سیره رضوی؛ نسخهای برای اخلاقورزی در فضای مجازی
محبوبه عرب احمدی، با تأکید بر اینکه در سیره امام رضا(ع) بردباری نه انفعال و «صرف تحمل آزار»، بلکه «مدیریت اخلاقی مواجهه» است، گفت: در فضای مجازی که تحریک، سوءتفاهم و واکنشهای فوری به سرعت تولید میشود، این منطق میتواند مبنای رفتار مؤمنانه باشد.
محبوبه عرب احمدی، مدرس حوزه علمیه امام جعفر صادق(ع) شاهرود در گفت و گو با ایکنا از سمنان، ضمن عرض تسلیت شهادت امام رضا(ع) گفت: اگر بخواهیم حلم و بردباری امام رضا(ع) را از سطح یک فضیلت اخلاقی به سطح یک الگوی کنش اجتماعی ترجمه کنیم، مهمترین نکته این است که در سیره ایشان، بردباری به معنای انفعال یا صرفِ تحملِ آزار نیست؛ بلکه نوعی مدیریتِ اخلاقیِ مواجهه است که هم کرامت انسان را حفظ میکند و هم امکان هدایت را از بین نمیبرد. در شبکههای اجتماعی، جایی که تحریک، سوءتفاهم و واکنشهای فوری بسیار سریع تولید میشوند، همین منطق میتواند مبنای رفتار مؤمنانه باشد.
وی ادامه داد: در سیره رضوی، بهویژه در دوره حضور ایشان در خراسان، نمونه روشن این روش را در مناظرات و گفتوگوهای علمی میبینیم. گزارشهای تاریخی در منابعی مانند عیون اخبارالرضا نشان میدهد که امام(ع) با مخالفان فکری و اعتقادی، بهجای تحقیر و طرد، با استدلال و استماع وارد گفتوگو میشدند.
عرب احمدی با تأکید بر اینکه اصل نخست در مواجهه با مخالف، فهمیدنِ دقیقِ سخن او پیش از پاسخ دادن است، بیان کرد: این دقیقاً همان چیزی است که در شبکههای اجتماعی کمیاب است، بیشتر افراد به متن پاسخ نمیدهند، بلکه به هیجان خودشان پاسخ میدهند. از اینرو، اقتدای عملی به امام رضا(ع) بسیاری از تنشها را کم میکند.
حفظ کرامت مهمترین رویکرد سیره رضوی
مدرس حوزه علمیه امام جعفر صادق(ع) شاهرود افزود: نکته دوم در سیره امام رضا(ع)، حفظ کرامت مخاطب حتی در اختلاف است. امام رضا(ع) در مواجهه با مخالف، مرز حق را رها نمیکردند، اما از مرز ادب هم عبور نمیکردند. این برای فضای مجازی بسیار مهم است، چون یکی از آسیبها در فضای مجازی تبدیل نقد به تحقیر و تبدیل اختلاف به هویتکوبی است. الگوی رضوی به ما میگوید، میتوان محکم بود، بیآنکه خشن شد؛ میتوان صریح بود، بیآنکه ویرانگر شد. بنابراین، اگر قرار است در شبکههای اجتماعی از این سیره استفاده کنیم، باید نقد را متوجه ادعا کنیم، نه شخص؛ و پاسخ را به سمت روشنگری ببریم، نه تسویهحساب.
وی افزود: نکته سوم این است که امام رضا(ع) در رفتار روزمره نیز بردباری را به شکل عملی نشان میدادند؛ یعنی حلم فقط در مناظره نبود، بلکه در نسبت با اطرافیان، خادمان، و محیط پیرامون هم دیده میشد. این جنبه از سیره به ما یادآوری میکند که حلم یک موضع لحظهای نیست، بلکه یک سبک زیست است. در شبکههای اجتماعی هم این سبک زیست یعنی: عجله در پاسخ نداشتن، وارد هر نزاعی نشدن، و ناتوانیِ طرف مقابل را بهانه برتریجویی نکردن. هر جا که بحث به سمت توهین، لجاجت یا بیثمر بودن میرود، سکوتِ آگاهانه گاهی ادامه همان حلم است، نه عقبنشینی.
این کارشناس علوم دینی با اشاره به اینکه سیره امام رضا(ع) در برخورد با مخالفان و اطرافیان سه درس اصلی برای دنیای تنشزده امروز دارد، اظهار کرد: اول، تأمل پیش از پاسخ؛ دوم، حفظ کرامت انسان حتی در اختلاف؛ سوم انتخابِ گفتوگوهای مفید و ترکِ جدلهای فرساینده. این یعنی انسان حقیقی در شبکههای اجتماعی کسی نیست که سریعتر و تندتر واکنش نشان میدهد، بلکه کسی است که با عقل، ادب و حِلم اجازه نمیدهد هیجان جمعی، اخلاق فردیاش را مصادره کند.
وی تصریح کرد: در سیره امام رضا(ع)، مرز میان سخاوتِ برخاسته از عزت نفس و سخاوتِ متکی بر مال را باید در «منشأ انگیزش» و «نحوه اثرگذاری اجتماعی» آن جستوجو کرد، سخاوتِ اصیل، تجلیِ غنای درونی، کرامت نفسانی و آزادی انسان از سلطه مال است، بهگونهای که بخشش نه برای نمایش منزلت، بلکه برای تحقق خیر، حفظ حرمتِ نیازمند و تقرب الهی انجام میگیرد. در مقابل، هنگامی که مال به ابزارِ تعریفِ هویت یا کسب برتری نمادین تبدیل شود، سخاوت از یک فضیلت اخلاقی به یک کنش نمایشی و گاه سلطهگرانه فرو میکاهد.
عرب احمدی بیان کرد: در بررسی سیره رضوی، بخشش امام(ع) غالباً با بیمنتبودن، حفظ آبروی گیرنده، و پرهیز از تحقیر همراه است؛ همین امر نشان میدهد که در منطق ایشان، سخاوت زمانی ارزش اخلاقی کامل مییابد که از عزت نفس، اخلاص و استقلال از دلبستگی به مال سرچشمه بگیرد، نه از تکیه بر ثروت بهعنوان پشتوانه قدرت یا ابزار خودنمایی.
مدرس حوزه علمیه خواهران شاهرود با تأکید بر اینکه تعادل میان دنیا و آخرت در مکتب امام رضا(ع) از مسیر «معنویتبخشی به رفتارهای مادی» و «عقلانیسازی رفتارهای معنوی» میگذرد، اظهار کرد: با این رویکرد، کسب روزی نه یک فرآیندِ صرفاً مادی و دنیوی، بلکه بسترِ تمرینِ امانتداری، عدالت، کرامت و توکل است؛ امری که به زندگی مادی انسان عمق و معنای معنوی میبخشد.
عرب احمدی با بیان اینکه دوری زمانی از امام رضا(ع) مانع پیوند قلبی نیست، گفت: این پیوند از راه شناخت، محبت، زیارت، توسل و عمل به سیره رضوی زنده میماند. هرچه زندگی انسان بیشتر رنگ عقلانیت، عبادت، اخلاق و خدمت بگیرد، احساس حضور امام در زندگی او واقعیتر و عمیقتر خواهد شد.
انتهای پیام
