نماز؛ پاسخ به نیاز فطری انسان و کلید تحکیم خانواده

به گزارش خبرنگار ایکنا از اردبیل، حجت‌الاسلام شیخ محمدباقر غلامی، مدیر مرکز رسیدگی به امور مساجد استان اردبیل، ۲۶ مردادماه در نشست تبیینی «جایگاه نماز در تربیت فرزندان و تحکیم خانواده» که در اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اردبیل برگزار شد، با تأکید بر نقش خانواده در شکل‌گیری شخصیت فرزندان، اظهار کرد: خمیرمایه اولیه شخصیت انسان در خانواده شکل می‌گیرد و نگرش، رغبت، رفتار و بسیاری از ویژگی‌های فرد متأثر از فضای خانواده است.

وی افزود: خانواده نخستین و اساسی‌ترین بستر تربیت انسان است و نوع ارتباط اعضای خانواده، میزان محبت، مهرورزی، توجه، رفع نیاز‌ها و ازخودگذشتگی والدین، تأثیر مستقیمی بر تربیت دینی و رشد اخلاقی فرزندان دارد؛ چراکه کودک بیش از آنکه از توصیه‌های زبانی تأثیر بگیرد، از رفتار و منش والدین خود الگو می‌پذیرد.

نماز؛ پاسخ به نیاز فطری انسان

غلامی با اشاره به جایگاه نماز در تربیت انسان، بیان کرد: نماز پاسخ جامع به یکی از نیاز‌های فطری انسان، یعنی نیاز به پرستش کمال مطلق است. انسان به‌صورت فطری به دنبال پرستش است و اگر این نیاز در مسیر صحیح هدایت نشود، ممکن است مظاهر مادی و دنیوی جایگزین آن شوند.

مدیر مرکز رسیدگی به امور مساجد استان اردبیل ادامه داد: نماز انسان را به سوی توحید، معرفت و شناخت درست هدایت می‌کند و زمینه‌ساز شکل‌گیری شخصیت متعادل و اخلاقی است. نماز صرفاً یک مناسک عبادی نیست، بلکه مجموعه‌ای از آموزه‌های تربیتی است که می‌تواند بر رفتار فردی، اجتماعی و خانوادگی انسان اثر بگذارد.

وی با بیان اینکه انسان علاوه بر نیاز‌های جسمی، نیاز‌های روحی و معنوی نیز دارد، اظهار کرد: همان‌گونه که بدن به غذا و آب نیاز دارد، روح انسان نیز نیازمند تغذیه است؛ اما در سبک زندگی امروز گاهی نیاز‌های جسمی بیش از نیاز‌های روحی مورد توجه قرار می‌گیرند. نماز می‌تواند یکی از مهم‌ترین راه‌های تأمین نیاز‌های معنوی و ایجاد آرامش درونی انسان باشد.

خانواده؛ نخستین مدرسه تربیت دینی

غلامی، خانواده را نخستین و بنیادی‌ترین نهاد اجتماعی و مدرسه تربیت دینی دانست و گفت: اساس تشکیل خانواده، رسیدن به آرامش، سکون، مودت و رحمت است. اگر آرامش در زندگی خانوادگی وجود نداشته باشد، یکی از پایه‌های اساسی زندگی دچار مشکل شده است.

وی افزود: خانواده باید در عین ایجاد محبت و آرامش، دارای چارچوب، نظم و قانون باشد؛ چراکه آزادی به معنای رهاشدگی نیست، بلکه در چارچوب مسئولیت و قواعد معنا پیدا می‌کند.

مدیر مرکز رسیدگی به امور مساجد استان اردبیل با تأکید بر نقش مکمل زن و مرد در خانواده بیان کرد: هر دو والد در تربیت فرزندان مسئولیت دارند و به دلیل حضور و ارتباط مستمرتر مادر با فرزند در بسیاری از خانواده‌ها، نقش مادر در شکل‌گیری شخصیت و تربیت دینی کودک بسیار اثرگذار است.

الگوسازی؛ مهم‌تر از توصیه زبانی

وی با اشاره به نقش الگوسازی در تربیت فرزندان، اظهار کرد: بخش مهمی از تربیت به‌صورت غیر مستقیم و ناخودآگاه شکل می‌گیرد و رفتار والدین می‌تواند سال‌ها بعد در شخصیت فرزندان بازتاب پیدا کند.

غلامی با اشاره به روایت امام صادق (ع) درباره دعوت مردم به غیر زبان، گفت: بهترین شیوه دعوت به نماز و ارزش‌های دینی، رفتار و عمل است. اگر پدر و مادر نمازگزار باشند، اما در رفتار خود حیا، اخلاق، محبت و مهربانی را رعایت نکنند، ممکن است فرزند میان ظاهر و باطن دین تناقض مشاهده کند.

وی ادامه داد: در تربیت دینی نباید تنها به گفتن «نماز بخوان» اکتفا کرد، بلکه فرزند باید نماز را در رفتار، اخلاق و سبک زندگی والدین نیز مشاهده کند.

