روایت رشد از آواهای مکتب تبریز تا صحنههای بینالمللی
هنر تلاوت قرآن کریم و نغمات آیینی در کهنشهر تبریز همواره با نام اساتید و جریانهای تاثیرگذاری گره خورده است که عمر خود را وقف اعتلای کلام وحی کردهاند. یکی از این چهرههای فعال و نامآشنا، «مهدی محمدزاده» قاری، داور و کارشناس نغمات دینی است که فعالیت خود را از سنین کودکی در یک خانواده مذهبی آغاز کرده و امروز به عنوان یکی از ستونهای گروه تواشیح مشهور «طارق» شناخته میشود.
هنر تلاوت قرآن کریم و نغمات آیینی در کهنشهر تبریز همواره با نام اساتید و جریانهای تاثیرگذاری گره خورده است که عمر خود را وقف اعتلای کلام وحی کردهاند. یکی از این چهرههای فعال و نامآشنا، «مهدی محمدزاده» قاری، داور و کارشناس نغمات دینی است که فعالیت خود را از سنین کودکی در یک خانواده مذهبی آغاز کرده و امروز به عنوان یکی از ستونهای گروه تواشیح مشهور «طارق» شناخته میشود. خبرگزاری ایکنا آذربایجانشرقی در گفتوگویی با این پیشکسوت قرآنی، به بررسی ابعاد زندگی قرآنی وی، تاریخچه و افتخارات گروه طارق، چالشهای آموزشی و راهکارهای جذب نسل جوان به اقیانوس بیکران معارف قرآنی پرداخته است که مشروح آن در ادامه از نظر میگذرد:
پرورش در مکتب اصیل تبریز و تاثیری که «عبدالباسط» گذاشت
مهدی محمدزاده، در ابتدا با اشاره به چگونگی ورود خود به عرصه مذهبی و قرآنی اظهار کرد: آن ذرّه که در حساب نیاید، ماییم. اینجانب بواسطه رشد و نمو در یک محیط کاملاً مذهبی، از همان اوان کودکی با صدای پدرم که از مداحان قدیمی و پیشکسوت تبریز هستند، خو گرفتم. از همان روزها با آواها و نغمات اصیل مکتب تبریز و ضرباهنگ نوحههای آن زمان آشنا شده و تمرین میکردم؛ به طوری که اولین صدای ضبط شده از بنده در سن چهار سالگی و در مدح حضرت علی(ع) است.
وی بارقههای اصلی ورودش به عرصه تلاوت قرآن را مربوط به دوران قبل از دبستان دانست و افزود: استماع صدای ملکوتی و معنوی استاد مرحوم عبدالباسط محمد عبدالصمد، نقطه عطف زندگی من بود. این صوت آسمانی و اعجاز الفاظ بیهمتای قرآن، آنچنان تاثیری در حقیر و در آن سن کودکی ایجاد کرد که بیدرنگ و با تمام وجود اقدام به تقلید آن نمودم. بعد از آن در هر محفل و هیاتی که میرفتیم، از بنده درخواست تلاوت سوره حمد استاد عبدالباسط را میکردند و متعاقب آن با تقلید از سایر تلاوتهای مجلسی قصارالسور ایشان، از همان سال اول ابتدایی افتخار تلاوت قرآن در سر صف مدرسه را داشتم.
این پیشکسوت قرآنی به سیر تجربی و اساتید خود اشاره کرد و گفت: بعدها با انگیزه تلاوتهای مطلوبتر در محافل، شرکت در مسابقات قرآنی و آشنایی با سایر سبکهای تلاوت، در جلسات تخصصی شرکت کردم. اولین معلم بنده در بحث روخوانی و روانخوانی، حجتالاسلام و المسلمین حاج حسین فتحی بود که به شیوهای بسیار روان و شیرین، اولین گام خوانش قاعدهمند قرآن را در سال ۱۳۶۰ از وی یاد گرفته و گواهی قبولی دریافت نمودم. به مرور زمان نیز از محضر اساتید برجستهای همچون مرحوم استاد حاج سعید مظفرین، استاد احمدی، استاد باوردی، استاد موسوی بلده، استاد شاهمیوه اصفهانی، استاد احمد ابوالقاسمی، استاد حمیدرضا مستفید و استاد مهدی دغاغله بهرهمند گردیدم.
