی و اجتماعی برای مردم الگو باشند.

لطفی‌نیا تصریح کرد: جامعه قرآنی باید به سمتی حرکت کند که مردم، اخلاق دینی و سبک زندگی مبتنی بر معارف قرآن را در رفتار اعضای این جامعه مشاهده کنند. اگر قرار است جامعه قرآنی نقش هدایتگری داشته باشد، این هدایتگری پیش از آنکه با سخن و توصیه محقق شود، باید در عمل و رفتار خود فعالان قرآنی دیده شود.

این پیشکسوت قرآنی کشور در ادامه به ضرورت معرفت امام زمان (عج) در میان جامعه قرآنی اشاره کرد و گفت: برای رسیدن به این جایگاه، بیش از هر چیز به معرفت امام زمان (عج) نیاز داریم. به اعتقاد من، یکی از مهم‌ترین عوامل در شکل‌گیری سیره عملی جامعه قرآنی این است که اعضای این جامعه بیش از دیگران با امام زمان خود آشنا باشند و با ایشان ارتباط معرفتی و معنوی داشته باشند.

وی افزود: انسان قرآنی باید بتواند در آیات قرآن، مسیر و جایگاه امام زمان (عج) را ببیند و آن حضرت را به‌عنوان یک اسوه زنده و حاضر در برابر خود مجسم و به ایشان اقتدا کند. چنین معرفتی می‌تواند رفتار و سلوک انسان را از درون متحول کند و او را به الگویی عملی برای دیگران تبدیل سازد.

لطفی‌نیا با بیان اینکه اهل قرآن از جمله گروه‌های اثرگذار در جامعه هستند، ادامه داد: یکی از مهم‌ترین نقش‌های اجتماعی اهل معرفت و اهل قرآن این است که اطرافیان و جامعه خود را با معارف دین و اصول اساسی آن آشنا کنند. در منظومه معارف شیعه، امامت یکی از بنیادی‌ترین محور‌های معرفتی است و جامعه قرآنی باید بتواند مردم را نه صرفاً با زبان، بلکه به‌صورت عملی با این حقیقت آشنا و به آن گرایش‌مند کند.

جامعه قرآنی باید برای حکومت صالحان آماده شود

این پیشکسوت قرآنی کشور با اشاره به ضرورت شناخت رهبران دینی جامعه اظهار کرد: ولایت‌مداری، در کنار شناخت امام زمان (عج)، مستلزم شناخت رهبران دینی جامعه و کسانی است که در دوران غیبت، به‌عنوان نائبان و راهنمایان دینی جامعه ایفای نقش می‌کنند.

وی ادامه داد: در ایران اسلامی نیز از نعمت نظام و حاکمیت دینی برخورداریم و اساس این نظام بر پیروی از ولایت است؛ ولایتی که باید خود را متصل به ولایت حضرت صاحب‌العصر و الزمان (عج) بداند، فارغ از مباحث و نقد‌هایی که ممکن است درباره عملکرد‌های سیاسی وجود داشته باشد، در حوزه حاکمیت دینی، اصل بر ولایت و پیروی از مسیر ولایت است.

لطفی‌نیا با اشاره به تجربه سال‌های پس از انقلاب اسلامی گفت: این نعمت را در دهه‌های پس از انقلاب، در شخصیت حضرت امام خمینی (ره) و پس از ایشان در رهبر شهید انقلاب مشاهده کرده‌ایم و امیدواریم این مسیر در آینده نیز استمرار داشته باشد.

این پیشکسوت قرآنی کشور با اشاره به جایگاه امامت در منظومه معارف اسلامی اظهار کرد: حضرت امام رضا (ع) در حدیثی، امامت را «زمام دین» و سررشته امور دین معرفی می‌کنند و در ادامه می‌فرمایند که امامت، «عزّ مؤمنان» است؛ یعنی عزت مؤمنان در گرو پذیرش و تبعیت از امام است.

وی افزود: اگر بخواهیم جامعه مسلمانان، جامعه دینی و در نهایت جامعه انسانی را به سمت حکومت صالحان سوق دهیم، باید این حقیقت را مورد توجه قرار دهیم که جامعه قرآنی، به‌ویژه قاریان و فعالان قرآنی، در این مسیر وظیفه و نقش برجسته‌ای دارند.

لطفی‌نیا تصریح کرد: جامعه قرآنی باید خود را تحت ولایت الهی و در مسیر زعامت امام مسلمین، حضرت حجت بن الحسن المهدی (عج)، قرار دهد و جامعه را نیز به سوی حکومت صالحان هدایت کند؛ حکومتی که با ظهور منجی عالم بشریت (عج) به اذن خداوند متعال تحقق خواهد یافت؛ بنابراین جامعه اسلامی باید از هم‌اکنون برای چنین آینده‌ای آماده باشد.

این پیشکسوت قرآنی کشور با اشاره به آموزه‌های قرآن ادامه داد: قرآن در آیات مختلف، بر ولایت الهی تأکید دارد و این حقیقت را یادآور می‌شود که ولایت حقیقی از آن خداوند متعال است. در طول این ولایت الهی نیز، ولایت امام باید از سوی مؤمنان پذیرفته شود تا حاکمیت صالحان بتواند در جامعه جریان پیدا کند و به‌صورت یک حقیقت اجتماعی تجلی یابد.

وی گفت: بر همین اساس، ولایت‌پذیری نباید صرفاً یک مفهوم ذهنی و اعتقادی باشد، بلکه باید در رفتار و سلوک اجتماعی مؤمنان و به‌ویژه جامعه قرآنی ظهور و بروز داشته باشد. اهل قرآن باید بتوانند این معارف را ابتدا در وجود خود محقق کنند و سپس آن را در جامعه تبیین و نهادینه سازند.

لطفی‌نیا با اشاره به نقش جامعه قرآنی در این مسیر اظهار کرد: امیدواریم خداوند متعال به دست رهبران صالح جامعه، زمینه‌ای فراهم کند که جامعه ایران اسلامی و جامعه مسلمین، قابلیت و آمادگی لازم را برای همراهی با حکومت صالحان پیدا کنند. در این مسیر، جامعه قرآنی در کنار عالمان دینی و رهبران علمی مسلمانان، مسئولیت مهمی بر عهده دارد.

نقش جامعه قرآنی در تحقق آرمان‌های الهی

وی افزود: اهل قرآن باید با بهره‌گیری از معارف قرآن و آموزه‌های اهل بیت (ع)، در تربیت انسان‌های صالح و آماده‌سازی جامعه برای تحقق آرمان‌های الهی نقش‌آفرینی کنند. قاریان، حافظان، استادان و دیگر فعالان قرآنی اگر بتوانند در رفتار و شخصیت خود نمونه‌ای از انسان صالح را به جامعه معرفی کنند، نقش آنان در این مسیر بسیار اثرگذار خواهد بود.

این پیشکسوت قرآنی کشور در پایان تصریح کرد: امیدواریم خداوند متعال این توفیق را به جامعه ایران اسلامی و همه جوامع مسلمان عطا کند که با کمک عالمان دینی، رهبران علمی و به‌ویژه اهل قرآن، قابلیت لازم را برای همراهی با حکومت صالحان در زمان ظهور مولایمان حضرت حجت بن الحسن المهدی (عج) پیدا کنیم و بتوانیم در آن دوران، در مسیر تحقق جامعه صالح و آرمان‌های الهی نقش‌آفرین باشیم.