کارآمدی نظام پزشکی ایران در جهان و ضرورت احیای منزلت پزشکان
نظام پزشکی ایران با وجود کارآمدی و اعتبار بینالمللی، این روزها با چالشهایی چون بیتوجهی به معیشت پزشکان دولتی، تبعیض مالی میان بخش دولتی و خصوصی و گاه تخریب تصویر عمومی جامعه پزشکی مواجه شده است. در این میان، فعالان حوزه سلامت بر لزوم احیای منزلت پزشکان در کنار اصلاح ساختارهایی چون نظام ارجاع تأکید دارند تا هم سرمایههای نخبگانی در کشور ماندگار شوند و هم مردم خدمات درمانی بهینهتری دریافت کنند.
روز پزشک، زادروز ابوعلیسینا که نهتنها ایران، بلکه جهان مدیون تلاشها و علم اوست، روز تمامی انسانهای شجاعی که در جنگ و صلح، کرونا، بلایای طبیعی، اجتماعات انبوه مثل اربعین، مناطق محروم و... کنار مردم شریف و بینظیر ایران میمانند تا آنها را نجات دهند، مبارک.
روز تمامی انسانهای بزرگی که موجب شدند ایران در پوشش ۱۰۰ درصدی واکسیناسیون از کشورهای برتر جهان باشد، در پیوند کلیه و کبد در منطقه رتبه نخست و در جهان رتبه چهارم را داشته باشد، طی چهار دهه اخیر بیش از هشت هزار پیوند کبد و ۷۰ هزار پیوند کلیه در کشور انجام شود و رکورد بالاترین تعداد پیوند کلیه در جهان را به نام یک مرکز پیوند در شیراز ثبت کند، مبارک.
اول شهریورماه، روز مردان و زنان باهوشی که موجب شدند ایران در حوزه درمان ناباروری رتبه سوم جهان، در ژنتیک پزشکی رتبه چهارم جهان و در سلولدرمانی در جمع پنج کشور برتر دنیا قرار گیرد؛ همچنین در جراحیهای پیچیده قلب و عروق جزو ۱۰ کشور برتر و در تولید داروهای نوترکیب در جمع پنج کشور نخست جهان باشد، مبارک.
روز آنهایی که موجب شدند مادران و کودکان بیشتری در ایران زنده بمانند و سرعت کاهش مرگومیر مادران باردار ایران را به حدی کاهش دادند که اکنون ما جزو سه کشور برتر جهان هستیم، فرخنده؛ اما این پزشکان نیز با مشکلاتی روبرو هستند و امروز میتواند بهانه خوبی باشد که کمی از مشکلات و سختیهای آنها بگوییم.
بتول نامجو، متخصص پزشکی خانواده و رئیس اداره جوانی جمعیت وزارت بهداشت، در گفتوگو با ایکنا به سه چالش که پزشکان کشورمان با آنها درگیر هستند اشاره کرد و گفت: نامهها و شکایات زیادی از دانشگاههای علوم پزشکی در خصوص عدم اجرای قانون جوانی جمعیت برای بانوان پزشک به دست ما میرسد.
رزیدنتهای خانم هم حق دارند مادر شوند
وی تصریح کرد: قانون جوانی جمعیت در کشور تصویب شد تا بحث فرزندآوری را تسهیل کند؛ این قانون شامل همه مردم از جمله کارمندان تمامی دستگاهها، پزشکان، پرستاران، طلاب، دانشجویان، رزیدنتها و... میشود، اما متأسفانه در بخش دانشجویان رشته پزشکی و بهخصوص در دوران انترنی و رزیدنتی تخصصی، فشار بسیار زیاد و مضاعفی بر روی بانوان وجود دارد و این قانون در خصوص آنها اجرا نمیشود.
نامجو هشدار داد: همین مسئله بحث فرزندآوری این بانوان را تحت تأثیر قرار داده و به تعویق انداخته است و هیچگونه همکاری از سوی دانشگاههای علوم پزشکی برای این گروه انجام نمیشود و حتی علیرغم اینکه وزیر پیشین و وزیر کنونی بهداشت در جلسات ستاد ملی جمعیت دستور دادهاند با این قشر از دانشجویان پزشکی، از طریق کاهش شیفت شب یا به تعویق انداختن طرحشان، همکاری لازم در بحث فرزندآوری صورت گیرد، اما چنین حمایتی صورت نمیگیرد.