علل افول شور قرآنی تبریز نسبت به دهههای گذشته
محمدزاده در پاسخ به تحلیلی از وضعیت کنونی فعالیتهای قرآنی در کشور بیان کرد: عموماً دهه ۶۰ تا اوایل دهه ۸۰ را میتوان اوج شور و فعالیتهای قرآنی در کشور قلمداد کرد؛ اما به مرور زمان و به دلایل متعدد، این گرمی و حرارت فعالیتها کمرنگ گردیده و کهنشهر تبریز نیز از این حیث مستثنا نبوده است. بنظر بنده، کمتوجهی و عدم حمایت لازم و کافی مسئولین ذیربط در این حوزه، مهمترین دلیل این افول است.
این قاری قرآن عنصر، تشویق و تشجیع را یکی از اساسیترین طرق جذب مخاطب برشمرد و تاکید کرد: این مقوله در احادیث و روایات معتبر و متواتر نیز بیان گردیده است؛ اما معالاسف به دلیل ضعف مالی مؤسسات و صاحبان جلسات قرآنی، آنچنان که باید و شاید، جذب حداکثری اتفاق نمیافتد. هرچند در کلانشهر تبریز، مؤسسات و جلسات قرآنی معدودی در حال فعالیت هستند و عَلَم فعالیتها را برپا نگه داشتهاند، اما با توجه به گستردگی و وسعت شهر، این تعداد محدود جوابگوی جمعیت مد نظر نمیباشد.
تولد «طارق»؛ جریانی نو در تولید نغمات آیینی شمالغرب
وی در بخش دیگری از این گفتوگو به تاریخچه شکلگیری یکی از موفقترین گروههای تواشیح کشور اشاره کرد و گفت: گروه تواشیح و مدیحهسرایی طارق، در سال ۱۳۸۱ با تلاش و همت جمعی از جوانان علاقمند و تلاشگر عرصه قرآن کریم در تبریز پایهریزی و تشکیل شد. هدف اصلی از ایجاد آن، تولید و خلق آثار فاخر در حوزه تواشیح و مدیحهسرایی بود. اساتید ارجمندی همچون سید محمدحسین بلاغی، محمد جباری، میثم ناعمی، سعید زارعان و حقیر که شاگرد آنان محسوب میشوم، پایهگذاران این گروه بودیم و هماکنون نیز اساتید دیگری همچون اکبر شوقی، ناصر بختآور و مهدی محمدی سالهاست که از اعضای فعال گروه محسوب میشوند.
محمدزاده در تبیین ویژگیهای منحصربهفرد گروه طارق تشریح کرد: یکی از اصلیترین مولفههای این گروه، توانمندی بالای اعضا در تلاوت و همخوانی قرآن کریم است؛ به طوری که در مسابقاتی که حضور داشتهایم، امتیاز بخش تلاوت این گروه همواره جزو امتیازات اول یا دوم بوده است. به همین دلیل طارق جزو معدود گروههایی است که موفق شده در محضر رهبر شهید انقلاب، علاوه بر تواشیح، اجرای همخوانی قرآن کریم نیز داشته باشد.
این فعال قرآنی ابداع کارهای استودیویی آیینی به زبان ترکی را از دیگر افتخارات گروه دانست و گفت: این جریان در شمالغرب کشور، تحت تاثیر گروه طارق شکل گرفت. این گروه تاکنون موفق به تولید شش آلبوم در حوزه نغمات آیینی و دینی گردیده و از این حیث در کشور منحصربهفرد است. همچنین تلفیق کارهای فارسی، عربی، آذری و ترکی استانبولی الگویی شد تا سایر گروهها نیز به این سمت حرکت کنند.
وی به بعد رسانهای و ساختاری گروه اشاره کرد و افزود: وجه ممیزه دیگر طارق این است که تنها گروهی است که توانسته سه دوره جشنواره کشوری را تحت عنوان «ترنم آسمانی» در رشتههای متعددی همچون تولیدات استودیویی، انشاد فردی، آکاپلا و... طراحی و برگزار نماید و تحسین داوران طراز اول کشور را برانگیزد. افزون بر این، فعالیتهای خود را منحصر در اجرا نکرده و با تاسیس مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت (ع)، سالانه صدها قرآنآموز را تحت تعلیم و تربیت قرار میدهد.