نماز؛ تمرین نظم و مسئولیت‌پذیری

مدیر مرکز رسیدگی به امور مساجد استان اردبیل نماز‌های پنج‌گانه را تمرینی مستمر برای نظم‌پذیری و انضباط فردی دانست و افزود: اقامه نماز در زمان‌های مشخص می‌تواند روحیه برنامه‌ریزی، مسئولیت‌پذیری و نظم را در انسان تقویت کند.

وی با اشاره به برخی مطالعات در حوزه تربیت دینی، گفت: آموزش مفاهیم معنوی با محوریت نماز می‌تواند بر رشد هوش اخلاقی و عاطفی و کیفیت دلبستگی کودکان و نوجوانان اثرگذار باشد؛ بنابراین نماز را نباید صرفاً یک عادت مذهبی دانست، بلکه باید به آثار تربیتی آن در رشد شخصیت توجه کرد.

غلامی با اشاره به آیه ۴۵ سوره عنکبوت، نماز را دارای نقش بازدارندگی در برابر انحرافات اخلاقی دانست و بیان کرد: نماز می‌تواند یک بازدارنده درونی ایجاد کند که انسان را از بسیاری از لغزش‌های اخلاقی و آسیب‌های اجتماعی دور نگه دارد و از این منظر، توجه به نماز نوعی سرمایه‌گذاری برای سلامت اخلاقی جامعه است.

تربیت نماز با محبت، نه اجبار

وی تأکید کرد: آموزش نماز باید متناسب با سن کودک و نوجوان و همراه با محبت و عاطفه باشد و نباید بر زور و اجبار استوار شود؛ زیرا اجبار ممکن است موجب فاصله گرفتن فرزند از آموزه‌های دینی شود.

غلامی افزود: در سنین پایین می‌توان از قصه، بازی، نمایش و ایفای نقش برای آموزش مفاهیم دینی استفاده کرد و با افزایش سن و سطح شناخت، زمینه انتخاب آگاهانه و رغبت بیشتر نوجوان به نماز را فراهم کرد.

وی پیوند عاطفی میان والدین و فرزندان را شرط مهم اثربخشی توصیه‌های دینی دانست و گفت: تذکر درباره نماز زمانی اثرگذار است که زمینه‌ای از احترام، محبت و ارتباط عاطفی متقابل میان والدین و فرزندان وجود داشته باشد.

مدیر مرکز رسیدگی به امور مساجد استان اردبیل با اشاره به اهمیت رابطه عاطفی در سال‌های نخست زندگی، اظهار کرد: مهرورزی، ارتباط کلامی، پذیرش و تکریم کودک، نوازش، رازدار بودن والدین، همدلی، هم‌زبانی و حتی هم‌بازی شدن با فرزند، در شکل‌گیری شخصیت او مؤثر است و احساس امنیت ایجادشده در خانواده، زمینه پذیرش آموزه‌های دینی را فراهم می‌کند.

نماز؛ عاملی برای آرامش و تحکیم خانواده

غلامی با بیان اینکه خانواده همواره با چالش‌ها و تنش‌های مختلف روبه‌رو است، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین نیاز‌های خانواده، ایجاد آرامش روانی و مدیریت تنش است و نماز می‌تواند در تقویت آرامش درونی اعضای خانواده نقش داشته باشد.

وی افزود: نماز در کنار علم، آموزش و مشاوره می‌تواند یکی از ابزار‌های مهم برای مواجهه با بحران‌های عاطفی و تربیتی باشد و در برخی پژوهش‌ها نیز تأثیر مداخلات معنوی بر کاهش علائم اضطراب مورد توجه قرار گرفته است.

مدیر مرکز رسیدگی به امور مساجد استان اردبیل با اشاره به نقش معنویت در کاهش آسیب‌های اجتماعی، گفت: نماز می‌تواند در تقویت مسئولیت‌پذیری، تحکیم پیمان زناشویی و افزایش سازگاری زوجین نقش داشته باشد. البته کاهش آسیب‌های اجتماعی نیازمند توجه همزمان به عوامل مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است.

وی برخی عوامل مؤثر در گسست خانواده را بی‌ثباتی ارزشی، تقدس‌زدایی از ازدواج، قبح‌زدایی از طلاق، تجمل‌گرایی، ضعف مهارت‌های ارتباطی و معاشرتی و مشکلات معیشتی عنوان کرد و افزود: تقویت معنویت در کنار سایر اقدامات فرهنگی و اجتماعی می‌تواند در پیشگیری از آسیب‌های خانوادگی مؤثر باشد.

غلامی در پایان با تأکید بر اهمیت مداومت در نماز و نماز اول وقت خاطرنشان کرد: خانواده‌ای که در آن نماز، محبت، گفت‌و‌گو، مسئولیت‌پذیری و احترام در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، بستر مناسب‌تری برای تربیت نسلی متعادل، اخلاق‌مدار و برخوردار از هویت دینی خواهد بود.