وی با اشاره به اینکه خانمهای رزیدنتی که کودک زیر دو سال دارند و میخواهند فرزندشان را شیر بدهند، باردار هستند یا نیاز دارند فرزندشان در مهدکودک نزدیک به محل کارشان نگهداری شود، از هیچیک از تسهیلات قانون جوانی جمعیت بهرهمند نیستند، گفت: همکاری بسیار ضعیفی در این زمینه از سوی دانشگاهها میبینیم.
فکری برای فشار کاری مضاعف بکنیم
این متخصص پزشکی خانواده اضافه کرد: یک پزشک، چه خانم و چه آقا، رشتهای سنگین، سخت و طولانی دارد، باید شیفتهای ۳۶ ساعته را طی کند و حتی در روزهای غیرشیفت هم فقط چهار تا پنج ساعت میتواند در خانه استراحت کرده و به سایر امور زندگی خود بپردازد؛ افزایش شیفتها، افزایش فشار کاری و برخوردهای بعضاً بسیار نامناسب از طرف برخی از اساتید که خودشان این دوره سخت را طی کردهاند، به این بهانه که ما هم این دوره را طی کردهایم و شما هم باید این دوره را بگذرانید، موجب شده است که در قشر نخبگان پزشک ما در دوره رزیدنتی شاهد خودکشی نیز باشیم. این فشار کاری مضاعف باید مطرح و فکری برای آن اندیشیده شود.
وی در ادامه تأکید کرد: باید شیفتها را تسهیل و ساعات کاری کاهش پیدا کند؛ در سایر کشورها پزشکان شیفتهای طولانی مثل ایران ندارند، اگر ۱۲ ساعت شیفت باشند، فرصت استراحت به آنها داده میشود و همین اقدام موجب میشود که خطای پزشکی نیز کاهش پیدا کند، اما متأسفانه این مسئله در ایران اعمال نمیشود.
نامجو به مسئله حقوق پزشکان نیز اشاره کرد و گفت: حقوق و مزایای پزشک عمومی که سالها تحصیل کرده و شیفتهای طولانی را گذرانده، بسیار کم است و حتی متخصصان نیز، بهخصوص در بخش دولتی، حقوق کمی دریافت میکنند و متأسفانه همین مسئله موجب شده به دیگر شغلها روی بیاورند یا از بخش دولتی وارد بیمارستانهای خصوصی شوند و یا حتی متأسفانه به کارهایی مثل زیرمیزی گرفتن اقدام کنند، با این استدلال که حق ما پرداخت نمیشود؛ که اگر مسئله حقوق آنها حل شود، بخش زیادی از این مشکلات نیز حل خواهد شد.
علیرضا استقامتی، رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، نیز در گفتوگو با ایکنا، ابعاد دیگری از مشکلات پزشکان که به اعتقاد وی موجب شده برخی قصورهای پزشکی و اقدامات نامناسب با شأن پزشکان در این قشر از جامعه بروز کند را تشریح کرد و در پاسخ به این سؤال که پزشکان با چه مشکلاتی مواجه هستند و به چه امکانات و زیرساختهایی نیاز دارند تا بتوانند رسالت خود را به بهترین نحو انجام دهند، گفت: در شرایط اقتصادی که در آن به سر میبریم، نمیتوانیم مسائلی را که در جامعه وجود دارد از مسائل پزشکی و سلامت جدا بدانیم. یعنی ما پزشکان در یک جزیره جدا زندگی نمیکنیم که انتظار داشته باشیم شرایط یک قشر خاص، نهتنها پزشکان، بلکه مهندسان، معلمان، کارگران و... با بقیه متفاوت باشد. نمیتوانیم در شرایطی که مجموعهای از مشکلات در جامعه وجود دارد، انتظار داشته باشیم شرایط یک قشر با بقیه فرق داشته باشد.
وی ادامه داد: همه اجزای جامعه از یکدیگر تأثیر میپذیرند. وقتی مسائل اقتصادی در کشور وجود دارد، طبیعی است که این مسئله بر اقتصاد سلامت نیز از جنبههای مختلف تأثیر بگذارد، پس موضوع فقط کار پزشکی، درمانی و جراحی نیست، اقتصاد سلامت از دیدگاه دارو نیز مطرح است؛ کمااینکه مردم اکنون با موجی از گرانی و کمبود دارو مواجه هستند که علت آن مسائل مربوط به کمبود ارز است و این مسئله تأثیر خود را در قیمت داروها نشان میدهد.