از رتبه اول مسابقات کشوری اوقاف تا ۱۰۰ اجرای بینالمللی در حج
محمدزاده با برشمردن کارنامه درخشان و افتخارات بینالمللی گروه طارق خاطرنشان کرد: در خصوص افتخارات، کسب مقام اول مسابقات سراسری اوقاف و امور خیریه در سال ۱۳۸۹ را میتوان مهمترین عنوان این گروه ذکر کرد. این رتبه از این حیث حائز اهمیت بود که گروه طارق در بین حدود ۴۵۰گروه فعال و در دوران اوج فعالیتهای تواشیح کشور، به عنوان گروه اول انتخاب شد. پیش از آن نیز در سال ۱۳۸۷ حائز رتبه دوم این مسابقات شده بودیم. کسب رتبه دوم در مرکز آفرینشهای هنری آستان مقدس رضوی و مقام دوم مسابقات سراسری سراج از دیگر عناوین ماست.
این پیشکسوت قرآن ادامه داد: افتخار بزرگ ما، چهار مرتبه اجرای همسرایی و تواشیح در محضر رهبر شهید و چندین دوره اجرا در مسابقات بینالمللی ایران است. در عرصه بینالمللی نیز گروه طارق در کشورهای آسیایی، اروپایی و آفریقایی منجمله آلمان غربی، فرانسه، هلند، بلژیک، ترکیه، عراق، جمهوری آذربایجان، پاکستان، اوگاندا و تانزانیا به اجرای برنامه پرداخته است. به ویژه در سال ۱۳۹۰ به عنوان گروه اعزامی از طرف بعثه مقام معظم رهبری در کنگره عظیم حج تمتع، بیش از یکصد برنامه را در بین مسلمانان کشورهای مختلف دنیا اجرا نموده است. همچنین تولید بیش از ۱۰۰قطعه استودیویی شامل مناجات و مدح اهلبیت (ع) از دیگر دستاوردهای طارق است.
سابقه ۳۶ ساله در تدریس و تربیت قاریان بینالمللی
این قاری استاد قرآن درباره روش آموزشی خود در جلسات تلاوت گفت: مسلم است که نمیتوان نسخه واحدی برای آموزش همه ارائه کرد؛ به همین جهت روش بنده در حوزه تلاوت در وهله اول شناسایی نقاط قوت و ضعف، ارزیابی میزان استعداد و به تبع آن ارائه طرح آموزشی متناسب است. البته باید عرض کنم که اولاً خود حقیر هنوز شاگرد هستم و از محضر بزرگان تلمذ کرده و به این شاگردی افتخار میکنم؛ ثانیا از سال ۱۳۶۹ که افتخار اداره جلسات سنتی و آموزشی قرآن کریم را داشتهام، در خدمت تعداد زیادی از عزیزان بودهام و آمار دقیقی از تعداد آنها ندارم.
وی با ابراز خرسندی از موفقیت شاگردان خود عنوان کرد: تعدادی از این عزیزان موفق به افتخارآفرینی در سطح کشوری و بینالمللی شدهاند؛ از جمله کسب رتبه اول مسابقات قرائت تحقیق زیر ۱۸ سال اوقاف و راهیابی به مسابقات بینالمللی کشور لیبی، رتبه اول مسابقات کشوری دانشگاههای پیام نور، رتبه اول دعاخوانی دانشگاههای آزاد کشور، مقام دوم کشوری تلاوت مجلسی و همچنین انتخاب به عنوان قاری ممتاز استان و عضو نخبگان تلاوت کشور که توفیق تلاوت در کشورهای بنگلادش، تانزانیا، عراق، ترکیه و در محضر رهبر معظم انقلاب را داشتهاند.
ضرورت همزادپنداری با نسل جوان بر اساس آموزههای نبوی
محمدزاده با تحلیل تفاوتهای ساختاری نسل جدید با نسلهای گذشته اظهار کرد: همانطور که اشاره شد، فضای قرآنی دهههای ۶۰ و ۷۰ در کشور حاکم نیست و تا حدودی تغییر ماهیتی یافته است. دهههای یاد شده مبتنی بر شور و هیجان و تعجیل برای قاری و حافظ شدن و رقابت بر سر ارتقاء رتبه بود؛ اما در حال حاضر رویکرد به سمت قرآنی شدن جوانان و نهادینه ساختن معارف و سبک زندگی قرآنی است.
