بعثت مسجد و احیای کارکردهای فراموش شده آن در جنگ رمضان

حجت‌الاسلام والمسلمین ناصر طاهری، معاون امور فرهنگی اداره کل تبلیغات اسلامی استان همدان در یادداشتی که به بهانه روز تکریم مساجد در اختیار ایکنا گذاشته است، نوشت: 

با عنایت به تحولات شگرفی که در این برهه در عرصه‌های مختلف رقم خورد، لازم است تا نگاهی نو به جایگاه و کارکردهای مسجد طراز اسلامی بیفکنیم. مسجد در اندیشه ناب اسلامی، صرفاً یک مکان عبادی نیست، بلکه قرارگاهی جامع برای تمدن سازی، بصیرت افزایی و حل مسائل جامعه است.

آنچه امروز بیش از پیش آشکار شده، این است که مساجد ما در بوته آزمایش این جنگ سخت، نه تنها دچار افول نشدند، بلکه با احیای کارکردهای اصیل خود، ثابت کردند که همچنان مرکز ثقل مقاومت و امید اجتماعی هستند.

مسجد طراز اسلامی، بازگشتی هوشمندانه به کارکردهای اصیل صدر اسلام دارد که در آن، مسجد کانون عبادت، تعلیم و تربیت، فعالیت‌های سیاسی، پایگاهی سترگ برای تعاون اجتماعی بود. این مسجد مطلوب، کارکردهای متنوع خود را در قالب «نه گانه» دنبال می‌کند که هر یک، ستونی از جامعه پردازی اسلامی به شمار می‌روند:

کارکرد عبادی و معنوی (بیت العباده)؛ پایگاهی برای تعمیق ایمان و اقامه نماز جماعت. کارکرد آموزشی و پژوهشی (بیت العلم)؛ مدرسه‌ای عمومی برای آموزش معارف و مهارت‌های زیستی. کارکرد اجتماعی و ارتباطی (بیت‌الاخوه)؛ محل تقویت برادری، همدلی و حل اختلافات. کارکرد هدایتی و رهبری (بیت‌الولایه)؛ کانون بصیرت افزایی و پاسخگویی به شبهات روز. کارکرد خدماتی و حمایتی (بیت‌الرحمة)؛ پناهگاه نیازمندان و خانواده های آسیب پذیر.

کارکرد اقتصادی (بیت‌المال)؛ نقش آفرینی در اشتغال، کارآفرینی و قرض الحسنه. کارکرد سیاسی و راهبردی (بیت‌العزه)؛ تقویت هویت ملی، استقلال، مقاومت و امید اجتماعی. کارکرد فرهنگی و هنری (بیت‌الحضاره)؛ ترویج سبک زندگی ایرانی، اسلامی با ابزارهای هنری. کارکرد مدیریت و پشتیبانی (بیت‌النظام)؛ هماهنگ کننده تمامی فعالیت‌ها با برنامه ریزی و شفافیت.

ظرفیت عظیم این کارکردها، مسجد را به یک «دولت محلی» در تراز انقلاب اسلامی تبدیل می‌کند که می‌تواند در تمام ساحت‌های زندگی مردم اثرگذار باشد و زمینه‌ساز تحقق تمدن نوین اسلامی در محلات و جوامع گردد.

آنچه در جنگ اخیر جنگ رمضان و تحولات پس از آن رخ داد، نه یک تغییر ماهوی، بلکه «احیای کارکردهای فراموش شده» مسجد بود. مساجد در این دوران از کارکرد صرفاً عبادی خارج شدند و به قرارگاه‌های چندمنظوره بحران تبدیل گشتند. این تغییر را مثبت و سازنده ارزیابی می‌کنیم، چراکه مسجد را به جایگاه واقعی خود که در اندیشه امام خمینی (ره) و رهبر شهید انقلاب ترسیم شده، بازگرداند.

از منبر تا میز خدمت؛ مشاهده شد که مساجد در کنار اقامه نماز و بیان معارف، به پایگاه‌های توزیع معیشت، آموزش امداد و مراکز مشاوره روانی برای کاهش اضطراب عمومی تبدیل شدند. این نشان داد که کارکرد خدماتی مسجد (بیت‌الرحمة) می‌تواند در بحران‌ها جانی تازه بگیرد و کرامت و توانمندی مردم را حفظ کند.

هسته‌های مقاومت و جهاد تبیین؛ نقش سیاسی و راهبردی مساجد به عنوان «بیت‌العزه» در این ایام بیش از پیش برجسته شد. مسجد به محل روایتگری و تولید امید در برابر جبهه رسانه‌ای دشمن و همچنین مرکزی برای پشتیبانی از جبهه مقاومت تبدیل گشت. این دقیقاً نقطه مقابل روایت خستگی و سازش است که برخی سعی در تلقین آن دارند. مردم فهیم و انقلابی ایران، در پرتو قرآن و ولایت اهل بیت(ع)، در مساجد گرد هم آمدند تا بار دیگر نشان دهند که تا پای جان هرگونه ستمگری و سلطه پذیری را نفی می کنند.

مدیریت محلی و مردمی؛ کارکرد مدیریتی مسجد (بیت‌النظام) توانست با شناسایی ظرفیت‌ها و نیازهای محله، شبکه‌ای از نیروهای مردمی را برای واکنش سریع به بحران سازماندهی کند. این هماهنگی میان امام جماعت، بانوان، بسیج، هیئت امناء و کانون‌های فرهنگی، زمینه‌ساز هم افزایی و پیشگیری از تعارضات داخلی شد.

در ارزیابی نهایی، این ایام نشان داد که مساجد ما هرگز کارکرد خود را از دست نداده‌اند، بلکه در بزنگاه‌های تاریخی، بسته به نیاز جامعه، لایه‌های جدیدی از توانمندی خود را آشکار می کنند.

واقعیت میدانی ایران، حضور اعجازگونه مردمی است که در مساجد، سنگرهای خیابانی و پشتیبانی از نیروهای مسلح سلحشور، ثابت کردند که هیچگاه خسته نبوده و نیستند.

امروز وظیفه ما به عنوان متولیان فرهنگی، تقویت این رویکرد تحول خواهانه در مساجد است تا بتوانیم در تراز «مسجد طراز اسلامی» و مبتنی بر بیانیه گام دوم انقلاب، بستر تحقق تمدن نوین اسلامی را فراهم آوریم. مسجد طراز، مسجدی است که در آن وحدت و همدلی را به ارمغان می آورد و پاسخی قاطع به هرگونه خطای محاسباتی درباره اراده ملت ایران است.