بیماران، مقصر گرانی را پزشکان میدانند
این پزشک کشورمان ادامه داد: مشکلات اقتصادی در همه ابعاد جامعه و سلامت جامعه خود را نشان میدهد و اکنون بهصورت ملموس در کمبود داروها، گرانی داروها و گران شدن تجهیزات و ابزارهای مورد استفاده در پزشکی این تأثیر را میبینیم؛ اما این تأثیرات اقتصادی چه اثراتی دارد؟ وقتی یک دستگاه اندوسکوپی، دستگاه سنجش تراکم استخوان و... گران میشود و شما وقتی میخواهید برای بیمارتان یک سنجش تراکم استخوان درخواست کنید، میبینید که تعرفه آن افزایش داشته است. بیمار این مسئله را از چشم پزشک میبیند و مقصر را پزشک میداند و میگوید: «به دکتر مراجعه کردم و هزینه یک آزمایش من بسیار گران شد» و...
وی افزود: همه اینها مورد گلایه مردم است و حق هم دارند، چون درآمد مردم مشخص و محدود است و با این درآمد محدود توان پرداخت این هزینهها را ندارند. اما نمیدانند اگر یکی از تجهیزات این دستگاهها خراب شود، هزینه سنگینی باید برای تعمیر آن پرداخت شود و هر دستگاهی استهلاک دارد و هزینه پرسنل دستگاه نیز وجود دارد. بااینحال، مردم گمان میکنند هزینهای که پرداخت میکنند، سود خالص پزشک یا صاحب آزمایشگاه است. مردم میگویند: «اگر حقوق من ۲۰ میلیون تومان است، چرا باید ۱۰ میلیون تومان هزینه سیتیاسکن کنم؟» و متأسفانه این موارد به بیماران توضیح داده نمیشود که اگر کار آزمایشگاهی یا درمانی با هزینه بالا برای آنها انجام میشود، این هزینه متأثر از شرایط اقتصادی جامعه است.
راهحل گرانی، خدمات درمانی بیمهها هستند
رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در پاسخ به این سؤال که چگونه میتوان بخشی از این هزینهها را کاهش داد و مدیریت کرد؟ گفت: راهحل، بیمهها هستند و باید قانون را اجرا کنند. قانون میگوید ۷۰ درصد هزینه درمان را باید بیمهها پرداخت کنند و پرداخت از جیب مردم نباید بیش از ۳۰ درصد باشد، ولی اکنون برعکس شده و پرداخت از جیب مردم ۷۰ تا ۸۰ درصد است؛ اما وقتی با بیمهها صحبت میکنیم، میگویند کسری بودجه داریم. وقتی بیمه سلامت اعلام میکند که در ماه هشت همت کسری بودجه دارم، وقتی بیمه تأمین اجتماعی چندین همت در ماه کسری بودجه دارد، طبیعی است که نمیتواند از افراد تحت پوشش خود حمایت کند.
وی اضافه کرد: پس بیمار مجبور میشود هزینه درمان را خودش بپردازد که همه این امور در نهایت موجب نارضایتی بیماران شده و به گروه پزشکی منتقل میشود. یعنی در دید مردم این تصور وجود دارد که من به پزشک مراجعه کردم، یک سیتیاسکن گرفتم، آزمایش دادم و نمیتوانم هزینه آن را پرداخت کنم. این جنبه اقتصادی، یک واقعیت عریان و بیرحم است که همه ما با آن مواجه هستیم و میتواند بر کیفیت و نحوه ارائه خدمت اثر بگذارد که نتیجه آن بههمخوردن اخلاق پزشکی میشود.