وی تاکید کرد: واقعیت امر این است که در موقعیت کنونی بایستی با نسل جوان همزادپنداری حقیقی صورت گیرد، ذائقه آنان شناسایی شود و با فنون روانشناسی روز و ارتباطگیری محبتآمیز، آنان را به سمت زیباییهای قرآن سوق داد. پیامبر مهربانیها رسول اکرم (ص) میفرمایند: «اوصيكُمْ بِالشُّبّانِ خَيْرا فَاِنَّهُمْ اَرَقُّ اَفـْئِدَةً» (شما را به نیکی با جوانان سفارش میکنم چرا که آنان نازکدلترند). صد البته که کار سخت و پیچیدهای است اما با شیوههای صحیح و تجدید نظر در برنامهریزی دقیق، میتوان به این هدف دست یافت.
فعالیتهای تبلیغی؛ از منبر مداحی تا داوری و ابتهال
این پیشکسوت قرآنی در خصوص سایر فعالیتهای مذهبی خود گفت: علاوه بر تدریس و آموزش، بیشتر در حوزه هنر تلاوت و اجرای ابتهالات متناسب با مناسبتهای ملی و مذهبی در محافل یا داوری مسابقات قرآنی انجام وظیفه میکنم. در ایام خاص مانند ماه محرم نیز عمده فعالیتهایم بخصوص در دهه اول، معطوف به مداحی و مراثی در هیات حسینی است. در ماه مبارک رمضان نیز که ماه نزول قرآن است، اکثر اوقات صرف ترتیلخوانی، تلاوت تحقیق در محافل یا کارشناسی برنامههای قرآنی میگردد.
وی درباره چالشهای فعلی گروههای تواشیح تصریح کرد: اصلیترین چالش پیش روی گروههای تواشیح در حال حاضر، نبود یا ضعف انگیزه برای فعالیت است. وقتی جامعه بهرهبرداری لازم را از گروه ننماید یا بستری برای ارائه آثار نباشد، دیگر ادامه فعالیت گروه محلی از اعراب نخواهد داشت. کار تواشیح و همسرایی از جهت آهنگسازی، تنظیم، هماهنگی، نظم و دقت، کار شاق و سختی است؛ به همین دلیل زمانی که جلسات و مؤسسات قرآنی در شهر کمرونق باشند، طبعا اجرای گروههای تواشیح نیز در سایه قرار میگیرد.
محمدزاده درباره برنامههای آینده گروه طارق یادآور شد: این گروه بحمدالله به افتخاراتی که در عرصه مسابقات و رقابتهای قرآنی باید اتفاق میافتاد، رسیده است و طبیعتاً دیگر در اندیشه مسابقات نیست؛ بلکه بیشتر در فکر تولیدات بهروز، جدید و متناسب با موقعیت و نیاز مخاطبان میباشد. کما اینکه به مناسبت هفته وحدت و میلاد حضرت رسول اکرم (ص)، گروههای فعال تبریز از جمله طارق یا از قبل سوژههای زیبایی آماده کردهاند و یا در صدد ارائه اثری جدید جهت اجرا در محافل رسمی هستند.
قرآن؛ تنها راه مهار هیجانات جوانی
این قاری ممتاز در پایان با ارائه توصیهای پدرانه به نسل جوان گفت: همه ما دوره نوجوانی و جوانی را تجربه کرده و بهخوبی واقف شدیم که این دوران، دوران غلبه هیجانات روحی و جسمی، غرور، شهوات، احساسات و ناپختگی عقلی است. تنها چیزی که نسل جوان را در مسیر کنترل صحیح این غرایز و هیجانات قرار میدهد، تبعیت و اجرای فرامین قرآن کریم و پیروی از طریق اهلبیت عصمت و طهارت (ع) است و بس. توصیه بنده به قشر جوان این است که با توکل به ذات احدیت، با عشق به این وادی وارد شوند تا شاهد عزت و آبرویی گردند که شاید قبل از آن در حسرتش بودند؛ چرا که خداوند متعال خود در آیه ۱۰ سوره مبارکه فاطر فرموده است: «مَنْ کَانَ یُرِیدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِیعًا...» (هر کس خواهان عزت است، پس عزت یکسره از آن خداست).
انتهای پیام