طبیبهای جسم و روح هم خانه لازم دارند
استقامتی تصریح کرد: برای پزشک شأنی قائل هستیم و پزشکان را از قدیم بهعنوان حکیم میشناختیم؛ طبیب جسم و روح. اما آیا پزشکی که امروز خودش هزاران گرفتاری دارد، میتواند طبابت جسمانی را بهخوبی انجام دهد؟ پزشک جوان ما که اکنون فارغالتحصیل میشود و نه خانه دارد، نه خودرو، نه حقوق کافی و نه میتواند بهصورت آبرومندانه یک مطب اجاره کند، باید برای اینکه زندگی خود را بگذراند چه کار کند؟
وی در ادامه گفت: پزشکان از روز اول کاری که شناختهشده نیستند تا مراجعهکنندگان زیاد و درآمد مناسب داشته باشند، بلکه با مشکلات زیادی مواجه هستند و گاهی همه این موارد ممکن است موجب شود پزشک به مسیرهایی برود که از دید جامعه مثبت و بهنجار نیست و متأسفانه این روند در بسیاری از شغلهای دیگر نیز وجود دارد.
این پزشک کشورمان با تأکید بر اینکه باید ریشههای این مشکلات را پیدا کنیم، گفت: اگر قبول کنیم که پزشکی یک شغل مقدس است و از سوی دیگر هم بپذیریم که بحث پزشکی با واقعیات جامعه مرتبط بوده و از آنها تأثیر میپذیرد، شما خود را جای یک پزشک جوان بگذارید که اکنون میخواهد یک مطب معمولی اجاره کند تا بتواند طبابت کند؛ آیا میدانید هزینه اجاره یک مطب چقدر است؟ آیا پزشکی که روز اول در مطب خود نشسته است، میتواند هزینه اجاره مطب و حقوق منشی خود را پرداخت کند؟ آیا افرادی که مسئله اخلاق را مطرح میکنند، حاضر هستند نصف اجاره معمول را از یک پزشک که تازه فارغالتحصیل شده است، بگیرند؟ آیا یک مورد سراغ دارید که چنین کاری برای کمک به یک پزشک تازهکار کرده باشند؟
محیط ایثار کردن را فراهم کنیم
وی افزود: چطور است که افرادی که میخواهند به پزشکان مطب اجاره دهند، حتی بیش از قیمت بازار اجاره تعیین میکنند؟ چطور است که اداره دارایی تمام مالیات را از پزشکان میگیرد؟ وقتی پزشکی میخواهد برای خرید برود، همهچیز را باید به قیمت روز بخرد، اما بعد از همین فرد میخواهیم که ایثار کند؛ باید محیط ایثار کردن را فراهم کنیم و بعد چنین انتظاری داشته باشیم. پزشکانی که جهادی کار میکنند، حتماً امکان پرداخت هزینههای خود را دارند. وقتی پزشکی نمیتواند حداقل نیازهای مالی خود را تأمین کند، چطور میتواند ایثار کند؟
رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران با تأکید بر اینکه البته زیادهخواهی را قبول ندارم، گفت: زیادهخواهی ناشی از ضعف مدیریتی و عدم توجه به واقعیتهاست. وقتی ما قبول نمیکنیم که خدمات پزشکی قیمتی دارند و وقتی این قیمتها را بهصورت مصنوعی پایین نگه میداریم، نباید گمان کنیم که با این کار به مردم خدمت کردهایم. یکی از مشکلات ما ناکافی بودن و غلط بودن تعرفههای پزشکی است.
تأثیر منفی پایین بودن مصنوعی تعرفهها
وی در ادامه به تشریح تأثیر منفی پایین نگهداشتن مصنوعی تعرفههای پزشکی پرداخت و گفت: وقتی تعرفهها کافی نیست، بازار آشفته ایجاد میشود؛ یعنی هر کسی هر تعرفهای خواست اجرا میکند و اینجاست که زیرمیزی اتفاق میافتد. اگر بگوییم مبلغ جراحی روده اینقدر است، اما تعرفه آن را یکچهارم آن قیمت تعیین کنیم، فردی که معتقد است باید قیمت بیشتری برای جراحی بگیرد، همان مقدار را میگیرد؛ یعنی سهچهارم را باید بیمار پرداخت کند و اینجا کسی که تعرفه را بهصورت مصنوعی پایین نگه داشته و نتوانسته از بیمهها برای بیمار حمایت بگیرد، مقصر است.
تعرفهها را شجاعانه تعیین کنیم
وی اظهار کرد: گاهی چون بحث مدیریتی را درست اعمال نمیکنیم و تعرفهها را درست تعیین نمیکنیم، اجازه میدهیم زیرمیزی رشد کند. زیرمیزی یک معلول است و علت آن این است که تعرفهها را شجاعانه تعیین نمیکنیم و بر روی آن نمیایستیم. معتقد نیستم هر گروهی هر تعرفهای تعیین کرد، باید همان را پرداخت کرد، بلکه باید بر روی یک تعرفه منصفانه توافق کنیم و بعد از اجرای آن حمایت کنیم و قانون اعلام کند هر کسی از این تعرفه واقعی ـ نه تعرفهای که بهصورت مصنوعی پایین نگه داشته شده است ـ تخطی کند، با او برخورد میشود.
استقامتی ادامه داد: اکنون اداره برق اعلام کرده است اگر مصرف برق هر خانواری بالاتر از میزان تعیینشده باشد، هزینه برق آن خانوار افزایش پیدا میکند. آیا کسی میتواند به اداره برق بگوید چرا گران میگیرید؟ خیر، چون پاسخ میدهد مصرف که بالاتر رفت، قیمت هم بالا میرود. پس چرا همه به پزشکان میگویند حق ندارید تعرفهها را بالا ببرید؟ فقط مردم از تعرفهها زجر نمیکشند، بلکه گروه پزشکی که با زیرمیزی آبروی آنها رفته نیز زجر میکشند، چون همه جامعه پزشکی که این کار را نمیکنند. ۹۰ درصد جامعه پزشکی زیرمیزی نمیگیرند، ولی در دیدگاه مردم همه پزشکان زیرمیزی میگیرند؛ پس ما، جامعه پزشکی، نیز صدمه میبینیم. اخلاق پزشکی نیز قربانی میشود.
وی با انتقاد از اینکه گروهی که باید این امور را ساماندهی کنند، کاری نمیکنند، گفت: وقتی بهطور مؤثر وارد اقداماتی که وظیفه ماست نمیشویم، در حقیقت مردم را رها میکنیم. وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و سازمان برنامه و بودجه باید بنشینند و یک بار برای همیشه تعرفههای واقعی را تعیین کنند و از مردم از طریق بیمهها حمایت کنند.
این پزشک کشورمان افزود: جامعه توقع دارد طبقه پزشکی و گروه پزشکی یارانه دریافت کند؛ فردی که میخواهد پزشک شود، تا حدود ۴۰ سالگی باید تحصیل کند، در حالی که سایر افراد از ۲۰ سالگی وارد کار شده و زندگی خود را ساختهاند. در حالی که یک پزشک هر جایی میرود، بهعنوان آقا یا خانم دکتر، هزینه بیشتری پرداخت میکند، در حالی که هنوز وارد چرخه درآمدزایی نشده است.
هشدار؛ پزشکان عمومی را رها کردهایم
وی در پاسخ به این سؤال که چرا به نظر میرسد اشتباهات پزشکی، بهخصوص در پزشکان عمومی، افزایش یافته است، گفت: برای اینکه پزشکان عمومی را رها کردهایم و آنها به سمت انجام کارهای زیبایی رفتهاند. برای اصلاح این مسئله نیز باید تعرفهها اصلاح شود. پزشکی که هفت سال تحصیل میکند و قرار نیست با درآمد یک تعرفه درست زندگی کند، جوانی که میآید و بعد از این همه سال درس خواندن میخواهد وارد کار شود، اما کار برای او نیست و... مسلماً دچار مشکلاتی میشود.
به جوانان پزشک عمومی ظلم میکنیم
استقامتی در خصوص نحوه رفع مشکلات پزشکان عمومی، گفت: یکی از راهکارها اجرای نظام ارجاع است تا همانند همه جای دنیا، بیماران ابتدا به پزشک عمومی مراجعه کنند و بعد از طریق پزشک عمومی به پزشک متخصص مورد نیازشان ارجاع داده شوند. ما به جوانان پزشک عمومیمان ظلم میکنیم. تعرفهها و جایگاه آنها را درست تعریف نمیکنیم که چه خدماتی باید ارائه دهند و تعرفههای آنها چقدر باید باشد.
وی تصریح کرد: بحث آموزش مداوم پزشکان را داریم، اما وقتی بحث خطای پزشکی بیشتر میشود که پزشک بهجای یک عمل جراحی در روز، چندین عمل را در یک روز انجام دهد. بخشی از خطاها به دلیل این است که پزشکان بیش از حد کار میکنند. بخشی نیز به این دلیل است که نظارت دقیق نیست. متأسفانه سازمان نظام پزشکی گاهی نمیتواند نقش نظارتی خود را دقیق انجام دهد، چون آنها نیز محدودیتهایی دارند. از سوی دیگر، بعضاً مثلاً در یک شهرستان کوچک فقط یک متخصص زنان است و اگر آن پزشک را شش ماه جریمه کنند، دیگر کسی در آن منطقه نیست که به مردم خدمات بدهد.
وی به ظرافتهای کاری در حوزه پزشکی اشاره و با تأکید بر اینکه اگر در دل این حرفه نباشی، مسائل آن را درک نمیکنی، گفت: افرادی که از بیرون به موضوعات پزشکی نگاه میکنند، با دید بیرونی به آن نگاه میکنند، اما ما که درون آن قرار داریم، نگاه متفاوت و گلایههای زیادی داریم. یکی از همکارانم تعریف میکرد که بیماری به او مراجعه کرد و گفت: «من صبح پول ویزیت دکتر دادم، بعد پول سونوگرافی؛ آیا حالا باز هم باید پول آزمایش بدهم؟» این نگاه بیماران ماست و به این مسئله توجه نمیکنند که آزمایشگاهها باید هزینه زیادی برای کیت آزمایشگاهی، پرسنل، دستگاهها، آب، برق و... بدهند و تصور میکنند پولی که پرداخت میشود، صرفاً به پزشک اختصاص دارد، در حالی که هزینههای جانبی زیادی در این حوزه وجود دارد.
وی در جمعبندی سخنان خود، گفت: مشکلات اقتصاد سلامت که ناشی از اقتصاد جامعه است و سوءمدیریت موجب میشود ضعفهای شخصی که افراد ممکن است داشته باشند، بیشتر خود را نشان داده و اخلاق پزشکی را متأثر کند. اگر اقتصاد و مدیریت را درست کنیم، میتوانیم بروز و ظهور ضعفهای فردی را به حداقل برسانیم. البته در هیچ کجای دنیا خطای پزشکی را نتوانستهاند به صفر برسانند.
این پزشک کشورمان با تأکید بر اینکه آموزشها را نیز باید تقویت کنیم، گفت: شرایط موجود اصلاً ایدهآل نیست و باید به سراغ راهحلها برویم و این مسئله عزم کل نظام را لازم دارد. نظام اداره کشور باید عزم خود را جزم کند تا یک بار برای همیشه این مسئله را بررسی و مشکل را حل کند.
وی در پایان سخنان خود گفت: جامعه نسبت به جامعه پزشکی دید منفی پیدا کرده است، ولی امیدواریم به روزی برسیم که همه افراد جامعه پزشکی بیماران را همانند عزیزان و خانواده خود ببینند و سلامت جامعه را سرلوحه کارهای خود قرار دهند و مسئولان نیز کمک کنند تا جامعه پزشکی را از جهت اقتصادی در جهت منزه و سالمتر شدن پیش ببرند.
ابوالفضل زندهدل، رئیس بیمارستان ضیائیان و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز در گفتوگو با ایکنا، در پاسخ به این سؤال که پزشکان ما چه مشکلاتی دارند که باید حل شود تا شاهد مهاجرت پزشکان و ورود پزشکان به برخی حوزهها، مثل دریافت زیرمیزی و... نباشیم، گفت: پزشکان بهعنوان قله و نوک پیکان نظام سلامت بوده و به معنای واقعی کلمه ایثارگر و ازخودگذشته هستند. در بحرانهایی که در کشور بروز کرد، مثل کرونا و سه جنگ تحمیلی که داشتیم، پزشکان پیشقدم بودند و شهید و جانباز به ایران اسلامی و مردم عزیزمان تقدیم کردند و این مسئله برای اکثریت قریب به اتفاق پزشکان صدق میکند. بنابراین انتظار میرود قدر پزشکان، بهخصوص پزشکانی که در سیستم دولتی خدمت میکنند، بهعنوان هیئت علمی، کادر درمانی و کادر آموزشی، بیشتر از آنچه تاکنون بوده، دانسته شده و حق و حقوق آنها پرداخت شود.
زندهدل با تأکید بر اینکه پزشکان ذاتاً این تعهد را دارند و سوگند خوردهاند که بهصورت حرفهای، هر جایی که فرد بیمار و نیازمند کمکی وجود داشت، صرفنظر از سود و منفعتی که به لحاظ مادی به آنها میرسد یا نمیرسد، خدمت کنند و سعی کنند آلام بیمار را برطرف کنند و از انجام این کار لذت میبرند، گفت: بنابراین پزشکان این کار را فینفسه انجام میدهند و در ذاتشان این مسئله وجود دارد، ولی واقعیت این است که حداقل انتظارات مادی نیز وجود دارد.
منفعت مالی کمتر؛ خدمت بیشتر
وی تصریح کرد: پزشکانی که در سیستم دولتی کار میکنند، تفاوتهای فاحشی در دریافتهایشان با بخش خصوصی وجود دارد. پزشکانی که در سیستم دولتی هستند، خیلی بیشتر زحمت کشیدهاند و افرادی هستند که جزو نخبهها بودهاند و به عضویت هیئت علمی درآمدهاند و علیرغم اینکه میدانند منفعت مادی کمتری نسبت به بخش خصوصی دارند، باز هم این تعهد را دارند که در سیستم دولتی خدمت کنند و با منفعت مالی کمتر، خدمترسانی بیشتری داشته باشند. به همین دلیل انتظار میرود سیستم هم قدر آنها را بیشتر بداند، بهخصوص در شرایطی که بحران اتفاق میافتد و همه بهوضوح میبینیم که پزشکان پیشقدم هستند و بیش از پیش کار میکنند، باید حق و حقوقی که برازنده و حق پزشکان است، بدون اینکه آنها مطالبه و مطرح کنند، پرداخت شود.
عزت پزشکان در نظر گرفته نمیشود
وی ادامه داد: پزشکان شأن خود را حفظ میکنند و از مسئولان حقوقشان را مطالبه نمیکنند، اما با ادامه روند موجود، روحیه همکاران از بین میرود و وقتی پزشکی میبیند که مورد توجه قرار نمیگیرد، همین بیتوجهی است که موجب آزار و اذیت روحی او میشود. یعنی مسئله مهم، عزتی است که انتظار داریم مسئولان برای پزشکان قائل باشند، اما در نظر گرفته نمیشود.
رئیس بیمارستان ضیائیان با اشاره به اینکه رئیسجمهور کشورمان نیز پزشک هستند و بر روی مسائل مربوط به پزشکان تأکیدات لازم را دارند، گفت: باید همه سازمانهای مربوطه به مسائل مالی و حقوقی پزشکان و پرداخت آنها توجه داشته باشند. حتی حقوق هیئت علمی دانشگاههای علوم پزشکی چندین ماه است که با تأخیر پرداخت میشود و نحوه پرداخت این حقوق حتی مشخص هم نیست.
این پزشک کشورمان ضمن هشدار نسبت به این مسئله که بیتوجهی به حقوق پزشکان موجب خواهد شد آنها از سیستم دولتی جدا شوند و یا مهاجرت کنند، گفت: با تداوم این روند، اولین گروهی که زیان میبیند، مردم کشورمان و سیستم سلامت کشور است.
زندهدل در پاسخ به این سؤال که چه عواملی موجب میشود برخی پزشکان سوگند ارزشمند خود را نادیده گرفته و رفتارهایی مثل دریافت زیرمیزی را انجام دهند و چه راهکارهایی وجود دارد تا بتوان جلوی بروز چنین رفتارهای مغایر با شأن پزشکان را گرفت؟ گفت: تعداد بسیار کمی از پزشکان به مسائلی از جمله تبلیغ دارو و درمان خاص یا دریافت زیرمیزی مبتلا هستند. در هر قشری، بالاخره یکسری افرادی هستند که از وظایف خود منحرف میشوند و آنطور که باید و شاید وظایف معنوی شغل خود را انجام نمیدهند، اما نمیتوان استثنا را به همه تسری داد. البته مواردی نیز وجود دارد که به نظر من گاهی بزرگنماییهایی صورت میگیرد و یکسری از افراد تلاش میکنند علیه قشر خدمتگزار پزشک توطئه کنند و بیاعتمادی و عدم اعتماد متقابل را بین مردم و پزشکان دیکته کنند. علیرغم اینکه عدهای از پزشکان رفتارهای دونِ شأن پزشکی انجام میدهند، اما باز هم در نهایت مردم ما به پزشکان و سیستم پزشکی کشور اعتماد دارند و این عملکردها نمیتواند اعتماد مردم را بشکند.
وی بر لزوم آگاهیبخشی به مردم در خصوص رفتار برخی از افراد که بهعنوان پزشک، تبلیغاتی برای دارو و درمانهای خاص انجام میدهند، گفت: فردی که پزشک واقعی باشد، اصرار زیادی بر استفاده از یک دارو نمیکند. این مسئله اصلاً علمی نیست. برنامه پزشکان برای درمان بیماران صرفاً تجویز یک دارو برای همه بیماران نیست، بلکه تجویز دارو فقط بخشی از درمان است و قسمت قابل توجه دیگر درمان، شرایط پاراکلینیک، صحبت با بیمار، ایجاد اعتماد و امیدواری در بیمار و... است که گاهی حتی از دارو هم مهمتر و اثربخشتر است. پس هیچ پزشکی هرگز بر مصرف یک دارو تأکید نمیکند. قطعاً مردم هم میدانند که این موارد تخلف است و نباید به آن توجه کرد.
وی در پاسخ به این سؤال که برای ارتقای نظام پزشکی، پزشکان چه باید بکنند؟ گفت: سیستم پزشکی ما یکی از سختترین، کارآمدترین و بهروزترین سیستمهای پزشکی ـ درمانی در کل دنیا محسوب میشود؛ این مسئله را ما نمیگوییم، کافی است پژوهش و مطالعهای در این خصوص انجام دهید. بسیاری از افرادی که از کشور مهاجرت کردهاند، برای انجام کارهای پزشکیشان به کشور بازمیگردند. ما توریسم سلامت داریم و افرادی که در ایران مورد معالجه قرار گرفتهاند، اذعان دارند که پزشکان ایرانی کارشان در یک سطح بالاتر از سایر پزشکان است. پزشکان موفق ایرانی زیادی نیز در دنیا وجود دارند.
زندهدل افزود: سیستم پزشکی کشور ما موفق است، اما طرحها و سازماندهی کردن کارها نیاز به نظم بیشتری دارد. خوشبختانه قرار است سیستم ارجاع اجرا شود و همین باعث میشود نظم بیشتری به کارها داده شود و اینطور نباشد که بیماری که وارد درمانگاه میشود، نداند پیش چه کسی باید برود. بلکه اول بیمار در شهر و محل زندگی خودش توسط یک پزشک خانواده ویزیت خواهد شد تا مشخص شود به کدام متخصص و فوقتخصص نیاز دارد. نظام ارجاع باعث میشود مردم کمتر سردرگم شوند و هزینههای بیمورد به نظام سلامت نیز وارد نشود. اگر این برنامهریزیها سریعتر محقق شود، تا حد زیادی میتواند مشکلات را برطرف کند.
بنابر این گزارش؛ جامعه پزشکی ایران با وجود ایثارگریهای تاریخی در بحرانهایی چون جنگ و کرونا و نیز کارآمدی نظام سلامت در سطح بینالملل، این روزها با چالشهای جدی مواجه است. تبعیض آشکار مالی میان پزشکان دولتی و خصوصی، تأخیر در پرداخت حقوق و بیتوجهی به معیشت این قشر، نه تنها روحیه و عزت آنان را خدشهدار کرده، بلکه ماندگاری نخبگان در سیستم دولتی را با خطر جدی روبهرو ساخته است. در کنار این مسائل، بزرگنمایی تخلفات معدود نیز تصویری ناعادلانه از کلیت پزشکان در افکار عمومی ایجاد کرده است که خود نیازمند مدیریت رسانهای و آگاهیبخشی است.
در عین حال، اصلاح ساختارهایی مانند اجرای نظام ارجاع و پزشک خانواده، میتواند سردرگمی بیماران و هزینههای اضافی را کاهش دهد. اما این راهکارها زمانی مؤثر خواهد بود که همزمان، مسئولان به مطالبات معیشتی و منزلتی پزشکان پاسخ دهند؛ چراکه بیتوجهی به این موضوع، در نهایت هزینه سنگینتری بر دوش نظام سلامت و مردم کشور خواهد گذاشت.
انتهای پیام
